Sęp płowy

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Sęp płowy
Gyps fulvus[1]
(Hablizl, 1783)
Sęp płowy
Systematyka
Domena eukarionty
Królestwo zwierzęta
Typ strunowce
Podtyp kręgowce
Gromada ptaki
Podgromada Neornithes
Infragromada neognatyczne
Rząd szponiaste
Rodzina jastrzębiowate
Podrodzina jastrzębie
Plemię Gypini
Rodzaj Gyps
Gatunek sęp płowy
Synonimy
  • Vultur fulvus Hablizl, 1783[2]
Podgatunki
  • G. fulvus fulvus (Hablizl, 1783)
  • G. fulvus fulvescens Hume, 1869
Kategoria zagrożenia (CKGZ)[3]
Status iucn3.1 LC pl.svg
Zasięg występowania
Mapa występowania
Systematyka Systematyka w Wikispecies
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Sęp płowy (Gyps fulvus) – gatunek dużego ptaka padlinożernego z rodziny jastrzębiowatych.

Występowanie[edytuj | edytuj kod]

Zamieszkuje w zależności od podgatunku:

W Polsce dawniej prawdopodobnie lokalnie lęgowy (ostatni zanotowany lęg w Pieninach w 1914 roku, nie jest to jednak niezbicie potwierdzona informacja), obecnie sporadycznie zalatujący[4]. Niegdyś, do początku XX wieku lęgi wyprowadzał w Tatrach i Pieninach. To największy drapieżny ptak jakiego można spotkać w kraju, choć pojawia się nieregularnie i skrajnie nielicznie. Do tej pory odnotowano 59 stwierdzeń, w tym 14 pochodzi już z XXI wieku. Widywano pojedyncze osobniki i grupy złożone z 2-3 ptaków (choć dawniej nawet dochodzące do 18 os.). Sępy pojawiały się prawie w każdym miesiącu (zwłaszcza w czerwcu), oprócz stycznia i listopada. 5 sępów posiadało obrączki ornitologiczne, dzięki czemu wiadomo, że pochodziły z Francji, Chorwacji i Szwajcarii. W trakcie pojawów szybowały nad terenami otwartymi lub nawet miastami - Opolem i Zakopanem. W 2007 roku wyjątkowo jeden osobnik dłużej przebywał na składowisku odpadów pod Brzegiem na Opolszczyźnie[5].

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Cechy gatunku[edytuj | edytuj kod]

Brak dymorfizmu płciowego. Naga głowa i wygięta szyja, popielate nieraz pokryte rzadkim miękkim puchem, poniżej kryza z jasnych piór. Wierzch ciała szarorudy, spód jaśniejszy. Lotki i sterówki czarne. Dziób i nogi sinoniebieskie. U osobników młodocianych brak kryzy, którą zastępują pojedyncze sterczące szare pióra. Szybuje na skrzydłach uniesionych w kształcie litery V. Zarówno w tym locie, jak i ślizgowym, wykorzystują wznoszące prądy powietrza. W locie można podziwiać jego długie i szerokie skrzydła o wybrzuszonej tylnej krawędzi z rozczapierzonymi (palczastymi) lotkami pierwszorzędowymi i krótki, zaokrąglony ogon. Może żyć ponad 40 lat.
Sep gdy zleci na ziemię porusza się po niej skacząc lub krocząc. Natomiast by wznieść się w powietrze potrzebuje rozpędu.

Wymiary średnie[edytuj | edytuj kod]

Wielkością przewyższa wszystkie lęgowe ptaki szponiaste Polski, w tym orła przedniego.

dł. ciała 95-105 cm[6]
rozpiętość skrzydeł ok. 260–280 cm[6]
masa ciała ok. 7 kg

Biotop[edytuj | edytuj kod]

Góry i wyżyny. Tam, na skalnych ścianach znajdują się noclegowiska i lęgowiska sępów płowych. Z nich codziennie wyruszają na żerowiska.

