Edward II

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Edward II Plantagenet
Z bożej łaski król Anglii, pan Irlandii i książę Akwitanii
Edward2 of England.jpg
Król Anglii
Okres panowania od 7 lipca 1307
do 24 stycznia 1327
Poprzednik Edward I Długonogi
Następca Edward III
Dane biograficzne
Dynastia Plantageneci
Urodziny 25 kwietnia 1284
Caernarfon Castle, Caernarfon
Śmierć 21 września 1327
Berkeley Castle, Berkeley
Ojciec Edward I Długonogi
Matka Eleonora Kastylijska
Żona Izabela Francuska
Dzieci Edward III Plantagenet
Jan z Eltham
Eleonora Woodstock
Joanna z Tower
Galeria w Wikimedia Commons Galeria w Wikimedia Commons

Edward II (zwany też Edwardem z Caernarvon, ur. 25 kwietnia 1284 w Caernarfon, zm. 21 września 1327 w Berkeley) – król Anglii od 1307 r. do abdykacji w 1327 r., czwarty syn Edwarda I i jego żony, Eleonory Kastylijskiej, córki króla Kastylii Ferdynanda III Świętego. 7 lutego 1301 r. uzyskał tytuł księcia Walii, jako pierwszy angielski książę.

Następca tronu[edytuj | edytuj kod]

Herb Edwarda jako księcia Walii

Edward urodził się na walijskim zamku Caernarfon, podczas wyprawy swojego ojca przeciw Walijczykom. Był pierwszym angielskim księciem, który otrzymał tytuł księcia Walii (Prince of Wales), który stał się później zwyczajowym tytułem następcy angielskiego (później brytyjskiego) tronu. Decyzja o przyznaniu Edwardowi tego tytułu została potwierdzona na parlamencie w Lincoln 7 lutego 1301 r.

Ojciec Edwarda, król Edward I Długonogi, Młot na Szkotów, był indywidualnością nieprzeciętną i zapalonym wojownikiem. Od początku starał się swoje pasje przelać na syna. Ten jednak nie znajdował upodobania w sprawach wojny, kontentując się bardziej powszednimi rzeczami. Edward II, w przeciwieństwie do ojca, nie był żadną indywidualnością, ani też nie posiadał cech przywódczych. W dzieciństwie został zdominowany przez osobowość Długonogiego, toteż z tego okresu wyniósł głównie małe zaufanie do siebie i swoich umiejętności, i potrzebę oparcia się na jakimś faworycie. To doprowadziło do jego klęski.

Wkrótce ujawniły się homoseksualne skłonności następcy tronu. Jeszcze za życia ojca Edward zakochał się w gaskońskim awanturniku Piersie Gavestonie. Edward I nakazał usunąć Gavestona z dworu, kiedy jego syn zapragnął nadać faworytowi jeden z tytułów zarezerwowanych dla rodziny królewskiej. Kiedy Edward Długonogi zmarł 7 lipca 1307 r. podczas wyprawy przeciw Szkotom, Edward II natychmiast kazał wezwać Gavestona i zrezygnował z kontynuowania kampanii.

Król Anglii[edytuj | edytuj kod]

Edward II koronował się na króla Anglii w Westminsterze 25 lutego 1308 r. Miesiąc wcześniej poślubił Izabelę Francuską. Młodej francuskiej księżniczce na początku pewnie spodobał się Edward, który odznaczał się przystojną twarzą i atletycznym ciałem. Wkrótce jednak ponownie dała o sobie znać skłonność Edwarda do Piersa Gavestona, którego kazał wezwać zaraz po objęciu tronu.

Kiedy Edward wyruszył w podróż do północnej Francji by poślubić Izabelę pozostawił w kraju Gavestona, który miał zastępować króla jako regent. Gaveston otrzymał tytuł hrabiego Kornwalii i rękę siostrzenicy Edwarda, Margaret de Clare. Wkrótce miało się okazać, że te zaszczyty będą drogo kosztować Gavestona.

Silna pozycja Gaskończyka w kraju i jego wpływ na króla były solą w oku angielskich baronów. Już w kwietniu 1308 r. parlament orzekł, że Gaveston powinien zostać wygnany z królestwa. Edward wysłał więc hrabiego do Irlandii w charakterze Lorda Namiestnika. Gaveston wkrótce wrócił i baronowie ponownie podjęli próbę jego usunięcia. Sprzyjało im niepowodzenie wyprawy Edwarda na Szkotów w latach 1310-1311 r. W 1311 r. parlament doprowadził do wygnania Gavestona z kraju. W 1312 r. Gaveston powrócił co wykorzystali baronowie i, jako wyjętego spod prawa banitę, pojmali i ścieli. Odpowiadał za to kuzyn królewski, Tomasz Plantagenet, 2. hrabia Lancaster.

