Roboty przymusowe

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Tablica pamiątkowa poświęcona wywózkom polskiej młodzieży na roboty przymusowe do fabryk AEG w czasie II wojny światowej ufundowana przez Stowarzyszenie Polaków Poszkodowanych przez III Rzeszę, Łódź, Plac Zwycięstwa

Roboty przymusowepraca wykonywana przez pracownika wbrew jego woli, za którą nie otrzymuje wynagrodzenia lub wynagradzany jest znacznie poniżej obowiązujących stawek.

Przykładem tego rodzaju pracy może być zatrudnianie obywateli państw okupowanych przez III Rzeszę i Japonię w okresie II wojny światowej (patrz: roboty przymusowe w III Rzeszy), wykorzystywanie więźniów osadzonych w gułagu w ówczesnym Związku Radzieckim lub praca w kopalniach węgla lub uranu odbywana przymusowo w ramach służby wojskowej w wojskowych batalionach górniczych na terenie Polski w latach 1949-1959.

Jedną z cech pracy przymusowej jest także stały dozór pracowników sprawowany przez odpowiednie organy: militarne, paramilitarne lub policyjne. Może też być wykorzystywana jako sposób eksterminacji określonych osób, grup społecznych, narodowościowych lub wręcz całych narodów.

Regulacje prawne[edytuj | edytuj kod]

W czasie I Wojny Światowej zatrudnienie jeńców regulował art. 6 haskiego regulaminu wojny lądowej z 1899 i 1907, w czasie II Wojny Światowej artykuły 27 - 34 Konwencji genewskiej o jeńcach z 1929, obecnie artykuły 49 - 57 Konwencji genewskiej o traktowaniu jeńców z 1949 (m.in. zakazane są prace niebezpieczne a warunki pracy nie powinny ustępować tym, z jakich korzystają obywatele państwa zatrzymującego)[1], zaś ludności cywilnej art. 39 - 41, 51n i 95 Konwencji o ochronie osób cywilnych podczas wojny [2]. Art. 5 Drugiego Protokołu Dodatkowego z 1977 głosi osoby pozbawione wolności z powodów związanych z konfliktem zbrojnym powinny, w razie skierowania do pracy, korzystać z warunków pracy i zabezpieczeń podobnych do tych, z jakich korzysta miejscowa ludność cywilna[3].

Konwencja w sprawie niewolnictwa z 1926 w art. 5 zabroniła robót przymusowych prócz wymaganych tylko dla celów publicznych, zaś o ile praca przymusowa lub obowiązkowa będzie jeszcze istnieć, będzie ona stosowana tylko wyjątkowo, za odpowiednim wynagrodzeniem i pod warunkiem, że nie pociągnie za sobą zmiany zwykłego miejsca zamieszkania. Zakaz skonkretyzowała Międzynarodowa Organizacja Pracy w Konwencji nr 29 z 1930 (zabraniając prac innych niż : wykonywane tytułem służby wojskowej; bądź z wyroku sądu; lub w ramach walki z klęską żywiołową czy epidemią oraz drobne roboty wykonywane w bezpośrednim interesie ogółu przez członków tego ogółu o ile sama ludność lub jej bezpośredni przedstawiciele będą mieli prawo wypowiadania się co do celowości tych robót) a normy te powtórzyły Europejska konwencja praw człowieka z 1950 w art. 4, Międzynarodowy Pakt Praw Obywatelskich i Politycznych (art.8) i Amerykańska konwencja praw człowieka z 1969 (art. 6). Międzynarodowy Pakt Praw Gospodarczych, Społecznych i Kulturalnych w art. 6 mówi o swobodnym wyborze pracy. Dodatkowe ograniczenia dopuszczalności przymusu wprowadziła Konwencja MOP nr 105 z 1957 zabraniając karać robotami przymusowymi przeciwników politycznych czy uczestników strajku lub wykorzystywać je w celu dyskryminacji rasowej, społecznej, narodowej albo religijnej bądź stosować je pod pretekstem wykorzystania siły roboczej dla celów rozwoju gospodarczego.

Porozumienie Londyńskie z 8 sierpnia 1945 ustanawiające Międzynarodowy Trybunał Wojskowy w Norymberdze deportacje na roboty przymusowe albo w innym celu ludności cywilnej na okupowanym obszarze lub z tego obszaru zaliczało do zbrodni wojennych, zaś do zbrodni przeciw ludzkości obracanie ludzi w niewolników, deportacja i inne czyny nieludzkie, których dopuszczono się przeciwko jakiejkolwiek ludności cywilnej, przed wojną lub podczas niej. Statut Międzynarodowego Trybunału Karnego w artykule 7 wśród zbrodni przeciwko ludzkości wymienia niewolnictwo (opisane jako realizowanie niektórych lub wszystkich uprawnień związanych z prawem własności w stosunku do człowieka oraz obejmuje realizację tych uprawnień w zakresie handlu ludźmi, a w szczególności kobietami i dziećmi), deportację lub przymusowe przemieszczanie ludności (definiując jako zmuszenie ludzi do zmiany ich zgodnego z prawem miejsca zamieszkania połączone z wydaleniem lub innymi przymusowymi działaniami, bez podstawy w prawie międzynarodowym) oraz uwięzienie lub inne dotkliwe pozbawienie wolności fizycznej z naruszeniem podstawowych reguł prawa międzynarodowego. Artykuł 8 jako jedną ze zbrodni wojennych opisuje bezprawną deportację lub przesiedlenie albo bezprawne pozbawianie wolności. Zakazy te są szersze niż zakaz pracy przymusowej, tym samym obejmują go także.

Przypisy

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]