Abdykacja

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Akt abdykacji Edwarda VIII

Abdykacja (łac. abdicatio – zrzeczenie się) – dobrowolne lub wymuszone przedwczesne zrzeczenie się przez panującego monarchę przysługujących mu z tego tytułu praw. Może być dobrowolna, np. cesarza Karola V, królowych Niderlandów Wilhelminy i Juliany, Jana Kazimierza, lub wymuszona przez okoliczności, uniemożliwiające dalsze skuteczne sprawowanie władzy, np. cara Mikołaja II, Gustawa IV Adolfa, Napoleona I, Wilhelma II, Edwarda VIII, Augusta Mocnego, Stanisława Leszczyńskiego, Stanisława Augusta. Pozbawienia władzy nie zaakceptowali i abdykacji nie podpisali np. cesarz Austrii i król Węgier Karol I, król Grecji Konstantyn II, car Bułgarii Symeon II, król Włoch Humbert II, którzy nadal uważali się za prawowitych monarchów.

Abdykacja, a papiestwo[edytuj | edytuj kod]

Termin abdykacja nie jest znany prawu kanonicznemu – zrzeczenie się władzy przez papieża określa się terminem renuntiatio (kan. 332).

Władcy, którzy abdykowali (przykłady)[edytuj | edytuj kod]

