Ferenc Liszt

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Franciszek Liszt
Liszt 1858.jpg
Franciszek Liszt (1856)
Imiona i nazwisko Ferenc Liszt
Data i miejsce urodzenia 22 października 1811, Raiding
Data i miejsce śmierci 31 lipca 1886, Bayreuth
Narodowość Węgry
Dziedzina sztuki muzyka
Styl romantyzm
Ważne dzieła Héroïde funèbre, Hungaria, Hamlet
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikicytaty Ferenc Liszt w Wikicytatach
Fortepian należący do Ferenca Liszta w Muzeum Fryderyka Chopina w Warszawie

Franciszek Liszt (ur. 22 października 1811, zm. 31 lipca 1886) – węgierski kompozytor i pianista, jedna z najwybitniejszych postaci romantyzmu w muzyce, wolnomularz[1].

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Studiował grę na fortepianie u Carla Czernego oraz kompozycję u Antonia Salieriego w Wiedniu. Stworzył nowy gatunek muzyczny: poemat symfoniczny. W muzyce fortepianowej rozwinął fakturę i technikę pianistyczną, wyprzedzając impresjonistyczny styl Claude’a Debussy’ego i Maurice’a Ravela, ekspresjonizm Aleksandra Skriabina, a także późnoromantyczny koncert fortepianowy Piotra Czajkowskiego i Sergiusza Rachmaninowa. Prócz niezwykłych osiągnięć jako pianista i dyrygent, nauczał ponad 400 uczniów, skomponował ponad 350 dzieł i napisał lub współpracował przy pisaniu przynajmniej 8 książek. Pozostawił pokaźny zbiór korespondencji, a także ponad 200 parafraz utworów innych kompozytorów na fortepian. Był jednym z inicjatorów użycia nowych dźwięków harmonicznych w XIX wieku, przede wszystkim skomplikowanych akordów. Badał nowe techniki muzyczne, zajmował się wariacjami tematycznymi.

Był również aktywnym propagatorem kultury polskiej, zaprzyjaźnionym m.in. z Fryderykiem Chopinem, Adamem Mickiewiczem, Juliuszem Słowackim, Julianem Ursynem Niemcewiczem, Henrykiem Wieniawskim, Juliuszem Kossakiem, Janem Ruckgaberem; uczył także Karola Tausiga, Juliusza Zarębskiego i Józefa Wieniawskiego. Był teściem i przyjacielem Ryszarda Wagnera. To Wagner namówił Liszta do skrócenia Symfonii Dantejskiej do dwóch części. Liszt został pochowany na cmentarzu w Bayreuth, niedaleko willi i miejsca spoczynku Wagnera.

Kalendarium[edytuj | edytuj kod]

  • 1811 – 22 października przychodzi na świat w Raiding (węg. Doborján) na pograniczu austriacko-węgierskim.
  • 1820 – ma miejsce pierwszy publiczny występ małego Liszta. Później przeprowadza się do Wiednia.
  • 1823 – paryskie konserwatorium odmawia przyjęcia młodego kompozytora
  • 1824 – w Manchesterze odbywa się premiera jego pierwszej opery, Don Sanche
  • 1826 – ojciec kompozytora umiera na tyfus; Liszt ogranicza swoje koncertowanie
  • 1833 – spotyka się z Chopinem, dzięki któremu poznaje Marie d’Agoult
  • 1835 – przeprowadza się do Szwajcarii; na świat przychodzi pierwsze z jego trojga dzieci
  • 1837 – powraca do Wiednia; znowu zaczyna koncertować
  • 1844 – koniec związku z Marie d’Agoult
  • 1847 – poznaje księżną Karolinę Sayn-Wittgenstein, ur. Iwanowską
  • 1848-1859 – mieszka w Weimarze
  • 1851-1854 – powstaje ostateczna wersja Rapsodii węgierskich
  • 1857 – koncert w Żagańskim Kościele Farnym na zaślubinach Marii de Castellane z Antonim Radziwiłłem
  • 1862 – umiera córka kompozytora, Blandine
  • 1865 – Liszt przyjmuje święcenia kapłańskie
  • 1869 – początek ostatniego romansu z „kozacką hrabiną” Olgą Janiną
  • 1886 – 31 lipca umiera na zapalenie płuc w Bayreuth w Niemczech

Wybrane dzieła[edytuj | edytuj kod]

Orkiestrowe

  • Symfonia faustowska
  • Symfonia dantejska
  • 13 poematów symfonicznych:
    • Co słychać w górach
    • Tasso
    • Preludia
    • Orfeusz
    • Prometeusz
    • Mazepa
    • Festklänge (Uroczyste brzmienia)
    • Héroïde funèbre
    • Hungaria
    • Hamlet
    • Die Hunnenschlacht (Bitwa Hunów)
    • Ideały
    • Od kołyski do grobu
  • Walc Mefisto (Taniec w wiejskiej karczmie)
  • Walc Mefisto II
  • Szózat i Hymn – Fantazja

Fortepianowe

  • Sonata h-moll
  • I Koncert Es-dur
  • II Koncert A-dur
  • III Koncert Es-dur op. posth. (niedawno odkryty koncert, ukończony około 1839 roku)
  • Fantazja węgierska
  • Totentanz. Parafraza na temat „Dies irae”
  • Années de pèlerinage (Lata pielgrzymstwa)
  • Harmonie poetyckie i religijne
  • 12 Etudes d’exécution transcendante (12 Etiud transcendentalnych):
    • 1. Preludio
    • 2. Bez tytułu (Molto Vivace)
    • 3. Paysage
    • 4. Mazeppa
    • 5. Feux-follets
    • 6. Vision
    • 7. Eroica
    • 8. Wilde Jagd
    • 9. Ricordanza
    • 10. Bez tytułu (Allegro Agitato)
    • 11. Harmonies du soir
    • 12. Chasse-Neige
  • 6 Consolations
  • 3 Marzenia miłosne
  • 4 Walce Mefisto
  • 19 Rapsodii węgierskich
  • Rapsodia hiszpańska

Religijne

  • Missa choralis
  • Węgierska msza koronacyjna
  • Requiem
  • Oratoria:
    • Chrystus
    • Legenda o św. Elżbiecie
    • Legenda o św. Stanisławie (najbardziej znane jest interludium „Salve Polonia”)
    • Legenda o św. Krzysztofie
  • Transkrypcje fortepianowe:
    • Fantazja i Fuga g-moll Bacha
    • 9 symfonii Beethovena
    • Symfonia fantastyczna Berlioza
    • Harold w Italii Berlioza
    • Sześć pieśni polskich Chopina
    • La campanella Paganiniego
    • Uwertura Wilhelm Tell Rossiniego
    • 54 pieśni Schuberta
  • Don Sanche

Nagrania[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Wolnomularstwo w Europie Środkowo-Wschodniej w XVIII i XIX wieku, Wrocław 1982, s. 536.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]