Peter Parler

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Peter Parler (popiersie na tryforium katedry Świętego Wita na Hradczanach w Pradze)
Peter Parler: sklepienie w Złotej Bramie
Peter Parler (?): rzeźba św. Wacława

Peter Parler, znany też jako Petr Parléř lub Piotr Parler lub Peter de Gemudia (ur. 1330 lub 1333 w Kolonii lub Gmünd, zm. 13 lipca 1399 w Pradze) – niemiecki murator i rzeźbiarz epoki gotyku. Członek rodziny Parlerów, syn Heinricha (Henryka) Parlera.

Kwestia edukacji Petera Parlera nie jest pewna – być może 5 lat spędził w Gemünd. Zapewne podróżował do Nadrenii, w tym do Kolonii. Jedna z hipotez mówi o jego ewentualnej podróży do Anglii, jednak jest to wątpliwe. Niewykluczone, iż ok. 1352 roku przebywał w Norymberdze, gdzie we Frauenkirche znajdują się przypisywane mu rzeźby, uważane za najwcześniejsze w jego dorobku.

W 1352 Karol IV wezwał go do Pragi w charakterze architekta wznoszonej wówczas katedry Św. Wita, po śmierci jej projektanta i pierwszego budowniczego – Mateusza z Arras. Parler zmienił nieco pierwotne plany, ukończył kaplicę Św. Wacława, chór i zakrystię. Prezbiterium przykrył sklepieniem sieciowym. Rozpoczął budowę południowej wieży. Do katedry został wówczas wprowadzony obszerny program związany z władzą królewską. W kaplicach prezbiterium ustawiono symboliczne nagrobki władców czeskich poprzedzających Karola IV, wśród nich dwa przypisywane Piotrowi: Przemysła Ottokara I i Przemysła Ottokara II. Rzeźby nagrobne są masywne, monumentalne i zwarte; tumby bardzo proste. W kondygnacji triforiów umieszczone zostały popiersia jeszcze żyjących lub niedawno zmarłych osób związanych z dworem Karola IV i fundacją katedry praskiej: popiersie Karola IV, jego żon, biskupów, fundatorów oraz dwóch budowniczych – Mateusza z Arras i samego Piotra Parlera. Popiersia te mają pewne cechy portretowe i choć część ma dość stypizowane fizjonomie, to jednak niektóre wyróżniają się zindywidualizowanymi rysami twarzy (np. rzeźba Anny świdnickiej). Dla katedry Piotr Parler wykonał także prawdopodobnie rzeźbę św. Wacława.

Od 1373 roku dowodził pracami przy wieży Staromiejskiej na Moście Karola w Pradze oraz samego mostu. Wybudował kaplicę Wszystkich Świętych na praskim zamku.

Poza Pragą budował kościół Św. Bartłomieja w Kolinie oraz kościół Św. Barbary w Kutnej Horze (budowę tego ostatniego kontynuował jego syn Johann Parler).

W Pradze zakupił dom przy obecnej Loretánské ulici.

Był żonaty z Gertrudą (zm. 70. XIV), z którą miał dwie córki i synów: Nikolausa, Wenzela i Johannesa (dwaj ostatni także zostali architektami). W latach 80. poślubił Agnes von Bur, z którą doczekał się synów: Paula i Janco.

Po Mateuszu z Arras przejął strzechę budowlaną, nazywaną cesarską lub parlerowską.

Ważniejsze dzieła Petera Parlera i strzechy parlerowskiej, to:

Przypisy

  1. Historia Górnego Śląska : polityka, gospodarka i kultura europejskiego regionu. Gliwice: Dom Współpracy Polsko-Niemieckiej ; Katowice : Muzeum Śląskie ; Bytom : Frodo Sp.j., 2011. ISBN 978-83-60470-41-1.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • The Dictionary of Art. T. 24. London: 1996, s. 189–192. (ang.)
  • Anton Legner (hrsg.): Die Parler und der Schöne Stil 1350-1400. Europäische Kunst unter den Luxemburgern. Köln: 1978. (niem.)
  • Willibald Sauerländer: Rzeźba średniowieczna. Warszawa: 1978.