Rząd Rosyjski (1918-1920)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania

Rząd Rosyjski (ros. Российское правительство), zwany też Rządem Omskim lub Rządem Kołczakowskim - polityczny organ wykonawczy Białych podczas wojny domowej w Rosji

18 listopada 1918 r. w Omsku doszło do zamachu stanu wojskowych pod wodzą adm. Aleksandra W. Kołczaka przeciwko Ogólnorosyjskiemu Rządowi Tymczasowemu (tzw. Dyrektoriatowi Ufimskiemu), który prowadził lewicową politykę. W rezultacie powstał Rząd Rosyjski na czele z adm. A. W. Kołczakiem jako Najwyższym Naczelnikiem Państwa Rosyjskiego. W jego skład weszły Rada Ministrów i Rada Najwyższego Naczelnika, a także Nadzwyczajne Państwowe Zebranie Ekonomiczne, przekształcone następnie w Państwowe Zebranie Ekonomiczne. 17 grudnia 1918 r. utworzono Zebranie Przygotowawcze, zajmujące się polityką wewnętrzną i koordynujące kontakty z Rosyjskim Zebraniem Politycznym, reprezentującym interesy Białych Rosjan w Paryżu. Admirał A. W. Kołczak powołał też Senat Rządzący jako wyższy organ sądowniczy.

Rada Ministrów otrzymała szerokie kompetencje, pełniąc zadania nie tylko władzy wykonawczej, ale też częściowo władzy ustawodawczej. Przygotowywała ona projekty aktów prawnych do zatwierdzenia ich przez Najwyższego Naczelnika. Przewodniczącym Rady Ministrów został Piotr W. Wołogdski, a następnie Wiktor N. Piepielajew. Funkcję ministra spraw wewnętrznych objął Aleksandr N. Gattenberg, W. N. Piepielajew, a następnie Aleksandr A. Czerwien-Bodali, ministra spraw zagranicznych Jurij W. Kliucznikow, Iwan I. Sukin, a następnie Siergiej N. Trietiakow, ministra finansów Iwan A. Michajłow, Lew W. Gojer, a następnie Paweł A. Buryszkin, ministra sprawiedliwości Siergiej S. Starynkiewicz, Gieorgij G. Telberg, a następnie Aleksandr P. Morozow, ministra wojny gen. Nikołaj A. Stiepanow, gen. Dmitrij A. Lebiediew, gen. Michaił K. Diterichs, gen. Aleksiej P. von Budberg, a następnie gen. Michaił W. Chanżin, ministra morskiego kontradm. Michaił I. Smirnow, ministra pracy Leonid I. Szumilowski, ministra rolnictwa Nikołaja I. Pietrowa, ministra dróg kolejowych Leonid A. Ustrugow, a następnie Aleksiej M. Łarionow, ministra oświecenia publicznego Wasilij W. Sapożnikow, a następnie Paweł I. Prieobrażenski, ministra hadlu i przemysłu Nikołaj N. Szczukin, a następnie S. N. Trietiakow, ministra żywności (od 27 grudnia 1918 r. żywności i zaopatrzenia) Nikołaj S. Zefirow, a następnie Konstantin N. Niekliutin, ministra zaopatrzenia (do 27 grudnia) Iwan I. Sieriebriennikow, zaś kontrolera państwowego Grigorij A. Krasnow. Sekretarzem Najwyższego Naczelnika i Rady Ministrów został G. G. Telberg, a następnie Gieorgij K. Gins. Członkowie Rady Ministrów reprezentowali głównie syberyjskich regionalistów, monarchistów, Partii Konstytucyjno-Demokratycznej i ludowych socjalistów.

Powołanie 21 listopada przez adm. A. W. Kołczaka Rady Najwyższego Naczelnika jako formalnie organu doradczego doprowadziło faktycznie do znacznego ograniczenia kompetencji Rady Ministrów, której pozostało głównie opracowywanie projektów ustaw i dekretów. Członkami Rady Najwyższego Naczelnika zostali P. W. Wołogdski, A. N. Gattenberg, którego w maju 1919 r. zmienił W. N. Piepielajew, I. A. Michajłow, G. G. Telberg, I. I. Sukin i J. W. Kliucznikow. Centralną rolę w Radzie odgrywał minister finansów I. A. Michajłow, mając bliskie kontakty z adm. A. W. Kołczakiem. Jego popularność wśród ludzi była jednak niewielka. Dlatego 16 sierpnia 1919 r. został odsunięty od stanowiska. W rezultacie Rada zaczęła zbierać się nieregularnie, zaś jej znaczenie systematycznie spadało.

