Wielkie Tyrnowo

	Wielkie Tyrnowo; Beликo Tъpнoвo
	Herb Wielkiego Tyrnowa
	Dewiza:
Państwo	Bułgaria
Obwód	Wielkie Tyrnowo
Burmistrz	Rumen Raszew (Румен Рашев)
Powierzchnia	30 379 km²
Wysokość	320 m n.p.m.
Populacja (2011); • liczba ludności; • gęstość	; 68 783; 25 os./km²
Nr kierunkowy	062
Kod pocztowy	5000
Tablice rejestracyjne	BT
Podział miasta
	Położenie na mapie Bułgarii ; Wielkie Tyrnowo
	43°05′N 25°39′E / 43.083333333333, 25.65Na mapach: 43°05′N 25°39′E / 43.083333333333, 25.65
	Multimedia w Wikimedia Commons
	Strona internetowa

Wielkie Tyrnowo (bułg. Велико Търново = Weliko Tyrnowo, tur. Tırnova) – miasto położone w północno-centralnej Bułgarii nad rzeką Jantrą, u północnych podnóży Starej Płaniny, około 240 km na północny wschód od Sofii. Jedno z najstarszych miast w Bułgarii, historycznie trzecia stolica państwa. Symbol bułgarskiej niepodległości i państwowości.

Miasto położone jest na kilku wzgórzach, oddzielonych od siebie silnie meandrującą tu rzeką Jantrą, z których najważniejsze to Sweta Gora, Carewec i Trapezica. Lokalizacja miasta wymusiła szczególną, wyjątkowo ciasną zabudowę, sprawiając wrażenie, iż domy stoją jeden na drugim.

Obecnie Wielkie Tyrnowo jest stolicą obwodu Wielkie Tyrnowo i regionalnym centrum administracyjnym. Znajduje się tutaj jeden z najważniejszych uniwersytetów w kraju.

Etymologia nazwy [edytuj]

Nazwa miasta pochodzi od słowiańskiego wyrazu, oznaczającego cierń (podobnie jak np. polski Tarnów). Przez wieki nazwa miasta ewoluowała od Tyrnow, poprzez Trynow, Tyrnowgrad i Tyrnowo po obecne Wielkie Tyrnowo. Przydomek "Weliko", oznaczający wielki nadany został w 1965, aby podkreślić wspaniałą historię miasta, jako byłej stolicy.

Historia [edytuj]

Pierwsze ślady osadnictwa na tym terenie, znalezione na górze Trapezica, datowane są na 3 tysiące lat przed Chrystusem. Większa osada powstała na zboczach góry Carewec pod koniec epoki brązu w okolicach 13 wieku p.n.e. Zamieszkiwali tam wówczas Trakowie, których osada przetrwała do końca epoki żelaza. Szczyt prosperity datowany jest na okres od 6 wieku p.n.e. do końca 1 wieku n.e. Ślady ówczesnego panowania rzymskiego zostały z czasem zatarte.

Następnie Carewec zamieszkiwany był w okresie panowania bizantyjskiego, od V do pierwszej połowy VII wieku. Zbudowano tam wówczas silnie ufortyfikowane miasto, stanowiące podporę linii obronnej Bizancjum na Półwyspie Bałkańskim. Następnie na ruinach miasta bizantyjskiego powstała w VIII wieku osada, której znaczenie ekonomiczne oraz liczba mieszkańców systematycznie rosły w kolejnych wiekach.

Rok 1187 przyniósł powstanie Asena i Piotra, które położyło kres panowaniu bizantyjskiemu na ziemiach bułgarskich i ówczesne Tyrnowo zostało stolicą odrodzonego królestwa.

W szczytowym okresie istnienia państwa bułgarskiego, przypadającym na wieki XIII i XIV Wielkie Tyrnowo było liczącym się w Europie ośrodkiem politycznym, ekonomicznym i kulturalnym. Działały tutaj wówczas znana szkoła malarstwa oraz tyrnowska szkoła piśmiennicza, których organizatorami i znanymi przedstawicielami byli Eutymiusz Tyrnowski oraz Teodozjusz Tyrnowski.

Złoty okres rozwoju miasta zakończył się brutalnie 17 lipca 1393 r., kiedy miasto po trzymiesięcznym oblężeniu zostało zdobyte przez Turków osmańskich. Dawna stolica została w znacznym stopniu zniszczona, jednak pod rządami osmańskimi miasto pozostało w dalszym ciagu aktywnym ośrodkiem kultury bułgarskiej, wspierając kolejno liczne powstania przeciwko okupantom:

powstania tyrnowskie w 1598, 1686 i 1700 r.;
spisek Wełcza w 1835 r.;
powstanie kapitana Diado Nikoły w 1856 r.;
rewoltę Hadżi Stawrewa 1862 r.;
powstanie kwietniowe w 1876 r.

7 lipca 1877 r. miasto zostało ponownie wyzwolone i już dwa lata później, od 10 lutego do 16 kwietnia 1879 r. gościło Zgromadzenie Narodowe, które w tym czasie opracowało pierwszą bułgarską konstytucję, nazywaną Konstytucją Tyrnowską. 17 lipca 1879 wybrano głowę państwa i 27 lipca tego roku Aleksander I Battenberg został bułgarskim księciem.

Po upadku Związku Radzieckiego, w roku 1990 w mieście odbyło się 7 Wielkie Zgromadzenie Narodowe, które zebrało się w tym samym budynku co zgromadzenie z 1879 r. Opracowana została nowa konstytucja określająca podstawowe prawa w obliczu nowego porządku demokratycznego.

Zabytki [edytuj]

ruiny zamku (XII-XIV wiek), obwarowań (XIII wiek) i cerkwi krzyżowo-kopułowej na wzgórzu Carewec
ruiny obwarowań i 17 cerkwi z resztkami malowideł, mozaik i detali ceramicznych na wzgórzu Trapezica
cerkwie: św. Dymitra (XII wiek), Czterdziestu Męczenników (wewnątrz freski z XIII wieku), św. Piotra i Pawła (XIV wiek, freski z XIV-XVI wieku), św. Jerzego (XVII wiek).
stara, malowniczo spiętrzona na stokach wzgórz zabudowa mieszkalna (XVIII-XIX wiek)
zajazd Hadżi Nikoły (połowa XIX wieku)

Wielkie Tyrnowo

Transport [edytuj]

Kolej [edytuj]

Miasto posiada dwa dworce kolejowe:

Dworzec Centralny, zlokalizowany na południowym końcu miasta, zaraz u podstawy Sweta Gora
Dworzec Trapezica, na południowym zachodzie, u podnóża góry Trapezica.

Obie stacje kolejowe znajdują się na głównej trasie Ruse - Gorna Oriachowica - Stara Zagora - Podkowa. Szczególnie istotna jest bliskość Gornej Oriachowicy, która jest największym węzłem kolejowym w Bułgarii.

Autobusy [edytuj]

Dworzec autobusowy znajduje się na zachodnim końcu miasta (ul. Nikoła Grabovski 86) i oferuje połączenia m.in. z Sofią, Gabrowem, Ruse, Łoweczem, Kazanłykiem Gorną Oriachowicą i Warną.