Komiks

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Przykład czarno-białego komiksu
Okładka amerykańskiego komiksu pt. America's Best Comics nr 24 z grudnia 1946

Komiks – opowiadanie, tworzące narrację za pomocą co najmniej dwóch kadrów z rysunkami (najczęstszą formą komiksu jest zbiór kadrów, zwany planszą). Kadry zazwyczaj zaopatrzone są w teksty narratora (po boku) i / lub wypowiedzi postaci (w dymkach). O zakwalifikowaniu danej narracji jako komiksu, decyduje m.in. : wkomponowanie tekstu w obraz, graficzne elementy upływu czasu (tzw. "rynna"), powiązanie semantyczne kadrów, ikoniczność znaków[1].

Komiksy tworzone są często przez zespół dwóch autorów: autora scenariusza opowiadania oraz rysownika, zdarza się jednak, że nad komiksem pracuje dużo większy zespół (asystenci i redaktorzy w przypadku komiksu japońskiego, inkerzy, koloryści i liternicy w przypadku głównonurtowych komiksów amerykańskich) lub tylko jeden twórca, który odpowiada za całość dzieła. Czerpią często inspirację z książek, filmów i innych dziedzin sztuki. Od lat same stają się inspiracją nowo powstających filmów. Krótkie historie komiksowe umieszczane są w czasopismach, wydawane w formie zeszytów, albumów, czy wreszcie bibliofilskich edycji w ozdobnej oprawie.

Nazwa[edytuj | edytuj kod]

Polski wyraz "komiks" jest spolszczeniem angielskiego zwrotu "comic strip", który upowszechnił się w liczbie mnogiej jako potoczny skrótowiec "comics". Nazwa ta przyjęła się także w innych językach jednak stosowane są w nich również odrębne nazwy jak np. francuski odpowiednik "bande dessinee" lub włoski "fumetti" czyli po polsku "dymki"[2].

W Polsce używano również rodzimych nazw na określenie gatunku. W okresie międzywojennym oraz w okresie PRL używano nazwy "historyjki obrazkowe" oraz "kolorowe zeszyty"[3].

Rys historyczny[edytuj | edytuj kod]

Zmarły przed sądem Boskim Mistrza godzinek Rohan (XV wiek) - filakterie zawierające wypowiedzi zmarłego i Boga wyglądają jak prototypy późniejszych komiksowych "dymków".

Początków komiksu można doszukiwać się już w średniowieczu[4]. Tworzono historie obrazkowe z krótkimi komentarzami sławiące bohaterskie czyny czy historie świętych (np. tkanina z Bayeux). Na niektórych malowidłach czy miniaturach z ust przedstawionych postaci wychodziły banderole z ich wypowiedziami. Te formy graficzne zostają upowszechnione w czasach nowożytnych, gdy wraz z rozwojem druku, pojawiają się satyryczne grafiki polityczne.

Grafika satyryczna z czasów angielskiej wojny domowej (1642-49)

Rozwój komiksów związany jest z rozwojem prasy XIX-wiecznej. Wówczas to zaczęto publikować w prasie codziennej krótkie historyjki obrazkowe w odcinkach. Miały one zwykle charakter humorystyczny, stąd też wywodzi się ich nazwa pochodząca z angielskiego: comic. Formę paska otrzymał komiks w początkach XX wieku w Stanach Zjednoczonych. Ustaliły się jego typowe cechy: krótka i zwarta budowa złożona z kilku obrazków w formie paska, dymki z tekstami. Szybko zaczęły cieszyć się taką popularnością, że zaczęto je wydawać w formie zeszytów tzw. comic book. Do połowy XX wieku komiksy drukowane w gazetach były czarno-białe[5].

Za pierwsze komiksy uznaje się zwykle serię Yellow Kid / Hogan's Alley[5][6].

Komiks w Polsce[edytuj | edytuj kod]

Chłopcy przeglądający na ruinach Warszawy w 1939 r. pismo z komiksami "Gazetka Miki".

W Polsce pierwsze próby tworzenia sekwencyjnych opowieści obrazkowych pojawiły się zaraz po odzyskaniu przez Polskę niepodległości. Pierwszy cykl komiksowy ukazał się w Polsce w lutym 1919 roku we Lwowie na łamach tygodnika satyrycznego "Szczutek" i nosił tytuł "Ogniem i mieczem, czyli przygody szalonego Grzesia - powieść współczesna"[7][8]. Komiks, który wychodził regularnie (ukazało się w sumie 28 powiązanych ze sobą odcinków, każdy składał się z 6 różnych obrazków). Akcja komiksu osadzona była w realiach t.zw. "wojen o granice" w czasie których trwały walki żołnierzy polskich z Rosjanami, Ukraińcami, Niemcami i Czechami. Autorami komiksu byli Kamil Mackiewicz oraz pochodzący ze Stanisławowa Stanisław Wasylewski. Popularność komiksu sprawiła, że "przygody Grzesia" zostały wydane w 1920 roku we Lwowie w formie zeszytowej[9].

Dwudziestolecie międzywojenne w Polsce przyniosło całą serię różnego rodzaju komiksów i krótkich historyjek obrazkowych, wśród najbardziej poczytnych były na przykład ilustrowana historia Koziołka Matołka (1932) autorstwa Kornela Makuszyńskiego i Mariana Walentynowicza, gdzie sekwencje obrazków prezentujących akcję były opatrzone słownym komentarzem[10], "przygody Froncka" o stosunkach polsko-niemieckich, "Przygody Wicka Buły w Raju" o zabarwieniu antysowieckim, "Heil Piffke" wyśmiewający politykę niemiecką względem Czech. Wśród światowych komiksów popularnością cieszyły się znane doskonale także obecnie przygody "Myszki Miki", czy komiks Alexa Raymonda o "Fleszu Gordonie" (w tłumaczeniu na polski - "Błysk Gordon")[11].

