Nike (przedsiębiorstwo)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Nike, Inc.
Nike, Inc.
Forma prawna spółka publiczna
Data założenia 1964 (jako Blue Ribbon Sports BRS)
1978 (jako Nike, Inc.)
Państwo  Stany Zjednoczone
Siedziba Hrabstwo Washington, Oregon, Stany Zjednoczone
(obok Beaverton)
Prezes Mark Parker (Prezes zarządu i CEO)
Ważni pracownicy Phil Knight
(Chairman)
Branża odzież sportowa i obuwie
Symbol akcji NYSE: NKE
Położenie na mapie Stanów Zjednoczonych
Mapa lokalizacyjna Stanów Zjednoczonych
Nike, Inc.
Nike, Inc.
Ziemia 45°30′33,5″N 122°49′47,6″W/45,509300 -122,829900

Nike Inc.amerykańskie przedsiębiorstwo, jeden z największych na świecie producentów obuwia, odzieży i akcesoriów sportowych.

Założone w 1964 roku w Washington County jako Blue Ribbon Sports przez Billa Bowermana i Philipa Knighta, który do 2004 był prezesem koncernu. Jej nazwa pochodzi od greckiej bogini Nike.

Finanse[edytuj | edytuj kod]

Przychody za rok obrachunkowy 2004/2005 – 13,7 mld USD. Według badania waszyngtońskiej organizacji Good Jobs First firma Nike otrzymała ok. 2 mld dolarów dotacji federalnych i stanowych w okresie 2010-2013[1].

Kalendarium[edytuj | edytuj kod]

  • 1964 – w styczniu powstała Blue Ribbon Sport, firma zajmująca się początkowo dystrybucją japońskiego obuwia Onitsuka Tiger wśród uczestników sportowych imprez dla biegaczy w stanie Oregon. Wkrótce w ofercie pojawiły się także modele butów własnego projektu.
  • 1966 – powstały pierwszy sklep BRS w Santa Monica.
  • 1971 – BRS skończyła współpracę z Onitsuka i wypuściła pierwszą samodzielną linię obuwia nazwaną „Swoosh”. Zaprezentowany latem model butów dla piłkarzy otrzymał nazwę „Nike”.
  • 1972 – „Nike” zostało nazwą całej nowej linii obuwia BRS promowanych wśród biegaczy biorących udział w zawodach „US Olympic Track & Field Trials”. Koncern podpisał pierwszy w historii przemysłu odzieży sportowej kontrakt na wyłączność noszenia butów z tenisistą Ilie Năstase. Sportowcy reklamujący wyłącznie produkty jednej firmy aż do następnej dekady pozostali specjalnością Nike.
  • 1977 – powstał pierwszy slogan promujący firmę: „There is no finish line” (pol. Meta nie istnieje)
  • 1978 – Blue Ribbon Sport oficjalnie zmieniła nazwę na Nike.
  • 1979 – M. Frank Rudy stworzył i opatentował technologię „powietrzną” dla butów Nike, którą zastosowano w serii butów do biegania „Tailwind”. Polegała ona na wypełnieniu podeszwy plastikowymi membranami zawierającymi powietrze w celu dodatkowej amortyzacji.
  • 1980 – na rynek trafiło ok. 2,5 miliona akcji firmy.
  • 1982 – technologia poduszek powietrznych trafiła do linii obuwia dla koszykarzy, nazwanej „Air Force”.
  • 1985 – Nike jako pierwsza firma odzieżowa stworzyła kolekcję odzieży sygnowaną nazwiskiem sportowca: linię butów do koszykówki Air Jordan, bazującą na popularności młodej gwiazdy NBA Michaela Jordana.
  • 1986 – przychody firmy po raz pierwszy przekroczyły sumę jednego miliarda dolarów.
  • 1987 – w nowej linii obuwia „Air Max” wyeksponowano poduszkę powietrzną na zewnątrz, a nie jak dotychczas ukrytą wewnątrz podeszwy.
  • 1988 – powstał slogan firmy Just do it (pol. Po prostu to zrób).
  • 1995 – korporacja podpisała długoterminowe umowy z drużynami piłkarskimi pochodzącymi z obu Ameryk oraz otworzyła się na futbol europejski, podpisując umowę z angielskim zespołem Arsenal Londyn.
  • 1998 – po serii skandali związanych z wyzyskiem pracowników w krajach trzeciego świata, przyjęta została nowa polityka zatrudnienia firmy, definiująca minimalny wiek pracowników, jakość zatrudnienia, programy edukacyjne, oraz zakładająca stały monitoring fabryk.
  • 2002 – w związku z plagą otyłości ruszyła akcja „NikeGO” mająca na celu popularyzację aktywności ruchowej wśród amerykańskich nastolatków.
  • 2003 – Nike wykupił firmę Converse za kwotę 305 milionów dolarów. Również w tym roku, po raz pierwszy w historii działania firmy zyski ze sprzedaży zagranicznej przekroczyły zyski ze sprzedaży w Ameryce Północnej.
  • 2004 – Phil Knight ustąpił z pozycji prezesa zarządu firmy, jednak pozostał w zarządzie.
  • 2006 – roczny przychód zwiększył się o ponad 12%, przekraczając kwotę 13,45 miliardów dolarów.

