Polak, Węgier, dwa bratanki, i do szabli, i do szklanki

Z Wikipedii

Skocz do: nawigacji, szukaj
 Ten artykuł wymaga dopracowania zgodnie z zaleceniami edycyjnymi.
Należy w nim poprawić/wykonać działania: Większość hasła jest zupełnie nie na temat. To powinno być hasło o przysłowiu i wierszyku, nie mniej lub bardziej chaotyczny opis stosunków polsko-węgierskich.
Dokładniejsze informacje o tym, co należy poprawić, być może znajdują się na stronie dyskusji tego artykułu.
Po wyeliminowaniu niedoskonałości prosimy usunąć szablon {{Dopracować}} z kodu tego artykułu.

Polak, Węgier, dwa bratanki, i do szabli, i do szklanki (węg. Lengyel, magyar – két jó barát, együtt harcol, s issza borát) – historyczne przysłowie obecnie występujące zarówno w języku polskim jak i węgierskim, krótka rymująca się formuła mówiąca o zażyłej przyjaźni i pokrewieństwie narodu polskiego i węgierskiego.

Formuła powstała pod koniec XIX wieku wśród bohemy artystycznej[potrzebne źródło] Austro-Węgier, w okresie formowania w Europie idei nacjonalistycznych. Mówi o specjalnym związku między dwoma europejskimi narodami i jest ewenementem niemającym podobieństw w żadnych innych relacjach, tak obecnie jak i wcześniej, względem dwóch narodów.

Willam Baur: Węgrzy i Polacy XVII w. Muzeum Książąt Czartoryskich Kraków

Spis treści

[edytuj] Relacje historyczne

Pomnik gen. Józefa Bema w Budapeszcie

W swojej historii państwa te nie obeszły się też bez skierowanych wobec siebie konfliktów politycznych. Niektórzy władcy Polski i węgierscy królowie prowadzili ze sobą wojny i potyczki wynikające głównie z wewnętrznych podziałów politycznych i ambicji panujących, począwszy od XI wieku. Przyjaźń pomiędzy tymi narodami pomimo epizodów w historii (najazd Rakoczego) jest więc nie tylko w sferze idei, ale też odległej w czasie koegzystencji.

Węgierskie korzenie miał uznawany za najwybitniejszego polskiego króla elekcyjnego, książę siedmiogrodzki – Stefan Batory (węg. Báthory István). Władysław I Święty, król węgierski z dynastii Arpadów, urodził się w Polsce, gdzie jego ojciec znajdował się na wygnaniu. Z kolei władcą Węgier był Władysław III Warneńczyk znany na Węgrzech jako Ulászló I. Królowa Jadwiga – żona króla Władysława Jagiełły – była córką króla Ludwika Węgierskiego. Królowa Kinga (Kunegunda) – żona Bolesława Wstydliwego – była córką króla Węgier Beli IV.

Polscy generałowie Józef Bem (bohater narodowy Węgier) oraz Henryk Dembiński w okresie Wiosny Ludów byli przywódcami zrywu niepodległościowego Węgier – powstanie węgierskie 1848. Po klęsce rewolucji Wiosny Ludów węgierski przywódca Lajos Kossuth uciekając z kraju przekroczył granicę turecką pod osłoną legionu polskiego.

W początkowym okresie I wojny światowej dowódcą obrony Budapesztu został mianowany pochodzący z Galicji Feldmarszałek Adam Dembicki.

Podczas wojny polsko-bolszewickiej 1919-1921 Węgry zaproponowały wysłanie do pomocy Polsce 30.000 kawalerzystów, ale rząd Czechosłowacki odmówił przepuszczenia ich przez swoją granicę; przepuszczono jedynie niektóre kolejowe transporty broni z Węgier.

[edytuj] II wojna światowa

Groby węgierskich Honvedów kpt. Josefa Vojnika i jego sześciu ludzi poległych w Powstaniu warszawskim walcząc po stronie polskiej

Podczas II wojny światowej pomimo uczestnictwa Węgier w gronie państw Osi politycy węgierscy nie wzięli udziału w proponowanej im przez Niemców agresji na Polskę. W kwietniu 1939 roku szef węgierskiej dyplomacji Istvan Csaky w liście do posła Villaniego pisał, przewidując taką ewentualność: „nie jesteśmy skłonni brać udziału ani pośrednio, ani bezpośrednio w zbrojnej akcji prze­ciw Polsce. Przez «pośrednio» rozumiem tu, że odrzucimy każde żądanie, które prowadziłoby do umożliwienia transportu wojsk niemieckich pieszo, pojazdami mechanicznymi czy koleją przez węgierskie terytorium dla napaś­ci przeciw Polsce. Jeżeli Niemcy zagrożą użyciem siły, oświadczę katego­rycznie, że na oręż odpowiemy orężem."[1] W depeszy premiera Pala Telekiego do Adolfa Hitlera z 24 lipca 1939 roku, czytamy iż Węgry „nie mogą przedsięwziąć żadnej akcji militarnej przeciw Polsce ze względów moralnych". List ten wywołał wściekłość kanclerza Trzeciej Rzeszy[2].

Po upadku kampanii wrześniowej na Węgrzech znalazło schronienie 140 000 polskich uchodźców cywilnych i wojskowych, w tym wiele dzieci.

