Rokitniczka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Rokitniczka
Acrocephalus schoenobaenus[1]
(Linnaeus, 1758)
Rokitniczka
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Nadrząd neognatyczne
Rząd wróblowe
Podrząd śpiewające
Rodzina trzciniaki
Rodzaj Acrocephalus
Gatunek rokitniczka
Synonimy
  • Motacilla Schoenobaenus Linnaeus, 1758[2]
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Rokitniczka (Acrocephalus schoenobaenus) – gatunek niewielkiego ptaka wędrownego z rodziny trzciniaków[4], wcześniej zaliczany do pokrzewkowatych.

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Samce wykonują swe śpiewy godowe z wysokich partii źdźbeł trzcin

Zamieszkuje Europę (poza półwyspami: Skandynawskim, Apenińskim, Iberyjskim i Bałkańskim) oraz zachodnią Syberię do rzeki Jenisej. Zimuje w Afryce równikowej. Przelatuje w kwietniu-maju oraz sierpniu-wrześniu.

W Polsce nieliczny ptak lęgowy niżu (lokalnie może być średnio liczny lub liczny)[5]. Występuje do 300-500 m n.p.m., więc w górach i na wyżynach jej się zwykle nie spotyka (jest tam nieliczna). W Polsce rokitniczki najczęściej widuje się w podmokłych dolinach rzek Narwi i Biebrzy oraz na środkowych odcinakach Warty i Wisły[6]. Liczne populacje zamieszkują porośnięte stawy i jeziora. Odloty trwają od sierpnia do początku października. W czasie migracji rokitniczki spotyka się licznie w całym kraju. Ostatnie osobniki notowano w drugiej połowie października. Zimą nigdy ich nie spotkano. Wśród 3 kreskowanych trzciniaków zamieszkujących Europę Środkową rokitniczka jest najpospolitsza.

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Cechy gatunku[edytuj | edytuj kod]

Drobna śpiewająca pokrzewka trzcinowa o delikatniejszej sylwetce od wróbla i od niego mniejsza. Obie płci ubarwione jednakowo. Wierzch głowy (kreskowana czapeczka) i grzbiet w charakterystyczne, jasnobrązowe i czarne szerokie paski tworzące smugi, nad okiem przebiega wyraźna biała brew. Wierzch ciała oliwkowobrązowy z ciemnym kreskowaniem. Skrzydła beżowobrązowe (również pokryte ciemnym kreskowaniem), część lotek ma białe brzegi. Spód ciała jasny - brzuch i gardło jednolicie żółtobiałe (w szacie godowej nie ma kreskowania), a boki bladopomarańczowe. Kuper jest rdzawo zabarwiony i nie ma plamkowania. Ubarwieniem przypomina wodniczkę.

Zachowanie[edytuj | edytuj kod]

Mało płochliwa, pozwala na obserwację z odległości nawet kilku kroków. Zwykle prowadzi jednak dość skryty tryb życia, więc swoją obecność zdradza zwykle śpiewem ze szczytu wyższej roślinności lub gdy podrywa się do krótkiego lotu godowego. W porównaniu z trzcinniczkiem i trzciniakiem wykazuje mniejsze przystosowanie do wspinania się po źdźbłach trzcin

Wymiary średnie[edytuj | edytuj kod]

długość ciała 
ok. 13 cm[7]
rozpiętość skrzydeł 
13-21 cm

Głos[edytuj | edytuj kod]

Rokitniczki wykonują żywą i urozmaiconą pieśń z długimi trelami i powtarzalnymi tonami. Usłyszeć można też imitacje głosów innych ptaków, np. łyski, pliszki siwej i jaskółek. Czasem można usłyszeć też warczące "trrr".

Migracja[edytuj | edytuj kod]

Nim rokitniczki wylecą na odległe zimowiska bardzo efektywnie potrafią gromadzić zapasy tkanki tłuszczowej - podwajają wtedy swoją masę z ok. 10 do 20 g. Jesienna wędrówka liczy sobie 1 600 km z Anglii do Hiszpanii i ptak pokonuje ją bez przystanku lecąc z prędkością około 40 km/h. Przemierzenie tego dystansu kosztuje je 4 gramy wagi. Gdy wypocznie rusza dalej przelatując nad Saharą 4 000 km nie robiąc po drodze przerw i tracąc w trakcie lotu cały zapas wody i tłuszczu. Gdy dolatuje już na docelowe zimowisko waży znowu 10 g, a niekiedy nieco mniej.

Masa ciała[edytuj | edytuj kod]

ok. 9-15 g

Biotop[edytuj | edytuj kod]

Rokitniczki przed jesiennym odlotem mogą 2-krotnie zwiększyć swoją masę ciała

Tereny podmokłe, dobrze nasłonecznione, brzegi jezior, stawów hodowlanych, torfowisk, rzek, bagna z gęstą roślinnością w postaci trzcin, turzyc, wysokich traw, łóz i tataraku. Może zasiedlać podmokłe zakrzaczone łąki i turzycowiska z rozproszonymi na nich wierzbowymi zaroślami, zarastające starorzecza, rowy, mokradła (również z wysokimi zakrzewieniami), podmokłe lasy, strefy przejściowe szuwarów (między suchym lądem a wodą) ale nawet pola kukurydzy, zbóż i rzepaku położone daleko od wody. Zarośnięte rowy melioracyjne zasiedla jedynie gdy brakuje jej odpowiednich siedlisk.

