Pęz dwubarwny

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Pęz dwubarwny
Pelamis platurus
Linneusz, 1766
Pęz dwubarwny
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada gady
Rząd łuskonośne
Podrząd węże
Rodzina zdradnicowate
Podrodzina Hydrophiinae
Rodzaj Pelamis
Gatunek pęz dwubarwny
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Pęz dwubarwny

Pęz dwubarwny (Pelamis platurus) – wąż morski z podrodziny Hydrophiinae.

Występowanie

Jest jednym z najbardziej rozpowszechnionych węży morskich. Występuje w oceanach tropikalnych od Afryki wschodniej po Amerykę zachodnią, szczególnie wzdłuż wybrzeży Azji południowo-wschodniej. Nie występuje tylko w Atlantyku. Jako jedyny wąż morski zamieszkuje otwarty ocean, którego nigdy nie opuszcza. Czasem tworzy na powierzchni wody skupiska liczące tysiące osobników. Na ziemi jest całkowicie bezradny.

Opis

Całkowita długość dorosłych samców wynosi ok. 72 cm, samic – 88 cm. Wyjątkowo osiągają długość do 1,2 m. Młode opuszczające organizm matki mają długość 25 cm.

Pęz ma głowę dużą i silnie wydłużoną, grzbiet ciemnobrązowy do czarnego, boki i brzuch jasnożółte, ogon żółty z dużymi czarnymi plamami. Ciało ma bocznie spłaszczone, zwłaszcza ogon przypominający wiosło, co umożliwia mu sprawne, szybkie pływanie. Na krótkich dystansach w pogoni za ofiarą osiąga szybkość do 16 km/h.

Pęz 90% czasu spędza pod wodą, gdzie przebywa bez oddychania przeciętnie 10-90 minut na głębokości ok. 20 metrów, ale potrafi wytrzymać nawet ponad 3 godziny. Podczas nurkowania jego nozdrza zamykają się. Częściowa wymiana gazowa tlenu i dwutlenku węgla (stanowiąca 33% poboru tlenu i 90% oddawanego dwutlenku węgla) z wodą odbywa się przez dobrze ukrwioną skórę w odstępach między łuskami, co umożliwia długie przybywanie pod wodą bez konieczności nabierania powietrza w płuca. Poza tym mechanizm ten przydaje się przy obezwładnianiu i połykaniu dużej ofiary, co blokuje w tym czasie wentylację płucną nawet do 20 minut.

Ponieważ jedyną dostępną dla tych węży jest woda morska, mają pod językiem – tak jak inne węże morskie – specyficzny gruczoł, który pozwala im pozbyć się z organizmu nadmiaru soli. Stężony koncentrat jest usuwany zawsze, gdy wąż wysunie język, którym zbiera zapachy.

Pęz jest jajożyworodny. Samice przetrzymują jaja po zapłodnieniu w podwójnych jajowodach. Okres ich dojrzewania w organizmie samicy wynosi 6 miesięcy i dłużej. Jednorazowo przychodzi na świat 2-6 młodych, które są miniaturami osobników dorosłych i są natychmiast zdolne do polowania. Młode osobniki spotykane są przez cały rok, co wskazuje, że rozród nie jest sezonowy.

Pęzy są drapieżnikami, żywią się rybami. Najchętniej poluje na drobne ryby zgromadzone w ławicach, rzadko na pojedyncze większe egzemplarze. Ich jad jest neurotoksyną; działa na układ nerwowy i jest bardziej trujący od jadu kobry. Działa głównie na ryby, którymi żywi się pęz. Paraliżuje szybko ukąszoną ofiarę, która nie może uciekać.

Nawet niewielka ilość jadu może spowodować śmierć człowieka. Zagrożenie zdarza się najczęściej na kutrach rybackich, gdy wąż trafi do sieci razem z rybami. Największa liczba wypadków ukąszenia jest notowana na Filipinach i u wybrzeży Azji południowo-wschodniej. Ukąszenie jest niezbyt bolesne. Pierwsze objawy występują po 30 minutach. Są to skurcze mięśni i zesztywnienia ciała. Następnie mogą pojawić się zaburzenia wzroku, zawroty głowy, aż na koniec prowadząca do śmierci niewydolność układu oddechowego, serca lub nerek.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Fizjologia zwierząt – adaptacja do środowiska, Schmidt-Nielsen K., Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa, 1997, ISBN 83-01-12308-7