Polak, Węgier, dwa bratanki, i do szabli, i do szklanki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Joris Hoefnagel: Polski jeździec i węgierska dama (XVII w.) w Muzeum Książąt Czartoryskich w Krakowie

Polak, Węgier, dwa bratanki, i do szabli, i do szklanki (węg. Lengyel, Magyar – két jó barát, együtt harcol, s issza borát) – historyczne przysłowie obecnie występujące zarówno w języku polskim jak i węgierskim, krótka rymująca się formuła mówiąca o zażyłej przyjaźni i pokrewieństwie narodu polskiego i węgierskiego.

Z historii narodów[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Stosunki polsko-węgierskie.

Węgrzy zajmowali szczególne miejsce w opiniach Polaków. Sympatia ta opierała się na głębokim przekonaniu Polaków o podobieństwie charakterów narodowych polskiego i węgierskiego, a wyrażającym się w porzekadle „Polak, Węgier dwa bratanki ...”[1]. Przysłowie mówi o specjalnym związku między dwoma europejskimi narodami i jest ewenementem niemającym podobieństw w żadnych innych relacjach, tak obecnie jak i wcześniej, względem dwóch narodów. Pierwotny tekst miał następujące brzmienie: „Węgier, Polak dwa bratanki i do konia i do szklanki. Oba zuchy, oba żwawi, niech im Pan Bóg błogosławi.[2]

Formuła powstała prawdopodobnie po upadku konfederacji barskiej[3] wśród przywódców powstania antyrosyjskiego (z. Ignacy Jakub Bronicki), którzy znaleźli azyl polityczny w Austrii na Spiszu lub Preszowie[4]. W czasie konfederacji barskiej Preszów stał się siedzibą Rady Generalnej – naczelnej władzy konfederackiej. Tu też 13 października 1770 uchwalono Akt detronizacji Stanisława Augusta Poniatowskiego.

Według A. Kaczorowskiego, w powiedzeniu tym chodzi o Górne Węgry, czyli Słowację (od IX do początków XX wieku Słowacja była częścią Węgier (zob. Zeplin, Spisz, Sarysz, Maurycy Beniowski).

Przeciwnikami idealizacji relacji węgiersko–polskich (galicyjskich) byli w XIX wieku głównie politycy upatrujący związanie sprawy polskiej najpierw z koalicją turecko–słowiańską, a następnie zjednoczeniem wszystkich Słowian pod berłem rosyjskim (panslawizm). Polityk i pisarz historyczny Michał Czajkowski vel Sadyk Pasza (początkowo w stronnictwie Adama Jerzego Czartoryskiego), który w 1872 opuścił Turcję nawoływał do pojednania z Rosją oraz zjednoczenia wszystkich Słowian pod berłem cara Aleksandra II. Jednak argumenty panslawistów kierowane zarówno „do mężów stanu i do młodzieży Uniwersytetu” zostały w Galicji odrzucone - „Co tam Waćpan nam bajasz o Turkach i o Sławianach, my z Węgrami; oni z Cesarzem i my z nimi - oni przeciwko niemu i my z niemi, bo to widzisz Waćpan - Węgier, Polak dwa bratanki I do konia i do szklanki.....” Reprezentant księcia Adama Jerzego Czartoryskiego w Turynie napisał, że książę „nie może wchodzić w takie stosunki z barbarzyńskimi narodami, ... że to jest kraj katolicki, a tamten jeden muzułmański, w drugim schizma - że pierwej są Polacy katolikami jak Polakami”[5].

Dzień Przyjaźni[edytuj | edytuj kod]

Dzień Przyjaźni Polsko-Węgierskiej
Dzień 23 marca
Kraje  Polska
 Węgry

12 marca 2007 parlament węgierski przyjął deklarację uznającą dzień 23 marca Dniem Przyjaźni Polsko-Węgierskiej, deklarację poparło 324 posłów, nikt się nie wstrzymał, nikt nie był przeciw[6].

