Panagjuriszte

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Panagjuriszte
Herb
Herb Panagjuriszta
Państwo  Bułgaria
Obwód Pazardżik
Kmet Georgi Gerginekow
Wysokość 550 m n.p.m.
Populacja (2011)
• liczba ludności

17 584
Nr kierunkowy 0357
Kod pocztowy 4500
Położenie na mapie Bułgarii
Mapa lokalizacyjna Bułgarii
Panagjuriszte
Panagjuriszte
Ziemia 42°30′N 24°11′E/42,500000 24,183333
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa
Portal Portal Bułgaria
Rayna Knyaginyas house in Panagyurishte.jpg

Panagjuriszte, (bułg. Панагюрище) – miasto w środkowej Bułgarii, w obwodzie Pazardżik, ośrodek administracyjny gminy Panagjuriszte.

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Miasto jest położone w górach Sysztinska Sredna Gora. Na północ od niego, w pobliżu kurortu Panagjurski kołonii znajduje się szczyt Bratija (1519 m n.p.m.). Przez miasto przepływa rzeka Panagjurska Łuda Jana, która za wsią Popinci łączy się ze Strełczanską Łudą Janą, tworząc Łudą Janę. Przez miasto przechodzi również droga nr 37, łącząca Dospat (Rodopy), przez Złatiszki Prochod (Stara Płanina) z drogą A2 (koło wsi Dżurowo). Panagjuriszte jest centrum administracyjnym gminy Panagjuriszte, w skład której wchodzi jeszcze 9 wsi. Sąsiednimi miejscowościami są: kurort Panagjurski kołonii (15 km na północ), wieś Oboriszte (10 km na zachód), wieś Bania (11 km na południowy zachód), wieś Byta (8 km na południe) i miasto Strełcza (13 km na wschód).

Historia[edytuj | edytuj kod]

W średniowieczu w miejscu dzisiejszego miasta istniała osada. W okresie ekspansji tureckiej na Bałkanach ludność miejscowa została wyparta, wielu mieszkańców zginęło. Ci, którzy przeżyli, nazywali się „lewentami” (bg. левент – mocarz) – miało to wyrażać ich dzielność wykazaną w walce z najeźdźcą.. Po zdobyciu wsi Asenowci (obecnie zapora wodna Asenowci), w pobliżu Sliwen, broniącej dostępu do dawnej bułgarskiej stolicy w Welikim Tyrnowie, część jej mieszkańców wyemigrowała do regionu jambolskiego, gdzie założyła wieś Wojnika, a w późniejszym okresie uciekła na zachód. W odległości 1 km od obecnego miasta Panagjuriszte doścignął ich sułtański wysłannik, który dał im prawo pozostania w tym miejscu. Druga fala osadników napłynęła do Panagjuriszte po upadku albańskich powstań Skanderbega w XVI wieku – uchodźcy przybywali z terytoriów nadgranicznych (Debyrsko, Prilepsko, Kostursko i innych). Przez długi czas poszczególne dzielnice nie żyły ze sobą w przyjaźni, często przejawiały otwartą wrogość. Z biegiem czasu osada uformowała się nad brzegami Łudej Jany i jej dopływów. Obecnie najjaśniejszym dowodem na taki, a nie inny przebieg zasiedlania jest mieszana gwara mieszkańców, charakteryzująca się licznymi cechami zarówno wschodnio-, jak i zachodniobułgarskimi. Miasto leży na tak zwanej granicy jaci Nazwa miasta pochodzi od starobułgarskiego słowa greckiego pochodzenia панагюр, oznaczającego targ lub rynek. W owych czasach w mieście odbywał się słynny jarmark. Później został on przeniesiony tam, gdzie obecnie znajduje się miasto Pazardżik. W 1876 roku miasto zostało ośrodkiem 4. okręgu rewolucyjnego i głównym miastem powstania kwietniowego. W wyniku walk i wskutek stłumienia powstania miasto zostało spalone i doszczętnie zniszczone. Po wyzwoleniu Bułgarii zostało odbudowane od podstaw – z tego powodu w mieście można znaleźć jedynie nieliczne domy z epoki bułgarskiego Odrodzenia (które w dużych ilościach zachowały się np. w Kopriwszticy. W 1977 miasto zostaje ośrodkiem gminnym.