Edwarda zdenerwowało postępowanie jego baronów i poprzysiągł im zemstę. Tymczasem baronowie po wyeliminowaniu Gavestona nie widzieli sensu dalszej walki. W lipcu 1312 r. Aymer de Walence, 2. hrabia Pembroke, doradził Edwardowi, aby ten rozpoczął wojnę z baronami. Ci, nie chcąc ryzykować swojego życia, rychło przystąpili do rozmów z królem (wrzesień). W październiku hrabiowie Lancaster, Warwick, Arundel i Hereford błagali króla o łaskę.

Edward II

Tymczasem najpilniejszą sprawą dla Anglii była wojna ze Szkocją. W 1307 r. Robert Bruce koronował się na króla Szkocji i korzystając z wewnętrznych niepokojów w Anglii umocnił swoje panowanie. W 1314 r. szkockie wojska dowodzone przez królewskiego brata Edmunda obległy najpotężniejszy zamek na pograniczu - Stirling. Edward osobiście stanął na czele odsieczy. Do bitwy doszło 24 czerwca nad potokiem Bannockburn. Nieudolnie dowodzący Edward rzucił ciężkie rycerstwo do walki w grząskim terenie na zwarte i uzbrojone w długie włócznie formacje szkockiej piechoty - schiltrony. Bitwa zakończyła się masakrą angielskiego rycerstwa i sromotną ucieczką Edwarda. Zamek Stirling skapitulował niedługo później, zaś na pogranicze spadły niszczące najazdy Szkotów.

Rządy Despenserów[edytuj | edytuj kod]

W Anglii tymczasem klęska jeszcze bardziej niż dotychczas uzależniła Edwarda od feudałów, na których czele stał hrabia Lancaster, człowiek miernych zdolności, za to mający aż w nadmiarze pychy, ambicji i chciwości. W 1318 r. jego zdzierstwa i nieudolność spowodowały utworzenie nowej ligi baronów na czele której stanął Hugon Despenser, 1. hrabia Winchester. Jego syn, Hugon Despenser Młodszy, stał się nowym faworytem Edwarda i wkrótce otrzymał tytuł hrabiego Gloucester. Liga doprowadziła do tego, że Lancaster został pozbawiony urzędów i odsunięty od władzy.

Sytuacja w Anglii stawała się jednak coraz bardziej napięta. Konflikt wokół ziem na pograniczu walijskim, które Edward bezprawnie przyznał Despenserom, stał się w 1321 r. przyczyną nowej wojny. Na czele kolejnej ligi baronów stanęli hrabiowie Hereford i Lancaster. Przewaga rebeliantów zmusiła Edwarda do ustępstw. 14 sierpnia, w towarzystwie hrabiów Pembroke i Richmond, skazał obu Despenserów, ojca i syna, na wygnanie.

To zwycięstwo nic nie dało zbuntowanym baronom. Wielu z ich stronników przeszło po wygnaniu Despenserów na stronę króla Edwarda i namawiali go do wojny z baronami, licząc na łaski po powrocie Despenserów. W 1322 r. wojska stronników Edwarda pokonały buntowników. Wielu z nich zostało uwięzionych lub straconych. Lancastera ścięto w obecności króla. Despenserowie powrócili z wygnania. Na parlamencie zwołanym do Yorku 1322 r. Edward zmusił parlament do przyjęcia statutu, który przywracał nieskrępowaną władzę króla, który nie musiał już słuchać rad parlamentu. Sam parlament został zdegradowany do roli mało znaczącego ciała doradczego, które mogło jedynie w milczeniu wysłuchiwać propozycji królewskich.

Po ścięciu Lancastera głównym przeciwnikiem Despenserów stała się królowa Izabela. Despenserowie dążyli do wyizolowania królowej zapełniając jej dwór swoimi stronnikami. Królowa podjęła więc próbę ucieczki. Wykorzystała narastający między Anglią i Francją konflikt na tle odmowy złożenia hołdu z Gujenny przez Edwarda II. Latem 1324 r. armia francuska pod wodzą Karola de Valois zajęła angielskie enklawy na kontynencie. Doradcy Edwarda przekonali go, że problem można rozwiązać powierzając angielskie posiadłości we Francji następcy tronu, księciu Edwardowi, który złoży z nich hołd królowi Francji. W celu zawarcia pokoju wysłano do Francji królową Izabelę.

Izabela wyjechała do Francji w marcu 1325 r. 31 maja podpisała traktat pokojowy. Edward II wysłał syna do Francji aby złożył hołd królowi Karolowi IV. To okazało się błędem. Mając u boku najstarszego syna Izabela ogłosiła, że nie wróci do Anglii dopóki przebywają w niej Despenserowie. Królowa znalazła stronnika w osobie Rogera Mortimera, 8. barona Wigmore, buntownika z 1321 r., który na początku 1324 r. uciekł z Anglii do Francji. Izabela i Mortimer zostali wkrótce kochankami.

