Pacta conventa
Pacta conventa (z łac. warunki uzgodnione) – załącznik artykułów henrykowskich, umowa o charakterze publicznoprawnym podpisywana w czasie sejmu koronacyjnego przez każdego nowo wybranego w drodze wolnej elekcji króla. Umowy te redagowane były w czasie sejmu elekcyjnego przez reprezentantów sejmu i senatu oraz przez reprezentantów wszystkich kandydatów na tron Rzeczypospolitej z osobna. W paktach konwentach znajdowały się osobiste zobowiązania króla.
Zgodnie z postanowieniami pierwszych paktów konwentów podpisanych w 1573 roku, król Henryk Walezy był zobowiązany do:
- kształcenia 100 polskich szlachciców w Paryżu na swój koszt,
- spłaty długów Zygmunta Augusta,
- utrzymywania przymierza polsko-francuskiego,
- sprowadzenia kilku tysięcy piechoty przeciw Iwanowi Groźnemu,
- sprowadzenia uczonych z zagranicy do Akademii Krakowskiej,
- łożenia co roku na potrzeby Polski 450 tysięcy dukatów ze swoich własnych zasobów,
- wysłania na Bałtyk floty francuskiej,
- odbudowy floty polskiej,
- odrestaurowania Akademii Krakowskiej,
- małżeństwa z Anną Jagiellonką.
Wszyscy kolejni królowie podpisywali tekst, składający się zwykle z tekstu Artykułów henrykowskich, uzupełnionego o warunki dodatkowe, uzależniające władzę królewską od woli wyborców i przez to dodatkowo ją osłabiające.
| Kandydat na króla | Miejsce podpisania | Data podpisania | Warunki szczególne | Wykonanie postanowień |
|---|---|---|---|---|
| Stefan Batory | Meggesz | 16 lutego 1576 | odbicie ziem zagarniętych przez Moskwę | częściowe, zgodnie z rozejmem w Jamie Zapolskim |
| Zygmunt III Waza | Oliwa | 7 października 1587 | ||
| Władysław Waza | Kraków | 14 listopada 1632 | utworzenie floty, budowy czterech zamków, fortyfikacji zamku w Kamieńcu oraz stworzenie nowoczesnego zaplecza wojskowego |
W myśl Konstytucji 3 maja z 1791 roku pacta conventa pozostały w mocy.
