Płeć i charakter

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Płeć i charakter (niem. Geschlecht und Charakter) – książka autorstwa austriackiego filozofa i psychologa Otto Weiningera wydana w 1903 roku.

Główne tematy dzieła[edytuj | edytuj kod]

Męska aktywność i kobieca pasywność[edytuj | edytuj kod]

Męski aspekt jest aktywny, produktywny, świadomy moralny i logiczny, podczas gdy kobiecy aspekt jest pasywny, mało wydajny amoralny i alogiczny. Weininger twierdzi, że emancypacja powinna być zarezerwowana dla „kobiet męskich”, np. niektórych lesbijek. Według filozofa życie kobiet polega tylko na korzystaniu z seksualności: u podstawy jako prostytutka, a produktem jako matka.

Rezygnacja z miłości dla absolutu[edytuj | edytuj kod]

Kobieta jest „swatką”. Natomiast obowiązkiem mężczyzny, lub męskiego aspektu osobowości jest dążenie do stania się geniuszem, rezygnując z seksualności dla abstrakcyjnej miłości absolutu, Boga, którego znajdzie w sobie.

Natura geniusza[edytuj | edytuj kod]

Znaczna część książki została poświęcona koncepcji geniusza. Weininger twierdzi, że nie ma genialnych specjalistów, niema geniuszów w matematyce, muzyce lub w szachach, są tylko geniusze uniwersalni. Człowieka genialnego można określić, jako takiego, który wie wszystko nie ucząc się tego wcale[1]. Ponadto według filozofa genialność jest ideą, do której jeden się zbliża, podczas gdy inny w wielkim pozostaje od niej oddaleniu, do której jeden szybko zdąża, inny może dopiero u kresu swego życia[2].

Negatywne cechy Żydów[edytuj | edytuj kod]

W osobnym rozdziale Weininger, choć sam był Żydem (przeszedł na chrześcijaństwo w 1902 roku), analizuje archetypowych Żydów jako kobiecych, a więc głęboko niewierzących, bez prawdziwego indywidualizmu (duszy), bez poczucia dobra i zła. Chrześcijaństwo jest opisane jako „najwyższy wyraz najwyższej wiary”, a judaizm jest nazywany „ekstremum tchórzostwa”. Weininger potępia rozpad współczesności, a wiele z tego przypisuje się kobiecości, a więc i żydowskiemu wpływowi. Filozof twierdzi, że każdy posiada w sobie odrobinę kobiecości i nazywa to „żydostwem”.

Te idee pochodzą u Weiningera od Houstona Stewarta Chamberlaina, brytyjsko-niemieckiego teoretyka i naturalisty, którego pisma inspirowały potem antysemicką politykę nazizmu[3].

Recepcja książki[edytuj | edytuj kod]

Płeć i charakter w Wiedniu[edytuj | edytuj kod]

Książka Weiningera miała ogromny wpływ na życie intelektualne Wiednia przełomu wieków[4]. Allan Janik uważa, że wszystko, co Ludwig Wittgenstein pisał na temat Żydów, zainspirowane było bezpośrednio jego lekturą Płci i charakteru. Rush Rhees twierdzi przy tym, że Wittgenstein używał tych idei w inny sposób, chcąc określić, w sposób pascalowski, własny stan ducha[5].

W 1903, książka stała się powodem do kłótni między Sigmundem Freudem i Wilhelmem Fliessem, z powodu obecnej tam teorii biseksualizmu. Fliess był przekonany, że Weininger splagiatował te idee (Fliess sam rozwijał pewna teorie biseksualizmu, o której rozmawiał wyłącznie z Freudem), przy czym Freud za wszelka cenę chciał ukryć przed Fliessem fakt, że miał kontakt z Weiningerem, i że ten ostatni poznał teorie biseksualizmu m.in. w wyniku przeprowadzonych z Freudem rozmów; w tej serii niedyskretnych wymian pojawił się również Hermann Swoboda, pacjent Freuda, który był odpowiedzialny za nawiązanie kontaktu między Weiningerem i Freudem[6].

Płeć i charakter w Polsce[edytuj | edytuj kod]

W Polsce, dzieło Weiningera było czytane i komentowane m.in. przez Stanisława Przybyszewskiego[7]. Peter Altenberg twierdził nawet, że Przybyszewski był odpowiedzialny za samobójstwo młodego Weiningera, które miało być wynikiem jego lektury Totenmesse polskiego autora; interpretacja ta jest jednak kontestowana, i głównym tłumaczeniem tego gestu zdaje się być Weltschmerz Austriaka[8][9].

Przypisy

  1. Płeć i Charakter, wyd. Nakładem Księgarni L. Fiszera, Łódź 1921, s. 138.
  2. Płeć i Charakter, wyd. Nakładem Księgarni L. Fiszera, Łódź 1921, s. 114.
  3. Nancy Anne Harrowitz, Barbara Hyams, Jews & Gender: Responses to Otto Weininger, Temple University Press, 1995, s. 162.
  4. Chandak Sengoopta, Otto Weininger: Sex, Science, and Self in Imperial Vienna, University of Chicago Press, 2000.
  5. Allan Janik, „Weininger and the Two Wittgensteins”, in Stern & Szabados, Wittgenstein Reads Weininger, Cambridge University Press, 2004, s. 62-88, s. 64-65.
  6. Lesley Chamberlain, The Secret Artist: A Close Reading of Sigmund Freud, Seven Stories Press, 2003, s. 21.
  7. Wojciech Gutowski, Stanisław Przybyszewski i Otto Weininger – dwie metafizyki płci, 1990.
  8. Raymond Furness, The Twentieth Century, 1890-1945, Taylor & Francis, 1978, s. 70-71.
  9. Dariusz Dziurzyński, Strategie mizoginiczne Stanisława Przybyszewskiego na podstawie „Synagogi szatana”, [w:] Wiek kobiet w literaturze, pod red. Jadwigi Zacharskiej i Marka Kochanowskiego, Białystok 2002, s. 189-201.