Prawo pierwszej nocy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wasilij Polenow: Le droit du Seigneur (1874) – starzec przyprowadza swoje młode córki do pana feudalnego

Prawo pierwszej nocy (łac. ius primae noctis) – prawo mężczyzny o wysokiej randze społecznej, rodzinnej lub religijnej do zdeflorowania świeżo poślubionej żony każdego z wprost mu podległych czy zależnych mężczyzn.

Recepcja[edytuj | edytuj kod]

Zwyczaj ten opisany został m.in. przez Herodota jako obyczaj ludów Afryki. Prawo to formalnie do niedawna obowiązywało na wyspie Sark, choć od dawna było już niestosowane. W kontekście europejskim wielu historyków uważa prawo pierwszej nocy za legendę miejską[1]

Feudalizm[edytuj | edytuj kod]

Najczęściej to prawo pana feudalnego do spędzenia pierwszej nocy ze świeżo poślubioną żoną każdego ze swych poddanych i zdeflorowania jej[2][3].

W Europie funkcjonował w okresie średniowiecza jedynie w niektórych regionach Francji i Włoch i to przez krótki czas. Niemal wszystkie informacje na ten temat pochodzą ze źródeł mówiących o wykupowanych przez wasali zobowiązaniach, celem uniknięcia wyegzekwowania tego prawa. Było ono jednym z uprawnień pana feudalnego w stosunku do poddanych, stanowiących jego źródło dochodu związane z nadzwyczajnymi wydarzeniami. Podobnie jak prawo do wyboru narzeczonej dla swego wasala, stanowiło rodzaj podatku. W niektórych rejonach, gdzie to prawo stosowano, zostało ono zastąpione "transakcją" polegającą na tym, że pan feudalny w zamian za zgodę na spędzenie nocy poślubnej z żoną poddanego pozwalał mu na upolowanie jednego lub kilku jeleni ze swego lasu. Zwyczaj ten szybko wyszedł z użycia, ponieważ mężowie zgadzający się na taką "transakcję" nie cieszyli się szacunkiem w swoim otoczeniu (jedyny ślad to nazywanie zdradzanego męża "rogaczem").

Judaizm[edytuj | edytuj kod]

Dziewictwo panny młodej było w judaizmie szczególną wartością. Było na tyle ważne, że Miszna stwierdza, że śluby zawierano w środy, by – w razie, gdyby okazało się w czasie nocy poślubnej, że panna młoda nie była dziewicą – pan młody mógł złożyć pozew do sądu zwanego bet din, który zasiadał regularnie w czwartki (Ketubot 1,1). Przyjął się jednak zwyczaj zawierania ślubu we wtorek, by zapobiec wyegzekwowaniu przez miejscowego władcę prawa pierwszej nocy[4][5].

Hinduizm[edytuj | edytuj kod]

Max Weber podaje, że niekiedy praktykowano ten zwyczaj we wspólnocie gokulastha gosainów, potomków Gokul Natha z linii sukcesji Wallabhy. Świadczą o tym dokumenty z procesu sądowego, który odbył się w 1862 w Bombaju. Gosainowie dokonywali takiego świętego zespolenia w obecności członków gminy religijnej z nowo poślubionymi członkiniami wspólnoty[6].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Alain Boureau. The Lord's First Night: The Myth of the Droit de Cuissage. . 
  2. Anna Zadrożyńska: Etnologiczne problemy seksuologii [w:] Seksuologia kulturowa, (red.) Kazimierz Imieliński. Warszawa: PWN, 1984, s. 206. Cytat: Publiczny stosunek seksualny, jeżeli rozumieć go jako znak w komunikowaniu o określonych treściach, wyjaśniałby również dawny obyczaj przyznający jednemu z mężczyzn o wysokiej randze społecznej czy rodzinnej ius primae noctis. Bywał on najczęściej przywódcą innych mężczyzn w osadzie lub głową rodu (tym samym „właścicielem” podlegających mu kobiet). Miał więc obowiązek (nie przywilej), jako ich oficjalny przedstawiciel, odbierania proponowanego gestu przyjaźni i dowodu wartości ofiarowywanej kobiety. Ius primae noctis było więc raczej oznaką hierarchii mężczyzn w społeczności, jej symboliczną realizacją a nie prymitywnym wykorzystywaniem władzy. Podobny sens najprawdopodobniej należałoby przypisać obyczajowi wymagającemu, by wszyscy mężczyźni wioski lub towarzysze pana młodego z określonego związku mężczyzn przed nim w trakcie obrzędu mieli stosunek z nowo poślubioną kobietą (...) Było to więc społeczne przyjęcie daru i społeczne zaakceptowanie powstającej więzi.
  3. Michael P. Ghiglieri Ghiglieri: Ciemna strona człowieka. W poszukiwaniu źródeł męskiej agresji.. Warszawa: Wydawnictwo CiS, Wydawnictwo WAB, 2001, s. 75. Cytat: W czasach feudalnych europejskie ‘’droit du seigneur’’ (albo ‘’ius primae noctis – prawo pierwszej nocy) pozwalało panu odbyć pierwszy stosunek z każdą panną młodą w jego włościach. Taki pan zapładniał, jak się ocenia, jedną na pięć świeżo zaślubionych małżonek.
  4. Por. L. Rabinowitz. Marriage Laws. . s. 152-160. 
  5. Virgin, Virginity. W: Encyclopaedia Judaica. T. 16. s. 162.
  6. III. Azjatycka religijność sekt i zbawiciela. W: Max Weber: Dzieła zebrane z socjologii religii. Etyka gospodarcza religii światowych. Grzegorz Sowiński (tł.). Wyd. 1. T. II. Hinduizm i buddyzm. Kraków: Zakład Wydawniczy „Nomos”, 2000, s. 308. ISBN 83-88508-11-3.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Boureau, Alain, The Lord's First Night: The Myth of the Droit De Cuissage. Chicago: Univ. of Chicago Press, 1998. ISBN 0-226-06743-2.
  • Encyclopedia Britannica. 15th ed., hasło 10.610 (niepodpisane).
  • Doniger, Wendy, The Bedtrick: Tales of Sex & Masquerade. Chicago: Univ. of Chicago Press, 2000. ISBN 0-226-15642-7 (pp. 271-273).
  • Lew-Starowicz, Zbigniew, Encyklopedia erotyki. Warszawa: MUZA SA, 2004. ISBN 83-7200-825-6.
  • Panati, Charles, Sexy Origins and Intimate Things. New York: Penguin Books, 1998. ISBN 0-14-027144-9 (pp. 84-87).
  • Rabinowitz L.. Marriage Laws. „The Jewish Quarterly Review”. 58 (1967/68). s. 152-160. 
  • Virgin, Virginity. W: Encyclopaedia Judaica. T. 16. Jerozolima-Nowy Jork: Encyclopaedia Judaica Jerusalem – The MacMillan Company, 1971, s. 160-162.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]