Prawo oporu

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Prawo oporu (łac. ius resistendi) – prawo wypowiedzenia posłuszeństwa władcy.

Funkcjonowało w okresie średniowiecza, [1] traktowane jako przywilej szlachty, stopniowo rozwijane, często wykorzystywane w celu wywarcia nacisku na monarchę. Stosowane do usuwania niewygodnych władców (Kazimierz Odnowiciel, Bolesław Śmiały). Miało ono skutek zbrojnego "zegnania" z tronu panującego. W przypadku niepowodzenia uznawane za bunt.

Często ustawodawca wydając przywileje, obligując się do ich przestrzegania, nadawał prawo do odmowy posłuszeństwa w razie ich nierespektowania. Brytyjska Magna Charta formułuje to w artykule 61. [2] Na kontynencie najstarszym przykładem jest zapewne węgierska Złota Bulla Andrzeja II. Podobne zasady istniały w ówczesnej Hiszpanii i krajach Rzeszy. [3] W Polsce prawo to gwarantował przywilej mielnicki, następnie artykuły henrykowskie w punkcie 21 (ostatnim). W późniejszym czasie prawo do oporu przekształciło się w konfederację zawiązywaną przeciwko królowi. Warunki sprecyzowano w ustawach z lat 1576, 1607 i 1609. [4] Ze skargą mógł wystąpić każdy poseł na sejmie lub szlachcic na sejmiku, król musiał być wpierw upomniany przez prymasa lub senatora, w razie zlekceważenia tego ostrzeżenia przez radę senatu, w ostatecznej instancji przez Sejm. W praktyce nie było to przestrzegane, rokosze rozpoczynano bez zachowania tej procedury, natomiast Sejm inkwizycyjny i sprawa Trubecka nie doprowadziły do detronizacji. Prawa kardynalne potwierdziły prawo oporu w artykule 21, Konstytucja 3 maja zastąpiła je odpowiedzialnością ministrów (konstytucyjną oraz parlamentarną).

Przypisy

  1. Idea znana w starożytności o czym świadczy kult tyranobójców czy Antygona (dramat).
  2. Do abdykacji zmuszeni zostali Edward II (1327) i Ryszard II (1399), za dążenie do tyranii stracony został Karol I Stuart (1649).
  3. Na prawo to (już nie jako przywilej feudalny) powołują się Deklaracja Praw Wirginii (art. 3 W przypadku uznania jakichkolwiek rządów za nieodpowiedni lub sprzeczny z powyższymi celami, większość społeczności ma niepodważalne, niezbywalne i nieodwołalne prawo dokonania reformy, zmiany lub likwidacji tych rządów w sposób uważany za najbardziej sprzyjający dobru publicznemu), Deklaracja Niepodległości Stanów Zjednoczonych (akapit 4 : jeżeli kiedykolwiek jakakolwiek forma rządu uniemożliwiałaby osiągnięcie tych celów, to naród ma prawo taki rząd zmienić lub obalić i powołać nowy, którego podwalinami będą takie zasady i taka organizacja władzy, jakie wydadzą się narodowi najbardziej sprzyjające dla ich szczęścia i bezpieczeństwa), Deklaracja Praw Człowieka i Obywatela (art. 2 do praw tych zalicza opór przeciw uciskowi), Powszechna Deklaracja Praw Człowieka (wstęp konieczne jest zawarowanie praw człowieka przepisami prawa, aby nie musiał - doprowadzony do ostateczności - uciekać się do buntu przeciw tyranii i uciskowi).
  4. Volumina Legum tom 2, s. 163, 452, 462n.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Link zewnętrzny[edytuj | edytuj kod]