Nadzwyczajne Państwowe Zebranie Ekonomiczne, utworzone 22 listopada 1918 r. jako organ tymczasowy, prowadziło specjalną działalność w zakresie finansów, zaopatrzenia armii i odbudowy przemysłu. 2 maja 1919 r. przekształcono je w Państwowe Zebranie Ekonomiczne. Dzięki temu stało się organem stałym. Na czele Zebrania stał S. G. Fiedosjew. Jego członkami zostali ponadto minister finansów, minister wojny, minister żywności i zaopatrzenia, minister handlu i przemysłu, minister dróg kolejowych, kontroler państwowy, 3 przedstawicieli banków, 5 przedstawicieli Wszechrosyjskiej Rady Zjazdów Hadlu i Przemysłu oraz 3 przedstawicieli Rady Zjazdów Spółdzielczych. Później dołączyli do nich przedstawiciele samorządu ziemskiego i miejskiego, a także wojsk kozackich.

W programie Rządu Rosyjskiego nie pojawiało się hasło odbudowy monarchii. Przyszłość ustroju politycznego w Rosji miała się rozstrzygnąć dopiero po zakończeniu wojny z bolszewikami. Jednakże sympatie monarchistyczne adm. A. W. Kołczaka i części ministrów były zdecydowane. Duża część członków Rady Ministrów opowiadała się za republiką prezydencką. Faktycznie istniejąca władza miała charakter dyktatury wojskowej. Głoszono hasło "jednej niepodzielnej Rosji", odmawiając uznania niepodległości np. Finlandii, a także nie zgadzając się na własną państwowość narodów wchodzących w skład byłego państwa carów. Bardzo duży obszar Rosji znajdujący się pod kontrolą "kołczakowców" nie był całkowicie zabezpieczony. Na części terytorium istniały tzw. republiki partyzanckie. Na Dalekim Wschodzie własne rządy sprawowali atamani kozaccy: Grigorij M. Siemionow, Aleksandr I. Dutow i Iwan P. Kałmykow, którzy w dużym stopniu grabili ludność cywilną na podległych im terytoriach. Było to dowodem słabości centralnych władz państwowych.

W dziedzinie gospodarczej Rząd Rosyjski obrał kurs kapitalistyczny z minimalnym interwencjonizmem państwowym. Zostały uwolnione ceny na zdecydowaną większość produktów. Wprowadzono pełną swobodę handlu. Właściciele ziemscy odzyskali swoje majątki. Zdenacjonalizowano własność, którą upaństwowili bolszewicy, z wyjątkiem kopalni węgla kamiennego w rejonie Czeremchowa. W rolnictwie władze "kołczakowskie" wprowadziły czasową własność ziemi. Punktem wyjścia była stołypinowska reforma rolna z niektórymi punktami wprowadzonymi po 1917 r., jak wysoki podatek progresywny, czy zakaz samowolnego przejęcia ziemi. Zgodnie z deklaracją z 4 kwietnia 1919 r. rząd obiecał przydzielić małorolnym i bezrolnym chłopom te ziemie, które faktycznie już uprawiali. Oprócz podatków i opłat ziemskich chłopi byli zmuszeni opłacać jeszcze specjalną opłatę rolniczą. Polityka rolna lawirowała pomiędzy interesami właścicieli ziemskich i ludności chłopskiej. W dziedzinie robotniczej władze formalnie kontynuowały politykę lewicowego Dyrektoriatu Ufimskiego. Był zapewniony 8-godzinny dzień pracy, możliwość zakładania związków zawodowych i robotniczych kas chorych. Faktycznie działalność związkowa była silnie utrudniana, a prawa robotnicze często nie przestrzegane.