Izabela i Mortimer[edytuj | edytuj kod]

23 grudnia na dwór angielski przybyli lojalni wobec Edwarda dworzanie Izabeli, którzy poinformowali króla, że Izabela i Mortimer planują inwazję na Anglię. Edward rozpoczął przygotowania do obrony, ale rychło okazało się jak niewielu ma stronników. Jego syn, książę Edward, odmówił opuszczenia matki. Brat króla, hrabia Kentu, był żonaty z kuzynką Mortimera. Inni baronowie również skłaniali się ku poparciu dla buntowników. Wielu z nich uciekło z Anglii i dołączyło do Izabeli i Mortimera w Paryżu.

We wrześniu 1326 r. Mortimer i Izabela, przy wsparciu hrabiego Hainaut, wylądowali w Anglii. Większość baronów opuściła Edwarda, który ze stale topniejącymi siłami cofał się na zachód. 1 października w towarzystwie Despenserów opuścił Londyn. Najpierw udał się do Gloucester. a potem do południowej Walii. 31 października Edward został porzucony przez swoich dworzan pozostając jedynie z młodszym Despenserem i niewielką liczbą rycerzy.

27 października starszy Despenser został oskarżony o uzurpację władzy, obrazę Kościoła i bezprawną egzekucję hrabiego Lancaster. Uznany winnym wszystkich stawianych mu zarzutów został stracony w Bristol Gallows. Henryk Plantagenet, 3. hrabia Lancaster, został wysłany do Walii aby pojmał króla i młodszego Despensera. Nastąpiło to 16 listopada niedaleko Neath. Towarzyszący królowi żołnierze zostali uwolnieni, Despensera wysłano do Herefordu, gdzie przebywała królowa, a Edward został zabrany przez Lancastera do zamku Kenilworth.

Na stronników Edwarda spadły represje. Hrabia Arundel, osobisty przeciwnik Mortimera, został ścięty. Stracono również Despensera w wyjątkowo brutalny sposób. Został powieszony jako złodziej, wykastrowany oraz utopiony i poćwiartowany jako zdrajca. Części jego ciała rozesłano po całej Anglii.

Abdykacja[edytuj | edytuj kod]

Uwięziony Edward wciąż był niewygodny dla Izabeli i Mortimera. Nie można było go po prostu zabić, gdyż wzbudziłoby to sprzeciw baronów i lordów duchownych. Chciano jednak pozbawić Edwarda władzy królewskiej, która przeszłaby na jego syna. Na razie zadecydowano tylko o dożywotnim uwięzieniu Edwarda II.

W parlamencie rozpoczęto rychło debatę nad usunięciem króla z urzędu. Niektórzy deputowani chcieli przekazać Izabeli i Mortimerowi prawo do usunięcia Edwarda z tronu, inni chcieli aby Edward osobiście zrzekł się korony na forum parlamentu. Ostatecznie więc parlament wyraził zgodę na detronizację króla. Jednak aby ta decyzja stała się prawem, konieczna była zgoda samego Edwarda.

Grób Edwarda II w katedrze w Gloucester

20 stycznia 1327 r. przebywający w Kenilworth Edward został poinformowany o zarzutach jakie przeciw niemu wnoszono. Były to - niekompetencja, pozwalanie innym na rządzenie w swoim imieniu w sprzeczności z prawami boskimi i ludzkimi, wykonywanie czynności nieprzystających monarsze, utrata Szkocji, Gaskonii i Irlandii na skutek złych rządów, gnębienie Kościoła i więzienie jego przedstawicieli, zezwalanie na karanie śmiercią baronów, na ich wydziedziczanie, więzienie i wygnanie, przebywanie w towarzystwie wrogów królestwa, pozostawianie królestwa bez rządu oraz utrata zaufania swojego ludu. Edward był zszokowany tymi zarzutami. Następnie zaoferowano mu wybór - abdykacja i przekazanie rządów młodemu Edwardowi lub pozostanie na tronie i przekazanie władzy w ręce Mortimera. Król zadecydował, że jeśli lud poprze jego syna, on abdykuje na jego rzecz. Wówczas sir William Trussel w imieniu panów królestwa zwolnił wszystkich ze zobowiązań wobec Edwarda II i tym samym zakończył jego panowanie.

Abdykacja Edwarda II została ogłoszona w Londynie 24 stycznia. 25 stycznia oficjalnie ogłoszono królem Edwarda III. Ex-monarcha Edward II dalej pozostał w odosobnieniu.

