Piżmak

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Piżmak
Ondatra zibethicus[1]
(Linnaeus, 1766)
Piżmak
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Gromada ssaki
Infragromada łożyskowce
Rząd gryzonie
Podrząd Myomorpha
Nadrodzina Muroidea
Rodzina chomikowate
Podrodzina nornikowate
Rodzaj Ondatra
Link, 1895
Gatunek piżmak
Synonimy
  • Castor zibethicus Linnaeus, 1766[1]
  • Ondatra americana Tiedemann, 1808[1][2]
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania

     występowanie naturalne

     introdukowany

Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikisłownik Hasło piżmak w Wikisłowniku

Piżmak[4], piżmak amerykański, piżmoszczur, szczur piżmowy[5] (Ondatra zibethicus) – gatunek ziemno-wodnego gryzonia z podrodziny nornikowatych w rodzinie chomikowatych.

Ондатры. Тверская область.jpg
Bisamratte-drawing.jpg

Do Europy sprowadzony został w 1905 roku[6] z Ameryki Północnej przez księcia Colloredo-Mansfelda jako zwierzę futerkowe. Hodowany na farmach. Cała dzisiejsza europejska populacja dziko żyjących piżmaków pochodzi od kilku osobników, które w 1905 uciekły z fermy Stará Huť w okolicach Dobříši, położonej w Czechach, 40 km na południowy zachód od Pragi[2][3]. Na ziemiach polskich pojawił się w latach 30. XX w.

Jest typowym przedstawicielem gryzoni jeśli chodzi o rozrodczość. W ciągu roku samica może wielokrotnie rodzić po ciążach trwających 4 tygodnie po 5–9 młodych. Otwierają oczy po 11 dniach, a ssą one matkę przez 3 tygodnie[7]. Już po upływie 3–5 miesięcy same są zdolne do rozrodu. Piżmaki żyją w koloniach.

Wygląd: długość głowy i tułowia 26–40 cm, długość nieco bocznie spłaszczonego ogona 20-27 cm. Masa ciała 0,7–1,8 kg. Ubarwienie ciemnobrunatne, strony brzusznej trochę jaśniejszej. Futro z gęstymi, szczeciniastymi włosami ościstymi. Palce tylnej stopy porośnięte są po bokach włosami ułatwiającymi pływanie. U samców występują gruczoły wydzielające piżmo[5].

Piżmaki są roślinożercami, ale nie gardzą również pokarmem zwierzęcym, takim jak skorupiaki i mięczaki. Ich siedliskiem są brzegi różnego typu wód, np. rowów melioracyjnych, stawów rybnych, rzek i jezior. Piżmaki w wysokich brzegach kopią nory, do których wejście jest pod powierzchnią wody. W norach tych wydzielone są komory. Na okres zimy gromadzą stos roślinności, która służy im jako legowisko i zapas pokarmu.

Pomnik piżmaka w parku w miejscowości Dobŕiš

Piżmaki mogą wywoływać szkody niszcząc groble przeciwpowodziowe lub stawów rybnych. Są zaliczane w polskim Prawie Łowieckim do kategorii zwierzyny łownej z okresem ochronnym. Okres polowań ustalony przez Ministra Środowiska przypada na czas od 11 sierpnia do 15 kwietnia. Ze względu na cenne futro kiedyś chętnie pozyskiwany; dziś liczba amatorów futra piżmaka wśród myśliwych sukcesywnie maleje. Liczebność piżmaków została drastycznie zmniejszona po pojawieniu się ich naturalnego wroga – norki amerykańskiej.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 Ondatra zibethicus w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
  2. 2,0 2,1 2,2 Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.) Ondatra zibethicus. w: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. (ang.) [dostęp 12 listopada 2009]
  3. 3,0 3,1 Ondatra zibethicus. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.)
  4. 4,0 4,1 Zygmunt Kraczkiewicz: SSAKI. Wrocław: Polskie Towarzystwo Zoologiczne - Komisja Nazewnictwa Zwierząt Kręgowych, 1968, s. 81, seria: Polskie nazewnictwo zoologiczne.
  5. 5,0 5,1 5,2 Piżmak. Encyklopedia PWN. [dostęp 2010-09-08].
  6. Miroslav Bouchner, Piżmak [w:] Zwierzęta łowne, wyd. Delta, Warszawa 1992
  7. Piżmak w: Zwierzęta łowne, M. Bouchner, wyd. Delta