Anton Denikin

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Anton Iwanowicz Denikin
Антон Иванович Деникин
Anton Denikin
Anton Denikin
Generał-lejtnant Sztabu Generalnego
Data i miejsce urodzenia 16 grudnia 1872
Szpetal Dolny koło Włocławka, Gubernia warszawska, Królestwo Kongresowe
Data i miejsce śmierci 8 sierpnia 1947
Ann Arbor, Michigan, USA
Przebieg służby
Lata służby 1890—1920
Siły zbrojne Imperium Rosyjskie
Odznaczenia
Order św. Jerzego – III klasy (Imperium Rosyjskie) Order św. Jerzego – IV klasy (Imperium Rosyjskie) Order Świętego Włodzimierza III klasy (Imperium Rosyjskie) Order Świętego Włodzimierza IV klasy (Imperium Rosyjskie) Order Świętej Anny II klasy (Imperium Rosyjskie) Order Świętej Anny III klasy (Imperium Rosyjskie) Cesarski i Królewski Order Świętego Stanisława II klasy (Imperium Rosyjskie) Cesarski i Królewski Order Świętego Stanisława III klasy (Imperium Rosyjskie) Krzyż Komandorski Orderu Łaźni (Wielka Brytania) Krzyż Wojenny 1914–1918 (Francja)
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Anton Iwanowicz Denikin (ros. Антон Иванович Деникин, ur. 16 grudnia 1872, Szpetal Dolny, dziś dzielnica Włocławka, zm. 8 sierpnia 1947 w Ann Arbor) – rosyjski oficer, generał Armii Imperium Rosyjskiego, dowódca Armii Ochotniczej, jeden z kilku dowódców antykomunistycznej "białej" armii Rosji. Admirał Aleksandr Kołczak przed śmiercią przekazał pełnomocnictwa najwyższej władzy w Rosji Antonowi Denikinowi. Po dymisji na ręce Piotra Wrangla na emigracji.

Był jedynym dzieckiem emerytowanego majora armii carskiej, Iwana Jefimowicza Denikina, byłego chłopa pańszczyźnianego z okolic Saratowa oddanego przez dziedzica w rekruty i polskiej szwaczki Elżbiety Wrzesińskiej. Rodzina żyła skromnie z niewielkiej emerytury ojca, który zmarł w 1885 roku. Wówczas młody Anton zaczął zarabiać udzielaniem korepetycji bogatszym i lepiej sytuowanym kolegom. Po maturze w 1890 roku wstąpił do Kijowskiej Szkoły Junkrów (Киевское пехотное инженерное юнкерское училище). Ukończył Akademię Sztabu Generalnego (1899), brał udział w wojnie rosyjsko-japońskiej (19041905), w której okazał się utalentowanym dowódcą. Odnosił także sukcesy podczas I wojny światowej. W kwietniu-maju 1917 naczelnik sztabu głównodowodzącego; od maja 1917 - głównodowodzący Zachodnim Frontem. Za wsparcie akcji generała Korniłowa został internowany w Bychowie przez Rząd Tymczasowy.

Po przewrocie bolszewickim w listopadzie 1917 uwolniony przez polskich żołnierzy I Korpusu, stanowiących straż twierdzy i zaopatrzony w fałszywe dokumenty na nazwisko polskiego oficera. Po udanej ucieczce nad Don w listopadzie 1917 był jednym z organizatorów Armii Ochotniczej, a po śmierci Korniłowa został jej wodzem naczelnym (od marca 1918). W 1919 stanął na czele Sił Zbrojnych Południa Rosji i latem zajął Donbas i całą centralną Ukrainę. We wrześniu 1919 rozpoczął ofensywę na Moskwę, która po zdobyciu Orła (trzysta osiemdziesiąt kilometrów od Moskwy) po kontrofensywie Armii Czerwonej ostatecznie zakończyła się odwrotem na całym froncie i klęską. Oddziały Armii Ochotniczej musiały opuścić całą Ukrainę, utrzymując się jedynie na Krymie.

Trumna ze szczątkami Denikina w soborze św. Mikołaja w Nowym Jorku

W kwietniu 1920 Denikin zrzekł się dowództwa na rzecz Piotra Wrangla i wyemigrował na Zachód (Wielka Brytania, Belgia, Węgry, Francja, od 1945 USA). Na emigracji opublikował wspomnienia, w których twierdził, iż bolszewicy utrzymali się przy władzy dzięki Piłsudskiemu, który nie chciał współpracować z Rosją "białych". Z przekonań politycznych - umiarkowany monarchista, zwolennik "jednej i niepodzielnej Rosji"- jak mówiono "od Kalisza do Władywostoku", co uniemożliwiło mu współpracę z innymi siłami antybolszewickimi (m.in. z nowo powstałą Polską), i było jedną z głównych przyczyn klęski. W czasie II wojny światowej przeciwnik kolaboracji z Niemcami.

Jego współpracownikiem był ekonomista i polityk Piotr Struwe. Denikin zmarł w 1947 roku. Po upadku Związku Radzieckiego jego ciało zostało sprowadzone do Rosji i pochowane na moskiewskim cmentarzu Dońskim.

Odznaczony Orderem św.Jerzego III i IV klasy, Orderem Świętego Włodzimierza III i IV klasy, Orderem Świętej Anny II i III klasy, Orderem Świętego Stanisława II i III klasy, Odznaką 1 Zimowej Kampanii Kubańskiej, Odznaką Jerzego i Odznaką Jerzego z Brylantami, brytyjskim Orderem Łaźni, francuskim Krzyżem Wojennym i rumuńskim Orderem Mikołaja Walecznego.

Prace[edytuj | edytuj kod]

Denikin na emigracji napisał wiele książek m.in.:

  • Очерки русской смуты (język rosyjski)
  • The career of a Tsarist officer: Memoirs, 1872-1916. University of Minnesota Press, Minneapolis 1975, ISBN 0-8166-0698-6 (Путь русского офицера, "Put' russkogo oficera" 1953)
  • The Russian turmoil, memoirs, military, social and political. Hutchinson, London 1920, (Очерки русской смуты, Париж, 1921-1923; "Oczerki russkoj smuty", Zarys dziejów anarchii w Rosji)
  • The White Army. Cape, London 1930
  • World events and the Russian problem. Imprimerie rapide C.T., Paris 1939
  • The Russian problem. o.O. 1940

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Nieuważny A., 2010: Z matki Polki ...wódz białej Rosji. Wiedza i Życie, Inne Oblicza Historii, 4/10 (numer specjalny).

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]