Włosek

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Włoski u Oenothera erythrosepala
Gwiazdkowaty włosek w epidermie rzodkiewnika
Włoski wydzielnicze u owadożernej rosiczki okrągłolistnej

Włoski, trichomy (łac. pilus) – jedno lub wielokomórkowe, żywe lub martwe wytwory skórki (epidermy) u roślin. Są zróżnicowane zarówno pod względem funkcji, jak i kształtu. Gęsta powłoka z włosków na powierzchni niektórych roślin nazywana jest kutnerem[1]. Włoski są utrzymywane, albo przez cały okres życia rośliny (trichomy trwałe), albo tylko przez jakiś czas, po czym są zrzucane[2].

Budowa i funkcje[edytuj | edytuj kod]

Włoski mogą być zbudowane z jednej lub wielu komórek żywych lub martwych pokrytych kutyną. Występuje wiele stopni pośrednich między typowymi komórkami epidermy a włoskami. Podstawowym podziałem włosków jest podział na włoski zwykłe i wydzielnicze[3][4].

Podstawową funkcją martwych włosków zwykłych jest zabezpieczanie roślin przed parowaniem i nagrzewaniem (martwe włoski zmniejszają transpirację, podczas gdy żywe – zwiększają powierzchnię parowania[4]). Gęsty kutner jest charakterystyczną cechą kserofitów. Włoski zwykłe zawierają protoplast przez krótki czas. Po obumarciu tworzą srebrnobiałą powłokę na liściach i łodygach[3].

Włoski zwykłe mogą również zapewniać przyczepność organom pnączy, tego typu włoski występują na przykład u chmielu[3].

Włoski wydzielnicze są żywe przez dłuższy czas, a po obumarciu protoplastu zwykle odłamują się. Przykładem włosków wydzielniczych są włoski parzące, występują między innymi u pokrzywy. Wierzchołek takich włosków zakończony jest główką, która odłamuje się pod naciskiem, ostra szyjka wbija się w skórę i wstrzykuje substancję parzącą[3]. Włoski wydzielnicze zwykle wytwarzają olejki eteryczne, ale mogą też wydzielać wodę (wypotniki) i inne substancje[4].

Włoski można podzielić, ze względu na ich budowę na[5]:

  • gruczołowate – posiadają na końcu zgrubienie i wydzielają różnego rodzaju wydzieliny
  • gwiaździste – na końcu rozgałęziają się na co najmniej 3 ramiona
  • haczykowate – zakończone jednym lub kilkoma zagiętymi haczykami, np. włoski czepne chmielu
  • łuskowate – mające kształt łusek, pełnią funkcje ochronne
  • parzące
  • pierzaste – o końcach rozgałęzionych pierzasto, gęsto występując tworzą "filcową" powłokę – kutner (np. u szarotki alpejskiej, lub dziewanny).
  • tarczowate – szerokie i płaskie, wyrastające na trzonku przyrośniętym na środku.

Znaczenie[edytuj | edytuj kod]

Morfologia włosków ma duże znaczenie przy oznaczaniu niektórych gatunków roślin (chociaż na jednej roślinie może występować wiele ich rodzajów)[2]. W przemyśle tekstylnym duże znaczenie mają włoski pokrywające nasiona bawełny[6].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Szweykowska Alicja, Szweykowski Jerzy: Botanika t.1 Morfologia. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2003, s. 136-137. ISBN 83-01-13953-6.
  2. 2,0 2,1 Hejnowicz Z.: Anatomia i histogeneza roślin naczyniowych. Warszawa: PWN, 1980, s. 67-71. ISBN 8301004207.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Malinowski Edmund: Anatomia roślin. Warszawa: Państwowe Wydawnictwo Naukowe, 1973, s. 262-267.
  4. 4,0 4,1 4,2 Alicja Szweykowska, Jerzy Szweykowski (red.): Słownik botaniczny. Warszawa: Wiedza Powszechna, 2003, s. 823, 993. ISBN 83-214-1305-6.
  5. Lucjan Rutkowski: Klucz do oznaczania roślin naczyniowych Polski niżowej. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 2006. ISBN 83-01-14342-8.
  6. S. Wang, JW. Wang, N. Yu, CH. Li i inni. Control of plant trichome development by a cotton fiber MYB gene.. „Plant Cell”. 16 (9), s. 2323-34, Sep 2004. doi:10.1105/tpc.104.024844. PMID 15316114.