W PRL nazwa "komiks" (jako jeden z atrybutów Zachodu) była niemile widziana przez władze komunistyczne; oficjalnie używanymi nazwami były "historyjki obrazowe" (Tytus, Romek i A'Tomek) czy wręcz "kolorowe zeszyty" (Kapitan Żbik)[potrzebne źródło].

Marian Walentynowicz był także autorem rysunków żartobliwego komiksu "bez dymków" pt. "Walenty Pompka na wojnie" do tekstu Ryszarda Kiersnowskiego, drukowanego w 1957 r. przez ówczesny tygodnik dla młodzieży "Przygoda". Jedne z pierwszych peerelowskich komiksów publikował także Szymon Kobyliński. Był on autorem niemal legendarnego komiksu "Stary zegar" z roku 1957 roku[12] oraz trzech zeszytów z serii "Przygody pancernych i psa Szarika" (1970-1971). Publikował również w jednym z pierwszych magazynów komiksowych wydawanych w PRL - "Relaxie"[13]. W drugiej połowie lat 70. formy komiksowe uprawiał również polski rysownik Andrzej Mleczko. Rysował on komiksowe satyryczne komentarze do spektakli teatralnych granych przez Teatr im. Stefana Jaracza w Łodzi[14].

W ostatnich latach oprócz wersji papierowej komiksu powstało wiele komiksów sieciowych, ukazujących się w różnych odstępach czasu w Internecie.

Formaty[edytuj | edytuj kod]

Komiks "Wikedpedia"
  • zeszyt - termin najczęściej odnosi się do amerykańskiego komiksu liczącego 24 strony i wydawanego w regularnych odstępach czasu (48 w typowym zeszycie frankofońskim). W Ameryce stosuje się na ich określenie słowo comics;
  • album - najczęściej stosowane określenie jednego egzemplarza komiksu wydanego jako książka, stosowane też na określenie pojedynczego zeszytu;
    • one-shot - amerykańskie określenie dotyczące pojedynczego albumu, niebędącego częścią serii;
    • tomik - określenie stosowane dla określenia albumów mangi, czasami samo słowo manga jest używane w odniesieniu do tomiku. W Japonii stosuje się termin tankōbon[15];
    • TPB - (od ang. trade paperback) określenie zbiorcze wydania kilku zeszytów / albumów. W potocznym języku środowiskowym czasem jako "trejd";
  • Powieść graficzna - komiks wydany od razu jako książka lub zbiór kilku zeszytów[6]. Część osób uważa, że ta forma komiksów posiada większe walory artystyczne; nieco mylne określenie, mające na celu odróżnianie "poważniejszych" albumów traktujących o poważniejszej tematyce niż przeciętny komiks; używane często, aby zastąpić pejoratywnie kojarzone w niektórych środowiskach określenie "komiks";
  • pasek to krótka forma komiksowa publikowana pierwotnie w gazetach codziennych. W Ameryce stosuje się na ich określenie słowo comic strips;

Polscy autorzy komiksów[edytuj | edytuj kod]

Polskie komiksy[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobna strona: Kategoria:Polskie komiksy.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]


Przypisy

  1. Hubert Kowalewski: Seria tekstów o definicji komiksu na stronie Semiomiks. W: Semiomiks [on-line].
  2. Krzysztof Teodor Toeplitz, "Sztuka komiksu. Próba definicji nowego gatunku artystycznego", Czytelnik, Warszawa 1985, ISBN 83-07-01080-2, str.7.
  3. Adam Rusek, „Tarzan, Matołek i inni: Cykliczne historyjki obrazkowe w Polsce w latach 1919–1939”, Biblioteka Narodowa 2001, ISBN 83-7009-315-9.
  4. Asa Briggs, Peter Burke: Społeczna historia mediów. Od Gutenberga do Internetu. Warszawa: PWN, 2010, s. 12-13. ISBN 978-83-01-16455-3.
  5. 5,0 5,1 Smithsonian Collection of Newspaper Comics (1977)
  6. 6,0 6,1 Szyłak, Jerzy: Komiks:Świat przerysowany, Wydawnictwo Słowo / Obraz Terytoria, 1999
  7. "Jak zaczynał polski komiks" wywiad z Adamem Ruskiem autorem książki "Tarzan, Matołek i inni. Cykliczne historyjki obrazkowe w Polsce w latach 1919-1939" na stronach portalu komiksomania.
  8. Marek Misiora, "Bibliografia komiksów wydanych w Polsce", Centrala, Poznań 2010, ISBN 978-83-930146-2-0
  9. Kamil Mackiewicz, Stanisław Wasylewski, „Przygody Szalonego Grzesia”, Lwów 1920.
  10. Kornel Makuszyński, Marian Walentynowicz, "120 Przygód Koziołka Matołka", Gebethner i Wolff, Warszawa 1932
  11. Adam Rusek, „Tarzan, Matołek i inni: Cykliczne historyjki obrazkowe w Polsce w latach 1919–1939”, Biblioteka Narodowa 2001, ISBN 83-7009-315-9.
  12. "Stary zegar" Biuro Wydawniczo-Propagandowe "RUCH", Warszawa 1957
  13. Relax w internecie
  14. Andrzej Mleczko, "100 premier w rysunkach Andrzeja Mleczki", Teatr im. Jaracza w Łodzi, Łódź 1989, str.5.
  15. Koyama-Richard, Brigitte, 1000 lat historii mangi, Wydawnictwo Naukowe PWN 2008
Commons in image icon.svg
Wikiquote-logo.svg
Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
o komiksie

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]