Pop-art

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Pop art, popart (z ang. popular art = sztuka popularna) – prąd artystyczny w sztuce po II wojnie światowej, wywodzący się z ekspresjonizmu abstrakcyjnego. Termin pop-art został po raz pierwszy użyty przez angielskiego krytyka sztuki Lawrence’a Allowaya w „Przeglądzie Architektonicznym” („Architectural Digest”) z 1952[1] roku do opisania tych obrazów, które ilustrowały powojenny konsumpcjonizm i czerpały z dóbr materializmu.

Geneza i program[edytuj | edytuj kod]

Na ukształtowanie się pop-artu miał wpływ konsumpcyjny charakter zachodniej cywilizacji, zwłaszcza mechanizmy reklamy. Styl ten czerpał z surrealizmu, co widać m.in. w paradoksalnych zestawieniach, komiksów, przenosząc je na płótna, jak i naturalizmu, przedstawiając niekiedy przedmioty codziennego użytku z werystyczną dokładnością. Artyści związani z tym kierunkiem dążyli do zobrazowania cywilizacji wielkomiejskiej i odpowiedzi na doświadczenie kultury masowej. Początkowo sięgano głównie do malarstwa, z czasem zaczęto wykorzystywać inne środki plastyczne, tworząc aranżacje przestrzenne, instalacje itd.

Można wyróżnić dwa nurty w historii pop-artu: europejski (przede wszystkim angielski) oraz amerykański.

Pop-art w Wielkiej Brytanii[edytuj | edytuj kod]

Początki pop-artu sięgają londyńskiej Independent Group, którą tworzyli między innymi Richard Hamilton i Eduardo Paolozzi (połowa lat 50. XX wieku). Lansowali oni nowy kierunek w sztuce, bliski dadaizmowi. Charakteryzował go eklektyzm, mieszanie różnych gatunków sztuki, tworzenie kompozycji z przedmiotów codziennego użytku, odniesienia do świata wielkomiejskiego.

Pozostali przedstawiciele pop-artu w Wielkiej Brytanii: Peter Blake, David Hockney, Patrick Caulfield, Allen Jones, Peter Phillips.

Pop-art w Stanach Zjednoczonych[edytuj | edytuj kod]

W Stanach Zjednoczonych pop-art zaczął rozkwitać na początku lat 60. XX wieku, kiedy w Anglii właściwie wygasał. Cechy amerykańskiego pop-artu – obok wspomnianych wcześniej – to wykorzystywanie wielkich formatów, używanie jaskrawych lub mdłych kolorytów, wirtuozeria rysunku, a przede wszystkim wyraźny zwrot ku figuratywności. W czasie gdy artystyczne skandale wydawały się przeszłością, pop-art budził gwałtowne protesty. Mimo to było to najważniejsze zjawisko artystyczne w latach 1960–1970.

Przedstawiciele pop-artu w Stanach Zjednoczonych: Jasper Johns, Roy Lichtenstein, Claes Oldenburg, Tom Wesselmann, Robert Rauschenberg, Andy Warhol, Jim Dine, Robert Indiana, Mel Ramos, James Rosenquist, Ed Ruscha.

Pop-art w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Pop-art nie przyjął się w Polsce tak jak w Stanach Zjednoczonych czy zachodniej Europie, gdyż nie istniały tu wówczas odpowiednie warunki polityczne, ekonomiczne i kulturowe. Kierunek ten zwrócił jednak uwagę polskich artystów ponownie na sztukę figuratywną, nowy sposób wykorzystania przedmiotów pospolitych.
Pewien wyjątek stanowi twórczość takich artystów jak Benon Liberski czy Jerzy Krawczyk, którzy nawiązywali do pop-artu, dając fotograficznie przedstawionym przedmiotom główną rolę w swoich dziełach. Ważną rolę w dobie pop-artu odegrali twórcy polskiego plakatu, tacy jak Roman Cieślewicz czy Jan Młodożeniec.

Za polską odmianę pop-artu uważa się sztukę Jana Dobkowskiego i Jerzego "Jurry" Zielińskiego tworzących jako grupa Neo Neo Neo w latach 70. W kategoriach pop-artu można także patrzeć na sztukę Natalii LL - szczególnie prace Sztuka konsumpcyjna i Sztuka postkonsumpcyjna oraz na prace artystów z kręgu warszawskiej Galerii Współczesnej, m.in. Teresy Tyszkiewicz i Zdzisława Sosnowskiego, solowe realizacje Zdzisława Sosnowskiego czy prace Janusza Haki.