Krytyka[edytuj | edytuj kod]

Łamanie praw pracowniczych, praca dzieci[edytuj | edytuj kod]

W latach 90. wybuchł skandal związany z ujawnieniem warunków pracy w fabrykach lokalnych podwykonawców pracujących na zlecenia firmy Nike. W fabrykach szyjących buty Nike w Indonezji łamano prawa pracownicze dotyczące warunków pracy, BHP i wynagrodzeń. Reputacji firmy zaszkodziło również to, że w niektórych fabrykach do produkcji jej sprzętu sportowego zatrudniano dzieci. W połowie lat 90. świat obiegły fotografie, na których mały, dziesięcioletni chłopiec z Pakistanu siedzi w brudnym pokoju i zszywa piłki Nike[2]. Reperkusją tych wydarzeń była spadająca sprzedaż produktów Nike. Dziś połowa największych producentów obuwia sportowego (włączając w to Nike) ma specjalne kodeksy postępowania z pracownikami zatrudnionymi w najuboższych krajach świata. Nie wszystkie jednak poddają się niezależnym kontrolom[3].

W 1997 roku Mike Gitelson, pracownik socjalny opiekujący się młodzieżą w Bronxie, opowiedział podopiecznym, że pracownicy w Indonezji zarabiają jedynie 2 dolary na dzień, wyprodukowanie pary butów kosztuje firmę Nike 5 dolarów, a są one sprzedawane za 100-180 dolarów. Wyjaśnił on także, że Nike nie produkuje butów w Stanach Zjednoczonych, a to jest jedną z przyczyn, dlaczego ich rodzicom tak trudno znaleźć pracę. W ten sposób sprowokował młodzież do wysyłania apeli do szefa koncernu, aby oddał im pieniądze. Następnie około 200 jedenasto-, dwunasto- i trzynastolatków przybyło przed tzw. Nike-Town (supermarket Nike) w Nowym Jorku i krzycząc rzuciło pod nogi ochroniarzom worki na śmieci pełne zużytych butów sportowych. Trzynastoletnia czarnoskóra dziewczynka z Bronxu wprost do kamery jednej ze zgromadzonych stacji telewizyjnych powiedziała: „Nike, we made you, we will break you!” (z ang. „Nike, my cię stworzyliśmy, my cię zniszczymy”)[4][5].

W 2002 roku grupa 350 pracownic protestowała przeciwko tajlandzkiej firmie Bed and Bath Prestige Company produkującej dla takich koncernów jak Nike, Reebok, Adidas, Levi Strauss & Co. Firma ta zalegała z wypłatami i odszkodowaniami dla pracownic w wysokości ok. 400 tys. euro. Kobiety skarżyły się, że wymuszane na nich były nadgodziny, musiały pracować niezależnie od choroby czy ciąży. Na skutek protestów konsumenckich tajlandzkie ministerstwo pracy przyznało pracownicom częściowe odszkodowania[6][7][8].

W marcu 2002 roku pojawił się raport „We Are Not Machines” (z ang. „Nie jesteśmy maszynami”) sporządzony przez kilka organizacji broniących praw człowieka (m.in. Clean Clothes Campaign oraz Oxfam)[9]. Zarzucono w nim firmom Nike i Adidas, że szwaczki w Indonezji otrzymują tylko 2 euro zapłaty za dzień pracy. W raporcie jest mowa o niebezpiecznych warunkach pracy, dyskryminacji seksualnej kobiet oraz zwalczaniu działalności związkowej – pracownice, które przyłączają się do związków zawodowych muszą „obawiać się zwolnienia, więzienia lub fizycznej przemocy”[4][10].

Nike Ground[edytuj | edytuj kod]

Późnym latem 2003 roku pojawiły się plany rewitalizacji placu Karola w Wiedniu i jego przemianowania na plac Nike. Jak wynikało ze strony internetowej[11], planowano przeprowadzenie kampanii także w innych miejscach świata. Oprócz przemianowania placu, przewidziano również ustawienie monumentu w kształcie logo Nike (tzw. „Swoosh”) o długości 36 i wysokości 18 metrów. W związku z kampanią zaprojektowany został także but sportowy o nazwie Ground Turbulence III, którego pierwszą parę miał założyć burmistrz Wiednia w dniu otwarcia „placu Nike”[12]. Na miejscu postawiono pawilon informacyjny, w którym można było obejrzeć model placu po planowanych zmianach. Wszystkim zainteresowanym rozdawano broszury informacyjne dotyczące całego przedsięwzięcia. Gdy plany koncernu dotarły do opinii publicznej w mediach rozgorzała wojna[12].