Tytuł Imię monarchy Wizerunek Data wstąpienia
na tron
Data abdykacji Przyczyna abdykacji, uwagi
Cesarz Rzymski Dioklecjan Istanbul - Museo archeol. - Diocleziano (284-305 d.C.) - Foto G. Dall'Orto 28-5-2006.jpg 284 1 maja 305 Abdykował z powodu pogarszającego się stanu zdrowia i wieku.
Cesarz Rzymski Maksymian 120 Maximianus.jpg 286
Cesarz bizantyjski Izaak I Komnen GoldHistamenonIsaacIKomnenos1057-1059.jpg 1057 22 listopada 1059 Pod wpływem choroby uznanej za śmiertelną, złożył godność cesarską i wycofał się do klasztoru Studion.
Święty Cesarz Rzymski Henryk IV Salicki Heinrich 4 g.jpg 1056 31 grudnia 1106 Abdykował, po opuszczeniu go przez ostatnich stronników, podczas kolejnej skierowanej przeciwko jego panowaniu wojny domowej.
Król Danii Eryk III Jagnię Erik lam.jpg 1137 1146 Powodem abdykacji była głęboka religijność króla, która skłoniła go do wstąpienia do klasztoru w Odense, gdzie wkrótce zmarł.
Król Szkocji Jan Balliol John Balliol.jpg 1292 24 stycznia 1327 Zmuszono do abdykacji przez posiadającego roszczenia do tronu Szkocji, króla Anglii Edwarda II.
Król Anglii Edward II Edward2 of England.jpg 1307 29 września 1399 Zmuszono do abdykacji przez opozycję możnych na czele z królową Izabelą oraz Rogerem Mortimerem.
Cesarz bizantyjski Jan VI Kantakuzen John VI Kantakouzenos.jpg 1347 4 grudnia 1354 Klęska w wojnie domowej i inne niepowodzenia spowodowały abdykację cesarza i jego wstąpienie do klasztoru w Konstantynopolu.
Król Anglii Ryszard II Richard II of England.jpg 1377 29 września 1399 Zmuszono do abdykacji przez opozycję możnych.
Sułtan osmański Murad II Murat II.jpg 1421 1444 Po przegranym starciu pod dowództwem Jana Hunyadyego został zmuszony do abdykacji na rzecz syna. Powrócił na tron w 1446 (panował do 1451).
Sułtan osmański Bajazyd II Beyazid II.jpg 1481 25 kwietnia 1512 Zmuszony do abdykacji przez syna Selima I.
Święty Cesarz Rzymski,
Arcyksiążę Austrii,
Król Hiszpanii
Karol V (I) Habsburg Emperor charles v.png 1516 12 września 1556 Własna decyzja.
Królowa Szkocji Maria I Stuart Mary Queen of Scots in captivity.jpg 1542 24 lipca 1567 Zmuszona do abdykacji przez możnych.
1) Król Węgier,
Arcyksiążę Austrii
2) Król Czech
Rudolf II[1] Joseph Heintz d. Ä. 002.jpg 1576 1) 25 czerwca 1608
2) 1611
Opór ze strony rodziny, zwłaszcza ze względu na chorobę psychiczną Rudolfa.
Królowa Szwecji Krystyna Waza Swedish queen Drottning Kristina portrait by Sébastien Bourdon stor.jpg 1632 6 czerwca 1654 Katolickie wyznanie wiary królowej w protestanckiej Szwecji.
Król Polski, wielki książę litewski Jan II Kazimierz Waza Jan II Kazimierz.jpg 1648 16 września 1668
Król Polski, wielki książę litewski August II Mocny August II Mocny.jpg 1697 24 września 1706 Zrzekł się tronu na rzecz Stanisława Leszczyńskiego na mocy pokoju w Altranstädt, kończącego pierwszą fazę III wojny północnej. Przywrócony na tron w 1709.
Król Hiszpanii Filip V Felipe V; Rey de España.jpg 1700 14 stycznia 1724 Abdykował z powodu pogłębiającej się melancholii. Powrócił na tron po śmieci syna jeszcze w 1724 roku.
Król Neapolu
Król Sycylii
Karol VII
(Karol IV na Sycylii)
Charles III of Spain.jpg 1731 6 października 1759 Abdykował z tronów Neapolu i Sycylii na rzecz swojego trzeciego syna - Ferdynand, po bezdzietnej śmierci przyrodniego brata - Ferdynanda VI, po którym Karol odziedziczył tron Hiszpanii (gdzie panował jako Karol III).
Cesarz Chin Qianlong Portrait of the Qianlong Emperor in Court Dress.jpg 1736 7 lutego 1795 Jako oficjalny powód abdykacji podał cesarz niechęć do przewyższenia długością panowania podziwianego przez siebie cesarza Kangxi.
Król Polski, wielki książę litewski Stanisław August Poniatowski Stanisław August Poniatowski.jpg 1764 25 listopada 1795 Rozbiory Polski.
Król Sardyni Karol Emanuel IV CharlesEmmanuel IV by Panealbo 2.jpg 1796 4 czerwca 1802 Śmierć żony.
Król Hiszpanii Karol IV Burbon Anton Raphael Mengs, Prince of Asturias, Future Charles IV of Spain (са 1765) - 02.jpg 1788 19 marca 1808 Abdykował po buncie w Aranjuez, w wyniku którego do więzienia dostał się faworyt króla Manuel Godoy. Swoją decyzja chciał doprowadzić do jego uwolnienia.
1) Król Neapolu
2) Król Hiszpanii
Józef Bonaparte Joseph-Bonaparte.jpg 1) 1806
2) 1808
1) 6 czerwca 1808
2) 7 stycznia 1814
1) Przejęcie korony Hiszpanii.
2) Zmuszony do abdykacji po utracie Hiszpanii w 1813.
Król Szwecji Gustaw IV Adolf Gustav IV Adolf of Sweden.jpg 1815 28 marca 1809 Detronizacja.
Król Holandii Ludwik I Bonaparte LouisBonaparte Holland.jpg 1806 1 lipca 1810 Próba ratowania tronu dla syna, po zaognieniu się konfliktu z bratem, cesarzem Napoleonem.
Cesarz Francuzów, król Włoch Napoleon I Bonaparte Jacques-Louis David 017.jpg 1799/1804 1) 6 kwietnia 1814
2) 22 czerwca 1815
1) Zmuszony do abdykacji po klęsce w wojnie z koalicją antynapoleońską
2) Zmuszony do abdykacji po zakończeniu tzw. 100 dni Napoleona.
Król Sardyni Wiktor Emanuel I Victor Emmanuel I of Sardinia.jpg 1802 12 marca 1821 Wybuch liberalnej rewolucji na terenie królestwa.
1) Król Portugalii
2) Cesarz Brazylii