Także przed wybuchem powstania warszawskiego węgierskie jednostki stacjonujące w Warszawie, jako część sił sprzymierzonych z Niemcami, otrzymały rozkaz zakazujący im walki po stronie polskiej, gdyż zachodziło takie prawdopodobieństwo[3].

[edytuj] Powstanie węgierskie 1956

Najświeższą datą należącą do ważnych wspólnych przeżyć historycznych dla Polaków oraz Węgrów był rok 1956. W tym roku na Węgrzech wybuchło stłumione krwawo powstanie, które inspirowane było między innymi przez wydarzenia poznańskie. Krwawe starcia robotników z wojskiem oraz milicją ludową w Poznaniu spowodowały akcje solidarności i poparcia na Węgrzech. Obywatele Budapesztu masowo wylegli na ulice. Pod węgierską i polską flagą oraz hasłem "Chodźcie z nami za Polakami" udali się pod pomnik wspólnego bohatera narodowego Polski i Węgier – Józefa Bema, gdzie odbył się wiec. Węgierska milicja otworzyła ogień do demonstrantów, co było początkiem powstania węgierskiego, krwawo stłumionego przez wojska radzieckie. Kiedy opinia publiczna w Polsce dowiedziała się o tych wydarzeniach, natychmiast pośpieszyła z pomocą. Polacy zbierali pieniądze, lekarstwa oraz przeróżne dary – od żywności po szkło okienne. W całej Polsce organizowano powszechne zbiórki krwi, a stacje krwiodawstwa pracowały niemalże bez przerwy. Do 12 listopada w całym kraju zgłosiło się 11 196 honorowych krwiodawców, tak że wobec trudności z ich obsłużeniem uruchomiono dodatkowe punkty krwiodawstwa. W Zielonej Górze wszyscy członkowie Komitetu Wojewódzkiego PZPR przed obradami wspólnie poszli oddać krew. W całym kraju powstawały spontanicznie powoływane komitety zajmujące się działaniem na rzecz potrzebującej ludności węgierskiej. Statystyki PCK wskazują, że samym tylko transportem lotniczym (15 samolotów) dostarczono na Węgry 44 tony medykamentów i materiałów pierwszej potrzeby. Według niektórych danych do 19 listopada 1956 roku polska pomoc materialna dla Węgrów osiągnęła równowartość 2 milionów dolarów i była znacznie większa niż udzielona przez rząd USA.

[edytuj] Konflikty polsko-węgierskie

[edytuj] Dzień Przyjaźni

12 marca 2007 parlament węgierski przyjął deklarację uznającą dzień 23 marca Dniem Przyjaźni Polsko-Węgierskiej, deklarację poparło 324 posłów, nikt się nie wstrzymał, nikt nie był przeciw[4].

Analogiczną uchwałę 16 marca 2007[5] podjął przez aklamację polski Sejm.

[edytuj] Organizacje przyjaźni polsko-węgierskiej

Zarówno w Polsce jak i na Węgrzech istnieje wiele organizacji przyjaźni polsko-węgierskiej:

  • Towarzystwo przyjaźni polsko-węgierskiej w Łodzi im. Sandora Petofiego;
  • Towarzystwo przyjaźni polsko-węgierskiej w Słupsku;
  • Warszawskie towarzystwo przyjaźni polsko-węgierskiej im. dr. J. Antalla;
  • Towarzystwo przyjaźni polsko-węgierskiej w Lesznie;
  • Olsztyńskie towarzystwo przyjaźni polsko-węgierskiej;
  • Towarzystwo przyjaźni polsko-węgierskiej im. F. Liszta w Poznaniu;
  • Towarzystwo przyjaźni polsko-węgierskiej w Radomsku;
  • Polsko-węgierskie towarzystwo historyczne im. J. Piłsudskiego w Győr;
  • Towarzystwo przyjaźni polsko–węgierskiej w Esztergom.

[edytuj] Zobacz też

Przypisy

  1. ↑ "SPRZYMIERZEŃCY Z DUCHA" ZENON CHOCIMSKI, Fronda nr21-22
  2. ↑ "SPRZYMIERZEŃCY Z DUCHA" ZENON CHOCIMSKI, Fronda nr21-22
  3. ↑ Rząd w Budapeszcie nakazał nie przyłączać się do Polaków, ale również nie walczyć przeciwko nim, Norman Davies: Powstanie ’44. Kraków: Znak, 2004, s. 384. ISBN 83-240-0459-9.  Davies podaje tę informację za Januszem K. Zawodnym, Powstanie Warszawskie w walce i dyplomacji.
  4. ↑ Emléknapja lesz a magyar–lengyel barátságnak (hu). [dostęp 6.10.2008].
  5. ↑ Uchwała Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 16 marca 2007 r. w sprawie ustanowienia dnia 23 marca Dniem Przyjaźni Polsko-Węgierskiej . [dostęp 6.10.2008].

[edytuj] Linki zewnętrzne

Źródło „http://pl.wikipedia.org/wiki/Polak,_W%C4%99gier,_dwa_bratanki,_i_do_szabli,_i_do_szklanki”
Utwórz książkę
W innych językach