Zaczęły się pojawiać jednak przypuszczenia, że inicjatorem całego przedsięwzięcia wcale nie jest Nike. Nike Austria wielokrotnie odcinało się od kampanii, co tylko wzmocniło podejrzenia. Koncern zapowiedział złożenie pozwu: „W tym przypadku nie mamy niestety do czynienia z niewinnym żartem, ale z naruszeniem naszej marki. Dlatego też Nike podejmie kroki prawne wobec pomysłodawców tej mistyfikacji”[13].

Z czasem okazało się, że w przedsięwzięciu uczestniczyła grupa artystów 0100101110101101.org oraz Public Netbase – Institute for New Culture Technologies, z siedzibą w Wiedniu[14]. Organizacje przeprowadziły akcję, by zwrócić uwagę na problem „zawłaszczania” przez koncerny przestrzeni publicznej[12]. Nike złożyło pozew w związku z naruszeniem ich praw. Jednak po pewnym czasie, z powodu (międzynarodowych) artykułów prasowych, koncern wycofał pozew. Z perspektywy public relations okazał on się fatalnym zagraniem i doprowadził do poważnego uszczerbku na wizerunku firmy[12]. 0100101110101101.org i Public Netbase napisały: „Próby zastraszenia, którymi posłużył się koncern znany ze stosowania podobnych strategii marketingowych, wróciły do niego niczym bumerang”[15].

„Nie wygrywasz srebra, tylko tracisz złoto”[edytuj | edytuj kod]

Za całokształt przekazu reklamowego Nike była dwukrotnie nagradzana na festiwalu reklamy w Cannes (1994, 2003). Jednak hasło Nike „You don’t win silver, you lose gold” (z ang. „Nie wygrywasz srebra, tylko tracisz złoto”), wiodące dla kampanii reklamowej przy okazji olimpiady w Atlancie w 1996 r. wywołało w USA powszechne oburzenie z powodu sensu przeczącego olimpijskiej idei szlachetnej rywalizacji i pochwały wysiłku sportowego[16].

Przypisy

  1. Philip Mattera: Subsidizing the Corporate One Percent: Subsidy Tracker 2.0 Reveals Big-Business Dominance of State and Local Development Incentives (ang.). Good Jobs First, Waszyngton, USA, luty 2014. [dostęp 2014-03-18]. s. 5.
  2. Maciej Kuźmicz: Małe ręce pełne roboty. Duży Format, 20 listopada 2007 r. [dostęp 22 listopada 2009].
  3. Adam Leszczyński: Moralne kupowanie. EFTE, 24 listopada 2004 r. [dostęp 19 lipca 2012].
  4. 4,0 4,1 Klaus Werner, Hans Weiss: Czarna lista firm. Intrygi światowych koncernów. Stargard Szczeciński: Hidari, 2009, s. 20 i n. ISBN 978-83-61410-00-3.
  5. Nat Hentoff: Just War Against Nike (ang.). New York News, 23 grudnia 1997 r. [dostęp 22 listopada 2009].
  6. Klaus Werner, Hans Weiss: Czarna lista firm. Intrygi światowych koncernów. Stargard Szczeciński: Hidari, 2009, s. 252. ISBN 978-83-61410-00-3.
  7. Bed & Bath, Thailand (ang.). Clean Clothes Campaign, 1 grudnia 2002 r. [dostęp 4 listopada 2009].
  8. Partial victory gained by the Bed & Bath workers (ang.). Clean Clothes Campaign, 1 stycznia 2003 r. [dostęp 4 listopada 2009].
  9. We Are Not Machines – raport w pliku PDF (ang.). 1 marca 2002 r. [dostęp 4 listopada 2009].
  10. Report – We Are Not Machines - Nike and Adidas workers in Indonesia (ang.). Clean Clothes Campaign, 1 marca 2002 r. [dostęp 4 listopada 2009].
  11. nikeground.com (ang.). [dostęp 22 listopada 2009].
  12. 12,0 12,1 12,2 12,3 R. Maier: Image. Imagine. Imagineering. Intervenieren im kognitiven Kapitalismus. W: Ch. Haug, R. Maier, B. Schröder: Kampf um Teilhabe. Akteure, Orte, Strategien. Hamburg: 2008. ISBN 978-3-89965-299-4.
  13. kopia komunikatu prasowego firmy Nike (niem.). FCB Events & PR, 3 października 2003 r. [dostęp 22 listopada 2009].
  14. nikeground (niem.). Institute for New Culture Technologies. [dostęp 22 listopada 2009].
  15. Nike-Klage gegen Kunstprojekt zurückgezogen (niem.). Institute for New Culture Technologies, 7 stycznia 2004 r. [dostęp 22 listopada 2009].
  16. Timeless debate: How to lose (ang.). usatoday.com, 30 czerwca 2004 r. [dostęp 22 listopada 2009].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons