Harbin

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Harbin
Harbin
Herb Flaga
Herb Harbinu Flaga Harbinu
Państwo  Chiny
Prowincja Heilongjiang
Powierzchnia zespół miejski: 53 069 km²
Wysokość 150 m n.p.m.
Populacja (2010)
• liczba ludności

3 405 339
zespół m. (1999): 9 270 928
Nr kierunkowy 0451
Kod pocztowy 150000
Tablice rejestracyjne 黑A
Plan Harbinu
Plan Harbinu
Położenie na mapie Heilongjiangu
Mapa lokalizacyjna Heilongjiangu
Harbin
Harbin
Położenie na mapie Chińskiej Republiki Ludowej
Mapa lokalizacyjna Chińskiej Republiki Ludowej
Harbin
Harbin
Ziemia 45°45′N 126°38′E/45,750000 126,633333Na mapach: 45°45′N 126°38′E/45,750000 126,633333
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikipodróże Informacje turystyczne w Wikipodróżach
Strona internetowa
Portal Portal Chiny
Harbin oraz jego otoczenie (zdjęcie satelitarne 2010.)

Harbin (dawniej Charbin[a]; chin.: 哈尔滨; pinyin: Hā’ěrbīn wymowa i; mandżurski: Harbin-manchu.png) – miasto w północno-wschodnich Chinach, port nad rzeką Sungari. Stolica prowincji Heilongjiang. W 2010 roku liczba mieszkańców strefy zurbanizowanej wynosiła 3 405 339[1]. Zespół miejski w 1999 roku liczył 9 270 928 mieszkańców[2].

Założone w 1898 roku w czasie budowy Kolei Wschodniochińskiej (1897–1903) przez Polaka, inż. Adama Szydłowskiego. Rozwinięty przemysł maszynowy, środków transportu, petrochemiczny, elektrotechniczny i lniarski[3].

Siedziba rzymskokatolickiej administratury apostolskiej Harbinu.

PKB: 141,48 mld yuanów (ok. 17,15 mld USD) w 2004 roku, co sytuuje Harbin na 17. miejscu wśród chińskich miast; pod względem PKB per capita Harbin znajduje się na 29. miejscu.

W mieście znajduje się stacja kolejowa Harbin.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Plac Hongbo

Osadnictwo na miejscu dzisiejszego Harbinu datuje się już od czasów neolitu, 2,2 tys. lat p.n.e. W chińskich kronikach osada pojawia się po raz pierwszy jako Alèjǐn (阿勒锦). Za czasów dynastii Yuan Harbin był znany pod nazwą Hā’ěrbīn (哈儿滨), a za czasów dynastii Ming pod nazwą Hālābīn (哈拉滨). Chińskie nazwy są transkrypcjami nazw używanych przez tubylców, bo w tamtych czasach Harbin był osadą rybacką zamieszkaną przez protoplastów Mandżurów. Po mandżursku nazwa Harbin oznacza "miejsce suszenia sieci rybackich".

Historia miasta Harbin zaczyna się w 1898 roku, kiedy na miejscu wsi powstała osada pomyślana jako stacja Kolei Wschodniochińskiej. W 1896 roku carska Rosja wykorzystała słabość Chin i narzuciła im traktat umożliwiający budowę linii łączącej najkrótszą drogą Syberię i Władywostok, z odnogą biegnącą do bazy marynarki w mieście Dalnyj (Dalian) i Portu Artur. W budowie tej linii kolejowej wzięło udział wielu Polaków, w tym inż. Adam Szydłowski, Polak i założyciel rosyjskiego Harbinu.

Po wojnie rosyjsko-japońskiej (1904–05) pozycja Rosji w regionie osłabła, a Harbin cieszył się statusem miasta handlowego. Mieszkali w nim przedstawiciele 33 narodowości, działały konsulaty sześciu państw. Szybki rozwój miasta w tym okresie sprawia, że niektórzy nazywają go "mandżurskim Hongkongiem".

Na skutek rewolucji bolszewickiej do Harbinu napłynęła fala uchodźców i miasto przeistoczyło się w największą poza Rosją enklawę Białych. W tym czasie istniała w mieście także duża społeczność żydowska, złożona z żydów rosyjskich i niemieckich, którzy uciekli na Daleki Wschód przed prześladowaniami w Europie. Wśród nich znaleźli się m.in. rodzice premiera Izraela, Ehuda Olmerta[4].