Okres lęgowy[edytuj | edytuj kod]

Toki sępów płowych odbywają się już po koniec jesieni

Toki[edytuj | edytuj kod]

Jako ptak monogamiczny tworzy pary, które są sobie wierne przez całe życie. Początek toków ma już miejsce pod koniec jesieni.

Gniazdo[edytuj | edytuj kod]

Na skalnej półce, w niszy, wychodni skalnej, jaskiniach, często w niewielkiej, luźnej kolonii złożonej z 10 - 20 par lęgowych. Partnerzy znoszą gałęzie na gniazdo, a potem wspólnie opiekują się potomstwem.

Jaja[edytuj | edytuj kod]

Jeden lęg w roku, w zniesieniu jedno jajo składane w lutym lub marcu.

Wysiadywanie[edytuj | edytuj kod]

Jajo wysiadywane jest przez okres 48 do 52 dni[7] na zmianę przez oboje rodziców. Partnerzy po wykluciu razem karmią swoje jedyne pisklę w gnieździe. Pisklęta opuszczają gniazdo po około 3 miesiącach.

Pożywienie[edytuj | edytuj kod]

Sępy płowe najchętniej wyjadają padłe średniej wielkości ssaki

Głównie padlina, którą sęp wypatruje z powietrza. Ten wyspecjalizowany padlinożerca najczęściej wypatruje świeżo padłych średnich lub dużych ssaków. Za jedzeniem może oddalić się na dużą odległość od swego gniazda. Z padłej zwierzyny, w przeciwieństwie do orłosępów, wyjadają tylko wnętrzności i mięso.

Silny dziób i wydłużona szyja ptaka pozwala mu na dostanie się do wnętrzności padłych ofiar. W czasie wspólnego żerowania obowiązuje wśród sępów płowych hierarchia. Łapczywość niektórych osobników może być tak duża, że niektóry po zjedzeniu zbyt obfitej porcji pokarmu muszą go częściowo zwracać, bo nie są w stanie wzbić się do lotu.

Utrudniony dostęp do padliny i ostra rywalizacja o nią powodują, że sępy płowe żyjące na obszarze Hiszpanii i południowej Francji często polują na żywą zdobycz, w tym na zwierzęta gospodarskie; np. w północnej Hiszpanii w latach 2006–2010 zgłoszono 1165 przypadków zabicia zwierząt gospodarskich przez sępy płowe[8].

Ochrona[edytuj | edytuj kod]

Objęty ochroną gatunkową ścisłą[9]. W Polskiej Czerwonej Księdze Zwierząt figuruje jako wymarły ptak lęgowy.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Gyps fulvus w: Integrated Taxonomic Information System (ang.)
  2. Eurasian Griffon (Gyps fulvus) (ang.). IBC: The Internet Bird Collection. [dostęp 2 stycznia 2011].
  3. Gyps fulvus. Czerwona Księga Gatunków Zagrożonych (IUCN Red List of Threatened Species) (ang.)
  4. Ludwik Tomiałojć, Tadeusz Stawarczyk: Awifauna Polski. Rozmieszczenie, liczebność i zmiany. Wrocław: PTPP "pro Natura", 2003, s. 211. ISBN 83-919626-1-X.
  5. Michał Radziszewski: Ptaki Polski. Warszawa: Carta Blanca, 2011.
  6. 6,0 6,1 P. Sterry, A. Cleave, A. Clements, P. Goodfellow: Ptaki Europy: przewodnik ilustrowany. Warszawa: Horyzont, 2002, s. 98. ISBN 83-7311-341-X.
  7. E. Keller, prof. dr. J. H. Reichholf, G. Steinbach i inni: Leksykon zwierząt: Ptaki. Cz. 1. Warszawa: Świat Książki, 2003, s. 143. ISBN 83-7227-891-1.
  8. Antoni Margalida, David Campión i José A. Donázar. Scavenger turned predator: European vultures' altered behaviour. „Nature”. 480, s. 457, 2011. doi:10.1038/480457b (ang.). 
  9. Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 28 września 2004 r. w sprawie gatunków dziko występujących zwierząt objętych ochroną (Dz. U. z 2004 r. Nr 220, poz. 2237)

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]