Pacta conventa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Pacta conventa Henryka Walezego

Pacta conventa (łac. warunki uzgodnione, występuje także pisownia pakta konwenta[1]) – umowa o charakterze publicznoprawnym podpisywana w czasie sejmu koronacyjnego przez każdego nowo wybranego w drodze wolnej elekcji króla. Umowy te redagowane były w czasie sejmu elekcyjnego przez reprezentantów sejmu i senatu oraz przez reprezentantów wszystkich kandydatów na tron Rzeczypospolitej z osobna. W paktach konwentach znajdowały się osobiste zobowiązania króla. Ich treść odzwierciedlała program królewski w dziedzinie polityki, gospodarki i kultury.

Zgodnie z postanowieniami pierwszych pactów conwentów podpisanych w 1573 roku, król Henryk Walezy był zobowiązany do:

  • kształcenia 100 polskich szlachciców w Paryżu na swój koszt,
  • spłaty długów Zygmunta Augusta,
  • utrzymywania przymierza polsko-francuskiego,
  • sprowadzenia kilku tysięcy piechoty przeciw Iwanowi Groźnemu,
  • sprowadzenia uczonych z zagranicy do Akademii Krakowskiej,
  • łożenia co roku na potrzeby Rzeczypospolitej 450 tysięcy dukatów ze swoich własnych zasobów,
  • wysłania na Bałtyk floty francuskiej,
  • odbudowy floty polskiej,
  • odrestaurowania Akademii Krakowskiej,

Zawarcie małżeństwa z Anną Jagiellonką, choć pierwotnie przewidywane, ostatecznie nie znalazło się w tekście umowy.

Wszyscy kolejni królowie podpisywali tekst, składający się zwykle z tekstu Artykułów henrykowskich, uzupełnionego o warunki dodatkowe, uzależniające władzę królewską od woli wyborców i przez to dodatkowo ją osłabiające.

Kandydat na króla Miejsce podpisania Data podpisania Warunki szczególne Wykonanie postanowień
Stefan Batory Meggesz 16 lutego 1576 odbicie ziem zagarniętych przez Moskwę częściowe, zgodnie z rozejmem w Jamie Zapolskim
Zygmunt III Waza Oliwa 7 października 1587
Władysław IV Waza Kraków 14 listopada 1632 utworzenie floty, budowy czterech zamków, fortyfikacji zamku w Kamieńcu oraz stworzenie nowoczesnego zaplecza wojskowego

W myśl Konstytucji 3 maja z 1791 roku pacta conventa pozostały w mocy.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Juliusz Bardach, Bogusław Leśnodorski, Michał Pietrzak: Historia ustroju i prawa polskiego. Warszawa: LexisNexis, 2009. ISBN 978-83-7620-192-4.