Okres lęgowy[edytuj | edytuj kod]

Trwa od maja do lipca. Wyprowadza 1-2 lęgi do roku - pierwszy w drugiej połowie maja, drugi w od połowy do końca czerwca.

Toki[edytuj | edytuj kod]

Do Polski przylatuje od połowy kwietnia do maja. Terytoria lęgowe rokitniczki jest małe, pokrywa obszar do 20-40 m od gniazda. W swoim rewirze samiec wytrwale wykonuje swą pieśń, również nocami. W czasie wykonywania śpiewu samiec odbywa charakterystyczny lot. Wzbija się z wierzchołka źdźbła trzciny do góry po czym spada ukośnie z szeroko rozłożonymi skrzydłami i szeroko rozpostartym ogonem na inne źdźbło. Czasem sadowi się w widocznym miejscu, na gałezi lub trzcinie i stąd oznajmia o swoim terytorium. Godowe szczebiotanie ma dość skomplikowany, urozmaicony przebieg i zawiera naśladowcze motywy głosu innych ptaków przeplatane serią zgrzytów, treli i dzwonków. Jest przyjemny dla ludzkiego ucha.

Gniazdo[edytuj | edytuj kod]

W kępie turzyc, czasem w gałązkach niezbyt gęstego zeszłorocznego krzewu, leży nisko w roślinności zielnej lub w szuwarach, a nawet na ziemi. Ptaki nie przyczepiają gniazda do łodyg roślin, ale wciskają je między łodygi zeszłorocznej trzciny. W budowie uczestniczą oba ptaki, ale główny ciężar tej czynności ponosi samica. W zewnętrznej warstwie konstrukcji znajdują się suche źdźbła traw, liści i sitowia. Środkowa część składa się z bardziej miękkich źdźbeł traw, wełny roślinnej, mchu i włosia. Uwicie trawy przypomina kształtem czarkę.

Jaja[edytuj | edytuj kod]

Dwa lęgi w roku, z czego pierwszy w drugiej połowie maja, a drugi od połowy do końca czerwca. W zniesieniu 4-6 jaj, o średnich wymiarach 18x13 mm. Jaja na jasnym szarożółtym tle posiadają na tępym tle gęste, zlewające się brązowe i szarawe plamki o szerokości włosa.

Wysiadywanie[edytuj | edytuj kod]

Od złożenia ostatniego jaja trwa 13-15 dni[7]. Wysiaduje głównie samica. Często wysiadują jajo kukułki. Pisklęta, gniazdowniki, mają zółtopomarańczowe wnętrza paszcz z jaśniejszym brzegiem. Na języku widać dwie dość długie czarne plamy. Młode opuszczają gniazdo po 10-12 dniach[7] rodzicielskiej opieki ze strony obu partnerów. Nadal jednak pozostają w jego pobliżu, a rodzice karmią je nadal przez kolejne 2 tygodnie. Gdy młode stają się już niezależne para może zabrać się za wyprowadzenie drugiego lęgu. Rokitniczki we wrześniu i październiku odlatują na zimowiska leżące w Afryce Równikowej. Ptaki te dożywają zwykle 7 lat.

Pożywienie[edytuj | edytuj kod]

Rokitniczka ze zdobyczą

Drobne owady[7] i bezkręgowce, a więc żywi się prawie wyłącznie pokarmem pochodzenia zwierzęcego. Gdy leci na zimowisko zjada też jagody.
Rokitniczki mają swoje ulubione miejsca żerowania. Poczynione obserwacje wskazują, że owady najczęściej zbiera z roślin. Jeśli może unika zbierania ich z powierzchni wody, ziemi. Rzadko też decyduje się na polowanie w powietrzu.

Ochrona[edytuj | edytuj kod]

W Polsce objęta ochroną gatunkową ścisłą[8].

Przypisy

  1. Acrocephalus schoenobaenus w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
  2. Sedge Warbler (Acrocephalus schoenobaenus) (ang.). IBC: The Internet Bird Collection. [dostęp 2012-10-06].
  3. Acrocephalus schoenobaenus. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.)
  4. Gill, F., Wright, M. & Donsker, D.: Family Acrocephalidae (ang.). IOC World Bird Names (wersja 2.0), 2009. [dostęp 3 maja 2009].
  5. Ludwik Tomiałojć, Tadeusz Stawarczyk: Awifauna Polski. Rozmieszczenie, liczebność i zmiany. Wrocław: PTPP "pro Natura", 2003, s. 633. ISBN 83-919626-1-X. Wg skali przyjętej przez autorów, dla okresu lęgowego nieliczny oznacza zagęszczenie 1–10 par na 100 km2, średnio liczny – 10–100 par na 100 km2, a liczny – 100–1000 par na 100 km2.
  6. Marcin Karetta: Atlas ptaków. Pascal, 2010.
  7. 7,0 7,1 7,2 7,3 Frieder Sauer: Ptaki lądowe. Świat Książki, seria: Leksykon przyrodniczy. ISBN 83-7129-193-0.
  8. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 28 września 2004 r. w sprawie gatunków dziko występujących zwierząt objętych ochroną Dz. U. z 2004 r. Nr 220, poz. 2237

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]