Religia[edytuj | edytuj kod]

Ludność wyznaje głównie prawosławie. Oprócz cerkwi (pod wezwaniem św. Jerzego i pod wezwaniem św. Bogurodzicy) w mieście znajduje się również jeden kościół protestancki. W pobliżu miasta znajduje się także kilka prawosławnych kaplic Cerkiew pod wezwaniem św. Jerzego prezentuje rzadko spotykany w Bułgarii typ z dwiema symetrycznie ulokowanymi dzwonnicami. Muzułmanie nie zaliczają się do rdzennych mieszkańców miasta. Jedną z przyczyn jest fakt, iż za czasów panowania osmańskiego osiedlanie się w mieście było im zabronione. Wynikało to z dwóch powodów: po pierwsze, miasto było zobowiązane składać tzw. krwawa danina za czasów janczarów - dawało mu to przywilej zakazu osadnictwa osmańskiego. W późniejszych zaś czasach miejscowa ludność musiała ochraniać przełęcze w Srednej Gorze, co wiązało się z identycznym przywilejem.

Ekonomia[edytuj | edytuj kod]

Po II wojnie światowej Panagjuriszte zostało przekształcone w ośrodek przemysłowy. Głównymi firmami w mieście są:
MOK Asareł – Medet - zakład wydobycia rud miedzi, położony około 11 km od samego miasta. Dzieli się na dwie części: Medet, działającą od 1964 roku, oraz Asareł, która rozpoczęła produkcję w 1989. Wydobycie sięga 10,5 miliona ton rocznie, koncentrat miedzi jest następnie przesyłany do kombinatu w Pirdopie. Zakład zatrudnia ponad 2500 pracowników i jest największym w swej kategorii na Półwyspie Bałkańskim.
Optikoelektron - firma z branży optycznej, unikalna w skali kraju, zatrudnia ok. 740 pracowników
Optix S.A. - zakład pokrewny, zatrudnienie około 370 pracowników.
Ryton oraz Bultex - firmy tekstylne, zatrudniające odpowiednio 880 i 680 pracowników.
Bunaj - fabryka tworzyw sztucznych, zatrudniająca około 190 pracowników.

W mieście funkcjonuje też pewna liczba mniejszych firm, wśród nich fabryka "Jana". W mieście znajduje się stacja końcowa na linii kolejowej Płowdiw – Panagjuriszte.

Kultura[edytuj | edytuj kod]

Panagjuriszte należy do tzw. Stu narodowych obiektów turrystycznych Bułgarskiego Związku Turystycznego.
· Oboriszte, całorocznie, dostęp drogą asfaltowaną, posiada pieczęć · dom – muzeum im. Rajny Kniagini (8:00-12:00; 14:00-17:00), posiada pieczęć
· 2 maja 2006 roku odsłonięto w Panagjuriszte pomnik Rajny Kniagini
Dom-muzeum im. Rajny Kniagini – urodziła się w nim Rajna Popgeorgiewa Futekowa, znana jako Rajna Kniaginia (1856-1917). Poświęcony jest życiu i czynom bułgarskiej nauczycielki i rewolucjonistki, która uszyła powstańczy sztandar dla powstania kwietniowego. Legendarny sztandarjest wystawiony w muzeum. W podwórzu znajduje się grób bohaterki.
Oboriszte znajduje się około 10 km na północny zachód od miasta. Tu, 14 kwietnia 1876 roku, zostało zwołane zebranie, podczas którego zapadła decyzja o wybuchu powstania kwietniowego.

Skarb panagjurski[edytuj | edytuj kod]

Skarb panagjurski

8 grudnia 1949 roku trzech braci Dejkowów pracowało w zakładzie wydobywczym Merul. Około 10 rano, odkrywając kolejną warstwę gliny, natrafili na nietypowe obiekty. Stopniowo ukazały im się starodawne naczynia. Całe znalezisko składało się z 9 naczyń, w tym ośmiu rytonów - jednego w kształcie amfory, pozostałe miały kształt głów kobiecych lub zwierzęcych. Datowane na przełom IV i III wieku p.n.e, znalezisko było prawdziwą sensacją - nie tylko ze względu na swą wagę - ponad 6,146 kg czystego złota - ale również ze względu na swą oryginalność. Obecnie ów tracki skarb jest znany na całym świecie, stanowi jeden z najcenniejszych elementów kolekcji Bułgarskiego Muzeum Historycznego.