Rząd formalnie reaktywował działalność samorządu terytorialnego w postaci ziemstw i dum miejskich. Na nowo zaczęły funkcjonować cywilne sądy przysięgłych. W praktyce ich kompetencje były często ograniczane. Brakowało funduszy na ich działalność. Ponadto "kołczakowskie" władze od czasu do czasu aresztowały eserowskich lub mienszewickich samorządowców, znajdujących się w stosunku do nich w opozycji. Realną władzę z szerokimi kompetencjami sprawowali w terenie mianowani przez rząd generał-gubernatorzy. W odpowiedzi socjalistyczna prasa zamieszczała artykuły mówiące o terrorze i represjach białogwardzistów. Starając się ograniczyć wpływ eserowców i mienszewików na samorząd, Rada Ministrów 20 grudnia 1918 r. zmieniła dotychczas proporcjonalny system liczenia głosów w wyborach do niego na system większościowy. Czynne prawo wyborcze podniesiono do 21 roku życia i połączono z cenzusem rocznego zamieszkiwania w swoim okręgu wyborczym. W wyborach nie mogli brać udział wojskowi, a prawo takie otrzymały natomiast kobiety. W rezultacie w wyborach samorządowych w maju/czerwcu 1919 r. nie wzięło udziału wielu mieszkańców Syberii i Dalekiego Wschodu, co było formą protestu przeciwko działaniom władz. W sytuacji postępujących klęsk na froncie adm. A. W. Kołczak 16 września podpisał dekret o powołaniu Państwowego Zebrania Ziemskiego, idąc na ustępstwa. Władze stworzyły skomplikowany system wyborów do niego. Pojawiły się też różne formy ograniczeń. Wybory zostały w rezultacie zbojkotowane przez większość organizacji, ziemstw i dum miejskich.

Dzień przed zajęciem Omska przez wojska bolszewickie, członkowie Rządu Rosyjskiego 10 listopada 1919 r. ewakuowali się do Irkucka, który wkrótce został odcięty od głównych sił wojskowych adm. A. W. Kołczaka. Po przerwaniu frontu przez bolszewików premier P. W. Wołogdski złożył dymisję. Zastąpił go W. N. Piepielajew, który udał się do sztabu adm. A. W. Kołczaka. Jego działalność przypadła na okres ogólnego odwrotu wojsk Białych w kierunku wschodnim. 24 grudnia doszło do wybuchu powstania antykołczakowskiego w Irkucku, które szybko rozszerzało się. Na czele Rządu nieformalnie stanął minister spraw wewnętrznych A. A. Czerwien-Bodali, który wraz z ministrem wojny gen. M. W. Chanżinem i sprawującym obowiązki ministra dróg kolejowych A. M. Łarionowym 28 grudnia powołali tzw. trojektorię, pełniącą faktycznie funkcje władzy wykonawczej. Nie dysponując siłą zbrojną, pod wpływem nielojalności Legionu Czechosłowackiego, Biali zostali zmuszeni do podjęcia petraktacji z buntownikami. Widząc zbliżający się koniec, adm. A. W. Kołczak 4 stycznia 1920 r. podpisał dekret o mianowaniu Najwyższym Naczelnikiem gen. Antona I. Denikina, dowodzącego Siłami Zbrojnymi Południa Rosji. Natomiast władzę na Wschodzie miał objąć ataman Kozaków syberyjskich gen. G. M. Siemionow. Tego samego dnia Rząd Rosyjski został rozwiązany. Admirał A. W. Kołczak, wydany bolszewikom przez żołnierzy Legionu Czechosłowackiego, został natychmiast rozstrzelany. To samo stało się z premierem W. N. Piepielajewem. Większość członków Rządu przedostała się do chińskiego Harbinu, gdzie powołała emigracyjne Polityczne Zebranie.

W zdobytym Omsku w maju-czerwcu bolszewicy zorganizowali pokazowy proces nad tymi członkami Rządu Rosyjskiego, którzy wpadli w ich ręce. Były to 23 osoby, głównie byli zastępcy ministrów. Część z nich została rozstrzelana (m.in. A. A. Czerwien-Bodali, A. M. Łarionow, L. I. Szumilowski), reszta otrzymała wieloletnie kary więzienia.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Siergiej P. Mielgunow, Трагедия адмирала Колчака, t. 1-2, 2005
  • Walentina D. Zimina, Белое дело взбунтовавшейся России: Политические режимы Гражданской войны. 1917-1920 гг., 2006
  • Wasilij Ż. Cwietkow, Белое дело в России. 1919 г. (формирование и эволюция политических структур Белого движения в России), 2009