Analogiczną uchwałę 16 marca 2007[7] podjął przez aklamację Sejm RP.

Dzień ten w Polsce nie jest dniem wolnym od pracy.

Organizacje[edytuj | edytuj kod]

Zarówno w Polsce jak i na Węgrzech istnieje wiele organizacji przyjaźni polsko-węgierskiej:

  • Towarzystwo Przyjaźni Polsko-Węgierskiej w Łodzi im. Sandora Petofiego;
  • Towarzystwo Przyjaźni Polsko-Węgierskiej w Słupsku;
  • Warszawskie Towarzystwo Przyjaźni Polsko-Węgierskiej im. dr. J. Antalla;
  • Towarzystwo Przyjaźni Polsko-Węgierskiej w Lesznie;
  • Olsztyńskie Towarzystwo Przyjaźni Polsko-Węgierskiej;
  • Towarzystwo Przyjaźni Polsko-Węgierskiej im. F. Liszta w Poznaniu;
  • Towarzystwo Przyjaźni Polsko-Węgierskiej w Radomsku;
  • Polsko-Węgierskie Towarzystwo Historyczne im. J. Piłsudskiego w Győr;
  • Towarzystwo Przyjaźni Polsko-Węgierskiej w Esztergom;
  • Stowarzyszenie Portius w Krośnie;
  • Towarzystwo Polsko-Węgierskie w Lubaczowie;
  • Stowarzyszenie „Henryk Sławik - pamięć i dzieło” w Katowicach;
  • Stowarzyszenie Współpracy i Przyjaźni Katowice - Miszkolc;
  • Katowickie Towarzystwo Przyjaźni Polsko - Węgierskiej im.Józefa Antalla i Henryka Sławika.

Inspiracje w kulturze[edytuj | edytuj kod]

  • Węgierski zespół Hungarica oraz Andrzej Nowak (gitarzysta zespołu TSA) skomponowali wspólny polsko-węgiersko języczny utwór heavymetalowy pt. „Lengyel, magyar / Polak, Węgier”[8].
  • Węgierski zespół rockowy Republic nagrał utwór „Varsó hiába várod”, w którym nawiązuje do przysłowia[9].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Studia Źródłoznawcze, Instytut Historii (Polska Akademia Nauk). t. 41. 2003. s. 18
  2. Michał Czajkowski: Dziwne życie Polaków i Polek. Lipsk: F.A. Brockhaus, 1865, s. 155,193.
  3. Zdaniem Juliana Krzyżanowskiego, przysłowie to zrodził pobyt na Spiszu przywódców konfederacji barskiej, którzy właśnie tam znaleźli azyl polityczny. Odrodzenie i reformacja w Polsce, t. 36-38 . s. 161.; „Przysłowie pochodzące zapewne z czasów, gdy Generalność Konfederacji Barskiej osiadła w Preszowie (1769-1772)”. [w:] Henryk Markiewicz, Andrzej Romanowski. Skrzydlate słowa. 1990. s. 830.
  4. „Rzeczpospolita została podzielona na trzy części, poddane władzy różnych zaborców. Wtedy też powstaje tak popularne przysłowie, występujące w rozmaitych wariantach "Polak, Węgier - dwa bratanki ...” [w:] Janusz Tazbir. Sarmaci i świat. t.3. 2001. s. 453
  5. Michał Czajkowski: Dziwne życie Polaków i Polek. Lipsk: F.A. Brockhaus, 1865, s. 150-157.
  6. Emléknapja lesz a magyar–lengyel barátságnak (węg.). [dostęp 6.10.2008].
  7. Uchwała Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 16 marca 2007 r. w sprawie ustanowienia dnia 23 marca Dniem Przyjaźni Polsko-Węgierskiej (pol.). [dostęp 6.10.2008].
  8. HUNGARICA és ANDRZEJ NOWAK (TSA, ZŁE PSY) : Lengyel, Magyar - Polak, Węgier
  9. Repoblic : Varsó hiába várod (węg.). zeneszoveg.hu. [dostęp 2013-06-02].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]