Meczet Daowai w Harbinie

Po utworzeniu marionetkowego państwa Mandżukuo, 4 lutego 1932 roku do Harbinu wmaszerowały japońskie wojska. W 1935 roku ZSRR sprzedał Kolej Wschodniochińską Japończykom, co przyspieszyło odpływ mniejszości narodowych z miasta. Po wybuchu II wojny światowej (w Azji zaczęła się w 1937 roku od najazdu Japonii na Chiny) japońska armia utworzyła we wsi Pingfang pod Harbinem obóz koncentracyjny, tzw. Oddział 731, w którym na jeńcach (Rosjanach, Mandżurach, Koreańczykach i Chińczykach) prowadzono okrutne eksperymenty medyczne. Liczba jego ofiar pozostaje dyskusyjna, bo Japończycy zdołali zatrzeć ślady, a zbrodniarze z Oddziału 731 – podobnie jak niektórzy naziści w Europie – uniknęli odpowiedzialności przed Trybunałem Tokijskim, dzięki przekazaniu wyników badań Amerykanom. Według różnych źródeł liczba ofiar obozu waha się od kilkuset do 200 tys. osób.

20 sierpnia 1945 roku Harbin zajęła Armia Czerwona, która w kwietniu 1946 roku przekazała go w ręce chińskiej, komunistycznej Armii Ludowo-Wyzwoleńczej. Władzę na całym regionem Dongbei do 1954 roku sprawował protegowany Stalina Gao Gang. Dzięki niemu w pierwszych latach istnienia ChRL z pomocą radziecką rozbudowywano w mieście i okolicach bazę przemysłu ciężkiego. Z tamtego czasu datuje się istniejący do dziś w centrum Harbinu Park Stalina, czyli bulwar nad rzeką Sungari.

Harbin był w 1996 roku gospodarzem zimowych Igrzysk Azjatyckich. W 2010 roku zorganizowano w mieście Zimową Uniwersjadę.

Polacy w Harbinie[edytuj | edytuj kod]

Przerobiona na muzeum cerkiew św. Zofii w centrum Harbinu

W Harbinie osiedlali się Polacy zatrudnieni przy budowie, a następnie przy eksploatacji Kolei Wschodniochińskiej. W pierwszych latach było ich 7–10 tys., a liczba to powiększyła się po rewolucji bolszewickiej.

Pod koniec lutego 1920 r. z ocalałych żołnierzy Wojsk Polskich we Wschodniej Rosji i na Syberii sformowano w mieście Odrębny Batalion Piechoty pod dowództwem kpt. Józefa Werobeja oraz Legię Oficerską i dwa mniejsze pododdziały. W przededniu ewakuacji do Polski liczyły one około 850 żołnierzy[5].

W latach 1919–1941 na potrzeby miejscowej Polonii otwarty był konsulat Rzeczypospolitej Polskiej, działały dwa kościoły, a także kilka polskich szkół, z których najbardziej znane było Gimnazjum im. Henryka Sienkiewicza (1915–49). Polacy w Harbinie mieli także swoje kluby sportowe, organizacje społeczne, w tym Stowarzyszenie "Gospoda Polska". Ukazywały się polskie gazety, m.in.: "Tygodnik Polski", "Listy Polskie z Dalekiego Wschodu" i "Polski Kurier Wieczorny Dalekiego Wschodu". Atmosferę i życie grupy polskiej w tamtych latach opisywał urodzony w Harbinie Jan Solecki, późniejszy profesor Uniwersytetu Kolumbii Brytyjskiej w Vancouverze. Wspominał on o niezwykłym patriotyzmie polskiej młodzieży tam wychowanej, z zaznaczeniem, że większość z tej młodzieży nigdy ani Polski nie widziała, ani jej nie znała. W swoich wspomnieniach podkreślał wyjątkowość faktu, że kolonia polska w Harbinie wydała całą grupę młodych Polaków, którzy zgłosili się na ochotnika do wojska polskiego na Bliskim Wschodzie, brali udział w walkach pod Tobrukiem, we Włoszech, a nawet w lotach nad powstańczą Warszawą (Antoni Kajdewicz). Wielu z nich zdobyło wysokie odznaczenia wojskowe za postawę i czyny bojowe[6].

W 1937 roku po zawarciu przez Rosję umowy z Chinami, według której na Kolei Wschodniochińskiej mogli pracować tylko obywatele tych krajów, Polacy zaczęli opuszczać miasto. W latach 30. było ich tam ok. 1,5 tys. Po zajęciu Dongbei przez Armię Czerwoną w 1945 roku część Polaków została wywieziona do sowieckich łagrów. Po ustanowieniu w 1949 roku Chińskiej Republiki Ludowej, w skład której weszła Mandżuria i Harbin, postanowiono o przesiedleniu Polaków. Tego roku repatriowało się z miasta i okolic 807 osób. Z pozostałych ok. 450 osób większość opuściła Chiny w latach 50. i 60. W 1963 roku rozwiązano Zrzeszenie Obywateli Polskich w Chinach, które liczyło wówczas już tylko 18 członków.