Chronologia[edytuj | edytuj kod]

Wydarzenia związane z rozwojem pop artu[2]:

1956 
Krytyk Lawrence Alloway, autor terminu pop art, zorganizował wystawę zatytułowaną This Is Tomorrow w Whitechapel Art Gallery w Londynie. Prezentowane prace łączyły w sobie elementy kultury masowej takie jak wizerunki Marilyn Monroe czy reklamy filmu Zakazana planeta.
1957 
Leo Castelli, jeden z najbardziej aktywnych popularyzatorów pop-artu, otworzył w Nowym Jorku swoją galerię.
1958 
Pierwsze indywidualne wystawy Jaspera Johnsa i Roberta Rauschenberga w galerii Lea Castelli.
1960 
Andy Warhol stworzył swoje pierwsze prace malarskie wykorzystujące kreskówki (Dick Tracy, Superman, Popeye i inne).
1961 
Pierwsza indywidualna wystawa R. Rauschenberga w Paryżu (Galerie Daniel Cordier). Claes Oldenburg otworzył The Store (ang. sklep), gdzie wystawiał swoje tzw. Happeningi. W następnych latach to przedsięwzięcie przekształciło się w Ray Gun Theater.
1962 
Roy Lichtenstein po raz pierwszy pokazał swoje prace bazujące na komiksach (Leo Castelli Gallery). W sierpniu umarła Marilyn Monroe, w związku z czym jej wizerunki pojawiały się w każdym czasopiśmie. Andy Warhol zaczął wtedy tworzyć serię jej portretów. W październiku w Sydney Janis Gallery w Nowym Jorku odbyła się wystawa Nowych Realistów, na której europejscy artyści przedstawiani byli jako prekursorzy prądu myślowego, którzy rozwinęli potem artyści pop artu. Ileana Sonnabend (pierwsza żona Lea Castelli) otworzyła galerię w Paryżu, gdzie prezentowała twórczość artystów amerykańskich. W 1962 odbyła się tam wystawa Jaspera Johnsa, w 1963 R. Rauschenberga, a w 1964 - A. Warhola.
1963 
W listopadzie Warhol przekształcił pomieszczenia przemysłowe w pracownię artystyczną i nazwał ją The Factory (ang. fabryka). Stała się ona potem legendarnym miejscem dla popkultury. Spotykali się tam wszyscy wpływowi ludzie ówczesnego nowojorskiego undergroundu. Tam też Warhol zrealizował swoje pierwsze filmy: Eat i Kiss.
1964 
R. Rauschenberg otrzymał główną nagrodę na 34. Biennale w Wenecji.
1965 
Warhol zaczął współpracę z zespołem Velvet Underground.
1967 
Sydney Janis Gallery w Nowym Jorku zorganizowała wystawę pt. Hołd dla Marilyn Monroe, w której zaprezentowała dzieła artystów amerykańskich i europejskich tworzących w stylistyce pop artu.
1968 
Warhol został poważnie ranny, kiedy aktorka Valerie Solanas, feministka i założycielka SCUM (ang. the Society for Cutting up Men), strzeliła do niego kilka razy z rewolweru. Tragedia rozegrała się w Fabryce.
1969 
Museum of Modern Art w Nowym Jorku otworzyło dużą wystawę retrospektywną Claesa Oldenburga.
1971 
Warhol zaprojektował okładkę albumu Sticky Fingers zespołu The Rolling Stones. Stanowi to przykład współpracy pomiędzy różnymi sferami popkultury.
1974 
Lawrence Alloway zorganizował w Whitney Museum of American Art w Nowym Jorku retrospektywną wystawę poświęconą pop artowi.

Przypisy

  1. Dorota Folga-Januszewska, „Pop-art”, artykuł z„Wiedzy i Życia” nr 5/1998 - archiwum
  2. Centre Pompidou: Pop Art - artykuł wraz z prezentacją kilku dzieł (ang. • fr.)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Wojciechowski Aleksander, Młode malarstwo polskie 1944-1974, Zakład narodowy im. Ossolińskich - wydawnictwo, Wrocław 1975.
  • Urszula Czartoryska, Od pop artu do sztuki konceptualnej, Warszawa 1973.
  • Pierwszy krok... w stronę kolekcji zachodniej sztuki współczesnej, kat. wyst. Muzeum Narodowe w Krakowie, Kraków 2008.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Wikiquote-logo.svg
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
na temat pop-art