Pakt Stabilności i Wzrostu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Unia Europejska
European Union as a single entity.svg
Ten artykuł jest częścią serii:
Polityka i instytucje
Unii Europejskiej

Portal Unia Europejska

Wikiprojekt Unia Europejska

Wikiprojekt Polityka

Pakt stabilności i wzrostu (Stability and Growth Pact) – porozumienie krajów członkowskich Unii Europejskiej zawarte 17 czerwca 1997 podczas szczytu Rady Europejskiej w Amsterdamie. Jego zasadnicze ramy zawarte są w rezolucji Rady Europejskiej w sprawie Paktu stabilności i wzrostu[1], a konkretne rozwiązania prawne zostały zapisane w dwóch rozporządzeniach Rady UE: w sprawie wzmocnienia nadzoru pozycji budżetowych oraz nadzoru i koordynacji polityk gospodarczych[2] i w sprawie przyspieszenia i wyjaśnienia procedury nadmiernego deficytu[3].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Podstawą paktu stabilności i wzrostu są doświadczenia krajów europejskich z lat 70. i 80., kiedy to procykliczna polityka fiskalna powodowała wzrost długu publicznego. Filozofia paktu zakłada, że polityka fiskalna powinna stabilizować gospodarkę tylko poprzez działanie automatycznych stabilizatorów koniunktury. Kraje członkowskie natomiast nie powinny stosować dyskrecjonalnych środków polityki budżetowej poza sytuacjami nadzwyczajnymi.

Zasady[edytuj | edytuj kod]

Pakt zobowiązuje kraje Unii Gospodarczej i Walutowej do utrzymywania równowagi budżetowej w średnim okresie, który obejmuje pełny cykl koniunkturalny. Wszystkie gospodarki muszą systematycznie przedkładać i aktualizować programy makroekonomiczne (programy stabilizacji gospodarczej i programy konwergencji), na podstawie których Komisja Europejska oraz Rada ds. Ekonomicznych i Finansowych (Ecofin) ocenia ich sytuację gospodarczą. Ma to zapewniać stabilny i dobry stan finansów publicznych w celu poprawy warunków osiągnięcia wysokiego i trwałego wzrostu gospodarczego. Reguły paktu miały także zapobiegać nadmiernemu rozluźnieniu polityki fiskalnej w okresie dobrej koniunktury, kiedy istnieje realna możliwość wykorzystania rosnących wpływów podatkowych do zwiększania wydatków państwowych. W praktyce oznacza to, że państwa nie powinny przekraczać wartości progowej deficytu (3% PKB), a w okresie wzrostu gospodarczego dążyć do generowania nadwyżki budżetowej.

Główny nacisk położono na to właśnie kryterium, gdyż w momencie ratyfikacji paktu drugie kryterium fiskalne, czyli relacja długu publicznego do PKB (max 60% PKB) było w niektórych krajach nadzwyczaj wysokie i utrzymanie progowych wartości byłoby niemożliwe. Kraje przekraczające ustalone pułapy dotyczące kryterium deficytu budżetowego i nie przestrzegające dyscypliny fiskalnej mogą być zobowiązane do zapłacenia kary, chyba że ich gospodarka znajduje się w fazie wyraźnej recesji. Minimalna wysokość kary to 0,2% PKB danego państwa, przy czym wzrasta ona o 0,1% za każdy punkt procentowy deficytu powyżej 3% PKB. Tak więc dla deficytu np. 5% PKB kara ta wynosi 0,4% PKB. Maksymalna wysokość omawianej kary to 0,5% PKB danego państwa. Przy pewnych warunkach państwo przekraczające progi może być zmuszone do złożenia nieoprocentowanego depozytu stabilizacyjnego.

W rzeczywistości kryteria te nie są przestrzegane przez państwa członkowskie i pomimo ich notorycznego naruszania nigdy nie doszło do zastosowania kar przewidzianych przez Pakt. Jest to możliwe ponieważ w wyniku nacisków Francji, Grecji czy Niemiec kryteria zapisane w Pakcie nie są automatyczne, tylko wynikają z decyzji politycznej podejmowanej przez Ecofin. Po znacznych naruszeniach dyscypliny fiskalnej przez Niemcy i Francję w 2005 kryteria te zostały jeszcze bardziej poluzowane[4].

„Polska została objęta postanowieniami paktu stabilności i wzrostu, choć nie będzie narażona na sankcje finansowe przewidziane dla krajów strefy Euro. Niemniej jednak, utrzymując deficyt budżetowy na poziomie przekraczającym 3% PKB, Polska może stracić część środków finansowych przyznawanych przez Wspólnotę, m. in. na rozbudowę infrastruktury drogowej i ochronę środowiska w ramach funduszu spójności.”

— (Źródło: „Raport na temat korzyści i kosztów przystąpienia Polski do strefy Euro”, NBP, Warszawa luty 2004)[5]

Kryzysowi w strefie euro ma zapobiegać pakt fiskalny[6]. W ocenie Centre for European Reform nie wnosi on jednak nic nowego w porównaniu do wcześniejszych „miękkich” sankcji z Paktu Stabilności i Wzrostu[7][8]

Przypisy

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Begg D., Fisher S., Dornbusch R., “Makroekonomia”, PWE, Warszawa 2003.
  • Owsiak S., „Finanse publiczne – teoria i praktyka”, PWN, Warszawa 2005.
  • Osiatyński J., „Finanse publiczne – ekonomia i polityka”, PWN, Warszawa 2006.
  • Red. Ostaszewski J., „Finanse”, Difin, Warszawa 2007.
  • Kamilla Marchewka-Bartkowiak. Pakt na rzecz stabilności i wzrostu. „Infos”. nr 4 (96). Biuro Analiz Sejmowych. ISSN 1896-6659. .