Piotr I DpedroI-brasil-full.jpg 1) 1826
2) 1822
1) 28 maja 1826
2) 7 kwietnia 1831
1) Zmuszony do abdykacji z tronu metropolii na rzecz swej córki Marii II. 2) Kryzys polityczny, który nastąpił po odwołaniu rządu przez cesarza.
Król Portugalii Michał I Uzurpator Miguel of Portugal.jpg 1828 26 maja 1834 Pozbawienie tronu uzurpatorskiego władcy.
Książę Serbii Miłosz I Obrenowić MilosObrenovic 1848.jpg 1817 25 czerwca 1839 W 1858 powrócił na tron.
Król Niderlandów Wilhelm I Willem I in kroningsmantel.jpg 1792 1840
Król Francuzów Ludwik Filip I Louis-Philippe de Bourbon.jpg 1830 24 lutego 1848 Wydarzenia związane z Wiosną Ludów we Francji.
Król Bawarii Ludwik I Ludwig I of Bavaria.jpg 1825 20 marca 1848
Cesarz Austriacki Ferynand I Francesco Hayez 047.jpg 1838 2 grudnia 1848 Wydarzenia związane z Wiosną Ludów w Austrii.
Król Sardynii Karol Albert CarloAlberto.jpg 1831 23 marca 1849 Przegrana wojna z Austrią.
Książę Parmy Karol II Carlo II di Parma.jpg 1847[2] 17 maja 1849[3] Abdykował na rzecz syna po stłumieniu rewolucji w księstwie.
Królowa Hiszpanii Izabela II IsabellaII.png 1833 28 czerwca 1870 Detronizacja.
Król Hiszpanii Amadeusz I Sabaudzki Amadeo I of Spain.png 1870 11 lutego 1873 Niechęć do Hiszpanii.
Książę Bułgarii Aleksander I Battenberg Alexander-von-Battemberg.jpg 1879 1) 21 sierpnia 1886
2) 6 września 1886
1) Abdykacja wymuszona przez prorosyjskich oficerów.
2) Dobrowolna abdykacja z powodu słabej pozycji w kraju.
Król Serbii Milan I Obrenowić Kralj Milan Obrenovic.jpg 1868[4] 6 marca 1889
Cesarz Rosji Mikołaj II Nicholas II of Russia painted by Earnest Lipgart.jpg 1894 15 marca 1917 Rewolucja lutowa 1917.
Car Bułgarii Ferdynand I Ferdinand of Bulgaria.jpg 1887 3 października 1918 Przegrana Bułgarii w I wojnie światowej.
Król Bawarii Ludwik III König Ludwig III. von Bayern.jpg 1912 7 listopada 1918 Proklamacja republiki.
Wielki książę Oldenburga Fryderyk August II HL Damals – Ghz v Oldenburg.jpg 1900 11 listopada 1918 Proklamacja republiki.
Cesarz Niemiecki, Król Prus Wilhelm II Wilhelm II. 1905.jpeg 1888 28 listopada 1918 Proklamacja republiki.
Wielka Księżna Luksemburga Maria Adelajda Marie-Adélaïde, Grand Duchess of Luxembourg.jpg 1912 14 stycznia 1919 Niepopularność, apel parlamentu.
Król Grecji Konstantyn I Constantineiofgreece.jpg 1913 27 września 1922 Rewolucja 11 września 1922.
Król Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej,
cesarz Indii
Edward VIII Edward Prince of Wales during his visit to Canada in 1919.jpg 20 stycznia 1936 11 grudnia 1936 Brak zgody parlamentu
na małżeństwo z Wallis Simpson.
Król Rumunii Karol II King Carol II of Romania.jpg 1930 6 września 1940 Przejęcie władzy dyktatorskiej przez Iona Antonescu.
Szach Iranu Reza Szah Pahlawi Rezashah.jpg 1925 16 września 1941, Zmuszony do abdykacji w wyniku interwencji ZSRR i Wielkiej Brytanii spowodowanej niebezpieczeństwem podjęcia współpracy z III Rzeszą.
Król Chorwacji Tomisław II Prince Aimone of Savoy - restored.jpg 1941 31 lipca 1943 Kapitulacja wojsk włoskich.
Król Włoch Wiktor Emanuel III Victor Emmanuel III of Italy.jpg 1900 9 maja 1946 Próba ratowania instytucji monarchii
we Włoszech.
Król Rumunii Michał I Mihai.jpg 1930 30 grudnia 1947 Zmuszony przez komunistów.
Królowa Niderlandów Wilhelmina Queen Wilhelmina of the Netherlands.jpg 1890 4 września 1948 Podeszły wiek.
Król Belgów Leopold III Princess Astrid engaged in 1926.jpg 1934 16 lipca 1951 Protesty i krytyka spowodowana jego kontrowersyjnymi działaniami podczas II wojny światowej.
Król Egiptu i Sudanu Faruk I King Farouk.jpg 1936 26 lipca 1952 Rewolucja w Egipcie w 1952
Król Jordanii Talal ibn Abdullah Talal of Jordan.jpg 1951 10 sierpnia 1952 Zły stan zdrowia (schizofrenia).
Król Kambodży Norodom Sihanouk Norodom Sihanouk 1956.jpg 1) 1941
2) 1993
1) 2 marca 1955
2) 7 października 2004
1)
2) Zły stan zdrowia.
Wielka Księżna Luksemburga Szarlotta Charlotte, Grand Duchess of Luxembourg.jpg 14 stycznia 1919 12 listopada 1964 Podeszły wiek.
Królowa Niderlandów Juliana Juliana 1963.jpg 1948 30 kwietnia 1980 Podeszły wiek.
Wielki Książę Luksemburga Jan Grand Duke Jean 29.09.2006.jpg 1964 7 października 2000 Podeszły wiek.
Emir Kuwejtu Saad al-Abdallah al-Salim Al Sabah 2006 24 stycznia 2006 Zły stan zdrowia (m.in. nowotwór jelita grubego).
Król Bhutanu Jigme Singye Wangchuck 24 lipca 1972 14 grudnia 2006 Zapoczątkowanie reform politycznych
Królowa Niderlandów Beatrycze Koningin Beatrix in Vries.jpg 1980 30 kwietnia 2013 Podeszły wiek.
Emir Kataru Hamad ibn Chalifa Al Sani Hamad bin Khalifa Al Thani (cropped).jpg 1995 25 czerwca 2013 Podeszły wiek
Król Belgów Albert II Albert II.jpg 1993 21 lipca 2013 Podeszły wiek
Król Hiszpanii Jan Karol I Juan Carlos I Rey de España 2009 2.jpg 22 listopada 1975 19 czerwca 2014 Podeszły wiek

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Król Węgier jako Rudolf I, arcyksiążę Austrii jako Rudolf V
  2. Król Etrurii w latach 1806-1807, książę Lukki w latach 1824-1847
  3. Pierwsza abdykacja - 19 kwietnia 1848
  4. Jako książę, od 1882 król