Pierwiosnek łyszczak

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Pierwiosnek łyszczak
Pierwiosnek łyszczak Primula auricula RB3.JPG
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad klad astrowych
Rząd wrzosowce
Rodzina pierwiosnkowate
Rodzaj pierwiosnek
Gatunek pierwiosnek łyszczak
Nazwa systematyczna
Primula auricula L.
Sp. pl. 1:143. 1753
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Primula auricula a1.jpg

Pierwiosnek łyszczak (syn. pierwiosnka łyszczak) Primula auricula L. – gatunek rośliny należący do rodziny pierwiosnkowatych. Rośnie dziko w Alpach, północnych Apeninach, zachodnich Karpatach, Bałkanach. W Polsce tylko w Tatrach. W Pieninach wyginął. W Polsce roślina dość rzadka, na Słowacji spotykana powszechnie na wapieniach we wszystkich wyższych grupach górskich (m. in. Mała i Wielka Fatra, Niżne Tatry). W Polsce występuje wyłącznie podgatunek subsp. hungarica, który jest subendemitem zachodnich Karpat[2].

Owoce

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Młode rośliny omączone.
Liście
Wszystkie zebrane w przyziemną różyczkę. Nieco mięsiste, gładkie, brzegiem chrząstkowate, omszone lub gładkie, wyrastające na krótkich i szerokich ogonkach. W pączku mają brzegi zwinięte do góry.
Kwiaty
Zwykle wonne (pachnące morelami), o zrosłym, dzwonkowatym kielichu wyciętym na szczycie w 5-6 ząbków. Korona kwiatu o średnicy 15-30 mm jest żółta, złożona z 5 zrosłych, wyciętych na szczycie platków. Tworzy rurkę długości ok. 1 cm, na szczycie tacowato rozchylającą się. Wewnątrz korony 1 słupek i 5 pręcików z krótkimi nitkami. Głąbik kwiatowy wysokości do 25 cm z baldaszkiem na szczycie. Przysadki do 4 mm długości, jajowate.
Owoc
Torebka z licznymi nasionami o ciemnobrunatnej barwie

Biologia i ekologa[edytuj | edytuj kod]

Bylina. Kwitnie od kwietnia do czerwca. W kwiatkach występuje heterostylia utrudniająca samozapylenie. Roślina jest owadopylna i wiatrosiewna. Siedlisko: skały wapienne, murawy. Roślina wapieniolubna. W Tatrach występuje od podnóża aż po piętro halne. W klasyfikacji zbiorowisk roślinnych gatunek charakterystyczny dla związku (All.) Potentillion caelescentis[3]

Zagrożenia i ochrona[edytuj | edytuj kod]

Roślina objęta w Polsce od 2004 ścisłą ochroną gatunkową. Nie jest zagrożona, wszystkie jej stanowiska w Polsce znajdują się na obszarze Tatrzańskiego Parku Narodowego[2].

Information icon.svg Zobacz też: Rośliny tatrzańskie.

Zastosowanie[edytuj | edytuj kod]

Roślina ozdobna: ozdobna bylina wiosenna ogródków i rabat. Szczególnie często uprawiana jest w ogródkach skalnych. Najlepiej rośnie na gliniasto-próchnicznym podłożu, na zacienionym i wilgotnym stanowisku. Na zimę należy go lekko przykryć, np. gałęziami drzew iglastych.

Przypisy

  1. Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-03-12].
  2. 2,0 2,1 Halina Piękoś-Mirkowa, Zbigniew Mirek: Rośliny chronione. Warszawa: Multico Oficyna Wyd., 2006. ISBN 978-83-7073-444-2.
  3. Władysław Matuszkiewicz: Przewodnik do oznaczania zbiorowisk roślinnych Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14439-4.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa: Kwiaty Tatr. Przewodnik kieszonkowy. Warszawa: MULTICO Oficyna Wyd., 2003. ISBN 83-7073-385-9.
  2. Zofia Radwańska-Paryska: Rośliny tatrzańskie (Atlasy botaniczne). Irena Zaborowska (ilustr.). Warszawa: WSiP, 1988. ISBN 83-09-00256-4.
  3. Władysław Szafer, Stanisław Kulczyński: Rośliny polskie. Warszawa: PWN, 1953.