Edukacja[edytuj | edytuj kod]

W mieście funkcjonują liczne szkoły. Największe z nich to szkoła podstawowa im. prof. Marina Drinowa (ponad 1100 uczniów), oraz liceum im. Neszo Bonczewa. Innymi ważniejszymi szkołami są technikum optyczne, technikum górnicze, oraz szkoły podstawowe - im. 20 kwietnia, oraz im. św. św. Cyryla i Metodego.

Teatry[edytuj | edytuj kod]

Miasto posiada budynek teatru, jednak bez stałego zespołu aktorskiego. Przedstawienia dają zespoły przyjeżdżające z rolami gościnnymi.

Muzea[edytuj | edytuj kod]

Muzeum Historii Miasta znajduje się w jednym z niewielu zachowanych domów odrodzeniowych. Przechowywany w nim jest między innymi jeden z odpisów tzw. Krwawego listu, który dał początek powstaniu kwietniowemu.
Choć większość zabudowy z XIX wieku została zniszczona, zachowały się nieliczne domy, które po renowacji zostały przekształcone w muzea, poświęcone ich mieszkańcom. Wśród nich są między innymi domy-muzea Rajny Kniagini i Marina Drinowa.
W mieście znajduje się również Muzeum Historii Naturalnej.
Na szczycie wzgórza, położonego blisko centrum miasta, znajduje się pomnik poświęcony powstańcom kwietniowym. Jego widok góruje nad panoramą miasta.

Opieka zdrowotna[edytuj | edytuj kod]

Duży szpital regionowy jest położony na południowych przedmieściach, na zachodnim brzegu Łudej Jany. Wysoko wykwalifikowany personel jest w stanie przeprowadzać skomplikowane operacje. W centrum miasta znajduje się duży szpital polikliniczny, jak również liczne gabinety lekarzy prywatnych i stomatologów.

Wydarzenia[edytuj | edytuj kod]

· Święto miasta odbywa się co roku 2 maja, w rocznicę wybuchu powstania kwietniowego (20 kwietnia wg starego kalendarza).
· Coroczny jarmark odbywa się w Wielki Piątek.

Osoby urodzone w Panagjuriszte[edytuj | edytuj kod]

· prof. Marin Drinow (1838-1906) – uczony, działacz odrodzeniowy, pierwszy przewodniczący Bułgarskiej Akademii Nauk
· Neszo Bonczew (1839-1878) – działacz odrodzeniowy, pierwszy bułgarski krytyk literacki, pedagog
· Paweł Bobekow (1852-1877) – przewodniczący Rady Wojennej i dowódca w czasie powstania kwietniowego
· Atanas Szopow (1855-1922) – bułgarski uczony i dyplomata
· Rajna Kniaginia (1856-1917) – bułgarska nauczycielka i rewolucjonistka
· prof. Georgi Bradistiłow (1904-1977) - matematyk
· prof. Stojan Cwetkow (1930-2007) – selekcjoner upraw zbożowych

Inne[edytuj | edytuj kod]

Kuchnia[edytuj | edytuj kod]

W Panagjuriszte opracowano dwa przepisy na jajka, z których powstał jeden wspólny, obecny w restauracjach całej Bułgarii jako „jajka po panagjursku”:
1. Jajka na parze: Na patelnię z wrzącą posoloną wodą wbijamy 2-3 jajka. Wyciągamy za pomocą dziurkowanej łyżki tak, żeby żółtka były jeszcze na miękko. Do płytkiego naczynia wsypujemy kruszony biały ser, na który nakładamy jajka. Polewamy obficie topionym masłem i posypujemy mieloną papryką.
2. Jajka na ostro: Jajka gotujemy w identyczny sposób. Gdy już umieścimy je w naczyniu, na wierzch nakładamy kwaśne mleko z czosnkiem, dodając według upodobania tłuszczu.

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]