W czasie rewolucji kulturalnej (1966–1976) ofiarą hunwejbinów padł cmentarz, na którym spoczywali Polacy. Dziś na jego miejscu jest park kultury z diabelskim młynem. Część grobów przeniesiono na prawosławny cmentarz Huangshan (皇山) w odległości 20 km pod miastem. Jedną z ostatnich pamiątek po Polakach jest w Harbinie kolejowy most przez rzekę Sungari, zbudowany w okresie, kiedy całą Koleją Wschodniochińską kierował inż. Stanisław Kierbedź, bratanek twórcy słynnego mostu w Warszawie. Zachował się także dawny kościół św. Stanisława.

Ostatnim przedstawicielem przedwojennego pokolenia Polonii harbińskiej był ur. w 1916 roku Edward Stokalski, który opuścił miasto w 1993 roku, aby wyjechać do Polski, w której nigdy nie był. Niedługo po przyjeździe do Polski zmarł[7].

Znani polscy harbińczycy[edytuj | edytuj kod]

Wpływy rosyjskie[edytuj | edytuj kod]

Festiwal Rzeźb Lodowych w Harbinie

Festiwal Rzeźb Lodowych, najbardziej znane na świecie cykliczne wydarzenie w Harbinie, ma rosyjskie, w dodatku prawosławne korzenie. 19 stycznia Rosjanie obchodzą święto Kreszczenie (Chrzest Chrystusa), co w Harbinie było pretekstem do wznoszenia krzyży wykutych z lodu z rzeki Sungari. Wokół krzyży wznoszono także inne ornamenty, m.in. płoty i latarnie. Po przekazaniu miasta w ręce chińskie święto utraciło rosyjski i prawosławny charakter, ale od 1963 roku na trwałe wpisało się do kalendarza miasta. Dziś jest reklamowane jako atrakcja turystyczna.

Pod wpływem Rosji pozostaje także miejscowa kuchnia. W restauracjach można zamówić nigdzie w Chinach nie spotykany barszcz, a w mieście działają piekarnie wypiekające równie egzotyczny dla innych Chińczyków chleb (chiń. 列巴, lièba). Harbińczycy słyną z mocnych głów, a wódka wiśniówka jest eksportowym trunkiem miasta.

Najbardziej wyraźną pozostałością po dawnym Harbinie są zabytki rosyjskiej architektury kolonialnej, dzięki którym miasto cieszyło się mianem "orientalnego Petersburga". Niestety w ostatnich latach władze na dużą skalę wyburzają te budynki, pozostawiwszy skansen w okolicach Zhongyang Dajie (ulica centralna), która kiedyś nosiła nawę Kitajskiej (chińskiej).

Znani harbińczycy[edytuj | edytuj kod]

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Miasto na prawach podprowincji podzielone jest na:

Miasta partnerskie[edytuj | edytuj kod]

Krajowe[edytuj | edytuj kod]

Międzynarodowe[edytuj | edytuj kod]

Harbin w kulturze popularnej[edytuj | edytuj kod]

W Harbinie rozgrywa się w dużej części akcja powieści Leśne Morze Igora Newerly'ego.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi

  1. Przed II wojną światową w publikacjach krajowych oraz wśród samej Polonii mandżurskiej używano powszechnie nazwy Charbin, powstałej w wyniku transkrybowania na język polski litery Х w rosyjskiej nazwie Харбин - nie bez znaczenia była bliskość wymowy chińskiej spółgłoski, dziś zapisywanej jako h oraz polskiej głoski zapisywanej jako ch (w przeciwieństwie do dźwięcznej wymowy polskiego h). Po II wojnie światowej wprowadzona została pisownia Harbin, zgodniejsza ze zwyczajem międzynarodowym (zob. J. Straszewski, Słownik geograficzny. Pochodzenie i znaczenie nazw geograficznych, Warszawa 1959, s. 105 i Polskie nazewnictwo geograficzne świata, oprac. L. Ratajski, J. Szewczyk, P. Zwoliński, Warszawa 1959, s. 264.).

Przypisy

  1. Harbin (ang.). World Gazetteer. [dostęp 2010-12-12].
  2. China Prefectures (ang.). Statoids. [dostęp 2010-12-12].
  3. Harbin. Encyklopedia PWN. [dostęp 2010-12-12].
  4. Artykuł w Renmin Ribao, 30.03.2006
  5. J. P. Wiśniewski, Ewakuacja oddziałów polskich z Dalekiego Wschodu w 1920 r., „Zesłaniec” 2004, nr 4, 15–37.
  6. "Strumień" 2009/5, str. 37-42
  7. Bez Polonii w Chinach (pol.). Rzeczpospolita. [dostęp 2010-12-31].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Marek Cabanowski, "Tajemnice Mandżurii. Polacy w Harbinie", Warszawa, 1993.
  • Kazimierz Grochowski, "Polacy na Dalekim Wschodzie", Harbin, 1928
  • Edward Kajdański, "Korytarz. Burzliwe dzieje Kolei Wschodniochińskiej 1898-1998", Książka i Wiedza, Warszawa, 2000.