Rzesza

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Zobacz też: inne znaczenia.
„Proklamacja Cesarstwa Niemieckiego” (obraz olejny, Anton von Werner, 1885)

Rzesza (niem. Reich) – historyczne określenie państwa niemieckiego. Stosowane dla podkreślenia jedności autonomicznych niemieckich regionów lub państw regionalnych.

Można wyróżnić cztery historyczne państwa niemieckie określane w ten sposób:

  • Święte Cesarstwo Rzymskie (niem. Heiliges Römisches Reich, potocznie: Altes Reich – Stara Rzesza; Erstes Reich – Pierwsza Rzesza, I Rzesza) – państwo istniejące w latach 962-1806. W historiografii używana jest także nazwa Święte Cesarstwo Rzymskie Narodu Niemieckiego, (niem.) Heiliges Römisches Reich Deutscher Nation
  • Cesarstwo Niemieckie, Rzesza Niemiecka (Deutsches Reich, Deutsches Kaiserreich, potocznie: Zweites Reich – Druga Rzesza, II Rzesza) – państwo istniejące w latach 1871-1918
  • Rzesza Niemiecka (Deutsches Reich, potocznie: Weimarer RepublikRepublika Weimarska) – państwo istniejące w latach 1918-1933
  • Rzesza Niemiecka (1933-1945) (Deutsches Reich, po aneksji Austrii w 1938 także Großdeutsches Reich, potocznie: Drittes Reich – Trzecia Rzesza, III Rzesza, inna używana nazwa to Niemcy hitlerowskie, (niem.) Nazi-Deutschland, Nazideutschland) – państwo istniejące w latach 1933-1945

Historia[edytuj | edytuj kod]

Nazwa zrodziła się w Średniowieczu, kiedy wskutek podziałów plemiennych i feudalnych Królestwo Niemieckie, będące rdzeniem Świętego Cesarstwa Rzymskiego, przybrało postać związku kilkuset księstw, biskupstw, opactw, miast, hrabstw i drobniejszych majątków, cieszących się szeroką autonomią, ale uznających zwierzchnictwo elekcyjnego króla niemieckiego, będącego również Świętym Cesarzem Rzymskim.

Cesarstwo Niemieckie powstałe w 1871 roku przyjęło formułę „Rzesza Niemiecka” za swoją urzędową nazwę, dla podkreślenia ciągłości historycznej względem Świętego Cesarstwa Rzymskiego.

Nazwa wyszła z oficjalnego użycia po II wojnie światowej, na skutek procesu denazyfikacji, ponieważ kojarzyła się z imperialistycznymi ambicjami i nacjonalistycznym światopoglądem.

Etymologia oraz użycie w innych językach[edytuj | edytuj kod]

Etymologia: Germańskie słowo *rikaz zostało zapożyczone z języka celtyckiego i pochodzi od słowa *rix – „król”, te zaś wywodzi się z języka PIE*reg, co oznacza „rządzić, władać”.

Pokrewieństwo z innymi językami indoeuropejskimi:

  • łac. rex (od słowa regis) – „król”[1]
  • staroirl. ri (od słowa rig) – „król”
  • skt. radża – „król, władca”

Słowo „rzesza” w innych językach germańskich

  • pragerm. *rikijaz,
  • staronord. rikr – „władza, bogactwo”,
  • staro-wysoko-niem. rihhi – „władca, potęga, bogactwo”,
  • got. reiks – „władca, władza, bogactwo”,
  • dun. rige – „państwo, królestwo”,
  • szw. rike – „państwo, królestwo” (zobacz niżej), rik – „bogactwo, zamożność”,
  • starofryz. rike,
  • niderl. rijk,
  • frank. *riki – „potęga”,
  • starofr. riche – „bogactwo, zamożność”,
  • staroang. rice – „bogactwo, zamożność, potęga”
  • ang. rich – „bogactwo, zamożność, żyzność”[2]

Słowo „rzesza” występuje w nazwach państw:

  • Austria (niem. Österreich, staro-wysoko-niem. ôstarrîhhi) – „Państwo na wschodzie” (nazwa wzięła się stąd, że zalążkiem Austrii była niemiecka Marchia Wschodnia)
  • Szwecja (szw. Sverige, staronord. Sviariki) – „Imperium/Państwo swoich”.

Słowo „rzesza” występuje w nazwach parlamentów:

Słowo „rzesza” w językach słowiańskich

  • pol. rzesza,
  • cz. říše,
  • . ríša.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Online Etymology Dictionary: rex. etymonline.com. [dostęp 2013-03-21].
  2. Online Etymology Dictionary: rich. etymonline.com. [dostęp 2013-03-21].