Przywrotnik

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Przywrotnik
Morfologia (przywrotnik alpejski)
Systematyka[1]
Domena eukarionty
Królestwo rośliny
Klad rośliny naczyniowe
Klad rośliny nasienne
Klasa okrytonasienne
Klad klad różowych
Rząd różowce
Rodzina różowate
Rodzaj przywrotnik
Nazwa systematyczna
Alchemilla L.
Sp. Pl. 123. 1 Mai 1753
Typ nomenklatoryczny
Alchemilla vulgaris L.[2]
Mapa zasięgu
Alchemilla range map.svg
"(comns)" Zdjęcia i grafiki w Commons
Przywrotnik połyskujący

Przywrotnik (Alchemilla L.) – rodzaj roślin wieloletnich z rodziny różowatych. Obejmuje ponad 300 gatunków szeroko rozpowszechnionych na świecie. W samej Europie występuje ich ponad 300 gatunków (przy czym niemal wszystkie pochodzenia apomiktycznego), poza tym rosną w rejonie Kaukazu, w górach Azji, Północnej i Południowej Ameryki, w południowej Afryce i w górach części równikowej tego kontynentu[3]. Pojedyncze gatunki występują w górach Australii i Nowej Zelandii, prawdopodobnie jako gatunki zawleczone[4]. Kilka gatunków, a zwłaszcza przywrotnik miękki, uprawianych jest jako rośliny ozdobne[3]. Poszczególne gatunki są trudne do rozróżnienia.

Morfologia[edytuj | edytuj kod]

Pokrój
Nieduże rośliny o wysokości 15-75 cm. Pędy zwykle płożące się lub pokładające i zakorzeniające się w węzłach[4], czasem z [[rozłogi|rozłogami[3].
Liście
Na ogół pojedyncze, w zarysie okrągłe, często klapowane i pokryte delikatnymi włoskami[4]. U niektórych gatunków dłoniasto lub rzadziej pierzasto (gatunki andyjskie) złożone. Brzeg blaszki piłkowany[3].
Kwiaty
Niepozorne, żółtozielone i drobne, zebrane w rozgałęzione kwiatostany[4]. Działki są 4, rzadko jest ich 5, odpowiednio tyle samo jest listków w towarzyszącym kielichowi kieliszku. Płatków korony brak. Pręciki są 4 lub jest ich 5. Zalążnia składa się tylko z jednego owocolistka z jedną szyjką[3].
Owoce
Pojedyncze niełupki zamknięte w zasychającym i trwałym kielichu[3].

Systematyka[edytuj | edytuj kod]

Początkowo wszystkie formy przywrotnika występujące w Europie traktowane były jako jeden gatunek przywrotnik pospolity (A. vulgaris). Formy żyjące w odrębnych populacjach, charakteryzujące się powtarzalnością cech i warunków siedliskowych, wyodrębnia się obecnie jako tzw. gatunki drobne (microspacies), traktując A. vulgaris jako gatunek zbiorowy[5].

Badania nad filogenezą rodzaju, uwzględniające dane z zakresu morfologii i analizy genów DNA plastydowego i jądrowego, wskazują na istnienie czterech głównych linii rozwojowych (kladów) obejmujących kolejno: przedstawicieli rodzaju Alchemilla euroazjatyckich, afrykańskich, przedstawicieli rodzajów Aphanes i południowoamerykańskich Lachemilla. Ze względu na zagnieżdżenie kladów rodzaje Aphanes i Lachemilla włączane są do rodzaju Alchemilla[6][7].

Synonimy[7]

Alchimilla Mill., orth. var., Lachemilla (Focke) Rydb., Zygalchemilla Rydb.

Pozycja systematyczna według APweb (aktualizowany system APG III z 2009)

Rodzaj należący do podplemienia Fragariinae, plemienia Potentilleae, podrodziny Rosoideae, rodziny różowatych (Rosaceae Juss.), rzędu różowców, kladu różowych w obrębie okrytonasiennych[8][1].

Pozycja systematyczna według systemu Reveala (1993-1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa różowe (Rosidae Takht.), nadrząd Rosanae Takht., rząd różowce (Rosales Perleb), podrząd Rosineae Erchb., rodzina różowate (Rosaceae Juss.), plemię Alchemilleae Dumort., podplemię Alchemillinae Meisn., rodzaj przywrotnik (Alchemilla L.)[9].

Gatunki flory Polski[10]
Inne gatunki
W szerszym ujęciu taksonomicznym rodzaju należą tu także z flory Polski[10][7]

Przypisy

  1. 1,0 1,1 Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2010-04-29].
  2. Alchemilla. W: Index Nominum Genericorum [on-line]. [dostęp 2009-01-19].
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 Roger Philips, Martyn Rix: The Botanical Garden. Vol. 2. Perennials and annuals. London: Macmillan, 2011, s. 141. ISBN 0333748905.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 Geoff Burnie i inni: Botanica. Rośliny ogrodowe. Könemann, 2005. ISBN 3-8331-1916-0.
  5. Alicja Szweykowska, Jerzy (red.) Szweykowski: Słownik botaniczny. Warszawa: Wiedza Powszechna, 2003. ISBN 83-214-1305-6.
  6. Gehrke B., Bräuchler C, Romoleroux K, Lundberg M, Heubl G, Eriksson T.. Molecular phylogenetics of Alchemilla, Aphanes and Lachemilla (Rosaceae) inferred from plastid and nuclear intron and spacer DNA sequences, with comments on generic classification. „Mol Phylogenet Evol.”. 47, 3, s. 1030-1044, 2008. doi:10.1016/j.ympev.2008.03.004. 
  7. 7,0 7,1 7,2 Alchemilla. W: Germplasm Resources Information Network (GRIN) [on-line]. [dostęp 2010-04-28].
  8. D. Potter, T. Eriksson, R. C. Evans, S. Oh, J. E. E. Smedmark, D. R. Morgan, M. Kerr, K. R. Robertson, M. Arsenault, T. A. Dickinson, C. S. Campbell. Phylogeny and classification of Rosaceae. „Plant Systematics and Evolution”. 266, s. 5-43, 2007. doi:10.1007/s00606-007-0539-9. 
  9. Crescent Bloom: Systematyka rodzaju Alchemilla (ang.). The Compleat Botanica. [dostęp 2009-01-18].
  10. 10,0 10,1 Zbigniew Mirek, Halina Piękoś-Mirkowa, Adam Zając, Maria Zając: Flowering plants and pteridophytes of Poland : a checklist. Krytyczna lista roślin naczyniowych Polski. Instytut Botaniki PAN im. Władysława Szafera w Krakowie, 2002. ISBN 83-85444-83-1.