Śmierć[edytuj | edytuj kod]

Edward wciąż był niewygodny dla władzy Izabeli i Mortimera. 3 kwietnia wywieziono go z Kenilworth i przez następne miesiące przewożono z zamku do zamku. Król musiał znosić liczne upokorzenia, m.in. ogolono go na łyso. Straż nad byłym monarchą powierzono zaufanym Mortimera. W końcu Edward został osadzony w zamku Berkeley w Gloucestershire. We wrześniu 1327 r. zapadła decyzja o jego egzekucji. Nie wiadomo jak tego dokonano. Według większości źródeł zabito go, wsadzając mu w odbyt rozżarzone żelazo. Stało się to najprawdopodobniej 21 września 1327 r.

Wkrótce pojawiły się pogłoski, że Edward II wciąż żyje. Autorka biografii królowej Izabeli, Alison Weir, wysunęła hipotezę, że Edward uciekł z więzienia i przeżył resztę życia na wygnaniu. Biograf Edwarda III, Ian Mortimer, twierdzi, że istnieją dowody, że Edward II żył jeszcze co najmniej 11 lat po swojej "oficjalnej" śmierci.

Rodzina[edytuj | edytuj kod]

25 stycznia 1308 roku poślubił w katedrze Westminsterskiej Izabelę, córkę króla Francji Filipa IV Pięknego i Joanny I, królowej Nawarry, córki Henryka I Grubego, króla Nawarry. Miał z nią dwóch synów i dwie córki:

Miał ponadto jednego nieślubnego syna Adama FitzRoy'a, urodzonego jeszcze w XIII wieku (wiemy, że uczestniczył w wyprawie do Szkocji w 1312 roku), zmarłego po 18 września 1322 roku.

Edward II w kulturze[edytuj | edytuj kod]

Najsłynniejszym literackim nawiązaniem do czasów Edwarda II jest sztuka Christophera Marlowe'a Edward II. W 1991 r. sztukę na przeniósł na duży ekran Derek Jarman, również pod tytułem Edward II. W postać króla wcielił się Steven Waddington.

Edward II jest również bohaterem wielu książek: Isabel the Fair Margaret Campbell, Harlot Queen Hildy Lewis, Isabella, the She-Wolf Maureen Peters, The Queen and Mortimer Brendy Honeyman, King's Wake Eve Trevaskis, The Traitor's Wife: A Novel of the Reign of Edward II Susan Higgonbothan oraz serii książek P. C. Doherty'ego i Michaela Jecksa.

Postać Edwarda pojawia się również serii Królowie przeklęci Maurice'a Druona, dokładniej w piątym tomie tej serii: Wilczyca z Francji, aczkolwiek jest wspominany i w innych tomach. Jego postać pojawia się również w obu telewizyjnych adaptacjach serii. W wersji z 1972 r. w reżyserii Claude'a Brama w postać Edwarda wcielił się Michel Beaune. W wersji z 2005 r. w reżyserii Josée Dayana w postać Edwarda wcielił się Christopher Buchholz.

Edward II występuje również w filmie Mela Gibsona Waleczne serce z 1995 r. W postać Edwarda wcielił się Peter Hanly.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Natalie Fryde, The Tyranny and Fall of Edward II: 1321-1326
  • Caroline Bingham, The Life and Times of Edward II, Weidenfeld and Nicolson, 1973
  • Thomas B. Costain, The Three Edwards: A History of the Plantagenets, Doubleday, 1962
  • Harold F. Hutchison, Edward II: The Pliant King, Eyre & Spottiswoode, 1971
  • Kenneth O. Morgan, The Oxford Illustrated History of Britain, Oxford University Press, 1996
  • Charles Phillips: The Illustrated Encyclopedia of Royal Britain. John Haywood, Richard G. Wilson (konsult.). New York: Metro Books, 2011. ISBN 978-1-4351-1835-5.

Źródła[edytuj | edytuj kod]

Poprzednik
Eleonora Kastylijska
Armoiries Ponthieu.png Hrabia Ponthieu
1290-1325
Armoiries Ponthieu.png Następca
Edward III Plantagenet
Poprzednik
Llywelyn ap Gruffydd
Walia.png Książę Walii
1301-1307
Walia.png Następca
Edward Windsor
Poprzednik
Edward I Długonogi
Royal Arms of England (1198-1340).svg Król Anglii
1307-1327
Royal Arms of England (1198-1340).svg Następca
Edward III Plantagenet
Poprzednik
Edward I Długonogi
Coat of arms of Ireland.svg Pan Irlandii
1307-1327
Coat of arms of Ireland.svg Następca
Edward III Plantagenet
Poprzednik
Edward I Długonogi
Blason de l'Aquitaine et de la Guyenne.svg Książę Akwitanii
1307-1325
Blason de l'Aquitaine et de la Guyenne.svg Następca
Edward III Plantagenet