Afganistan
Z Wikipedii
 |
Ten artykuł wymaga uzupełnienia źródeł podanych informacji od 2009-06. Informacje nieweryfikowalne mogą zostać zakwestionowane i usunięte. Aby uczynić artykuł weryfikowalnym, należy podać przypisy do materiałów opublikowanych w wiarygodnych źródłach. Adnotacja: Ten artykuł nie ma źródeł. Zwłaszcza dane statystyczne powinny być uźródłowione. Link zewnętrzny w tym zakresie do DMOZ działa w kółko: WP do DMOZ, a DMOZ do WP. |
| د افغانستان اسلامي جمهوریت جمهوری اسلامی افغانستان Islamska Republika Afganistanu |
|||||
|
|||||
| Hymn: Sorud-e-Melli | |||||
 |
|||||
| Język urzędowy | perski, paszto | ||||
| Stolica | Kabul | ||||
| Ustrój polityczny | republika islamska | ||||
| Głowa państwa | prezydent Hamid Karzai | ||||
| Szef rządu | prezydent Hamid Karzai | ||||
| Powierzchnia • całkowita • wody śródlądowe |
42. na świecie 647 500 km² ~0% |
||||
| Liczba ludności (2008) • całkowita • gęstość zaludnienia |
38. na świecie 33 609 937▲ 51,9 osób/km² |
||||
| Jednostka monetarna | afgani (AFN) | ||||
| Niepodległość | od Wielkiej Brytanii 19 sierpnia 1919 |
||||
| Religia dominująca | islam | ||||
| Strefa czasowa | UTC +4:30(za http://www.timeanddate.com/ | ||||
| Kod ISO 3166 | AFG | ||||
| Domena internetowa | .af | ||||
| Kod samochodowy | AFG | ||||
| Kod telefoniczny | +93 | ||||
 |
|||||
| 1 Dane podane za CIA The World Factbook (źródło:CIA) (en) 2 Dane szacunkowe na lipiec 2008 roku, podane za CIA The World Factbook (źródło:CIA) (en) |
|||||
Afganistan, Islamska Republika Afganistanu (dari افغانستان, trl. Afghānestān, trb. Afghanestan; جمهوری اسلامی افغانستان, trl. Dawlat-e Eslāmī-ye Afghānestān, trb. Daulat-e Eslami-je Afghanestan; paszto افغانستان, trl. Afghānistān, trb. Afghanistan; د افغانستان اسلامي جمهوریت, trl. Də Afghānistān Islāmī Dawlat, trb. Dy Afghanestan Eslami Daulat) – śródlądowe państwo położone w Azji Środkowej.
Spis treści |
[edytuj] Ustrój polityczny
Afganistanem rządzi prezydent, który jest głową państwa i szefem rządu.
Afganistan podzielony jest na 34 prowincje.
[edytuj] Geografia
Afganistan jest wysokogórskim krajem śródlądowym, nie posiadającym dostępu do morza, położonym w środkowej i południowo-zachodniej Azji. Ponad 4/5 powierzchni zajmują góry. Z północnego wschodu na południowy zachód rozpościerają się Hindukusz z najwyższym szczytem kraju (Noszak, 7 492 m n.p.m.), przechodzący w surowe obszary Wyżyny Irańskiej, a następnie w półpustynię Registanu, między którymi znajduje się Wyżyna Haradżat z kilkoma przełęczami umożliwiającymi komunikację pomiędzy regionami kraju. Klimat surowy i mroźny, w górach średnie temperatury stycznia spadają do -15°C, a w lipcu rzadko przekraczają 0°C. Lata najcieplejsze na pustynnych obszarach na południu (powyżej +22°C). Opady w górach powyżej 1 500 mm rocznie, większa część kraju ma 400-600 mm rocznie, na terenach stepowych poniżej 200 mm rocznie. Ziemie uprawne zajmują zaledwie 12% powierzchni, zaś lasy (głównie w rejonie północno-wschodnim) tylko 3%.
- Granice 5 529 km:
- Chińska Republika Ludowa przez korytarz wachański - 76 km
- Iran - 936 km
- Pakistan - 2 430 km
- Tadżykistan - 1 206 km
- Turkmenistan - 744 km
- Uzbekistan - 137 km
- najniższy punkt - Amu-daria 258 m n.p.m.
- najwyższy punkt - Noszak 7 492 m (inne źródła podają 7 485 m n.p.m.)
[edytuj] Historia
[edytuj] Gospodarka
Afganistan należy do najsłabiej rozwiniętych gospodarczo państw świata. PKB wyniósł 8,84 mld dolarów USA (dane szacunkowe z 2007), czyli zaledwie 270,1 dolarów na 1 mieszkańca, z czego 38% dostarczyło rolnictwo, 24% przemysł, a resztę usługi.
Zasoby naturalne: gaz ziemny, ropa naftowa, węgiel, miedź, chrom, baryty, siarka, ołów, cynk, ruda żelaza, sól, kamienie szlachetne i półszlachetne są eksploatowane w ograniczonym zakresie, większe znaczenie ma jedynie wydobycie gazu (19,2 mln m³ w 2005) i surowców budowlanych, między innymi lazurytu. Kilka elektrowni wodnych wyprodukowało 754,2 mln kWh energii elektrycznej. Liczne zakłady rzemieślnicze rozrzucone po całym kraju produkują rozmaite wyroby włókiennicze, metalowe, skórzane oraz wyroby z drewna i inne. Rozwinięty jest przemysł spożywczy.
Główną gałęzią gospodarki jest niskotowarowe rolnictwo. Uprawia się głównie zboże (pszenica 2,7 mln ton, ponadto kukurydzę, jęczmień i ryż, także bawełnę, buraki cukrowe, trzcinę cukrową; w dolinach rzek - na terenach nawadnianych - kwitnie sadownictwo i uprawa winorośli - produkcja winogron 365 tys. ton.
Dobrze rozwinięta hodowla (częściowo koczownicza): owiec - 11 mln, kóz - 2,2 mln oraz wielbłądów i koni.
Transport bardzo słabo rozwinięty. Drogi liczą tylko 42,2 tys. km, w tym: 29 800 km szlaków nieutwardzonych (wskaźnik gęstości dróg wynosi zaledwie 6,51 km/100 km²), a jednocześnie nie istnieją tu jakiekolwiek linie kolejowe. W Afganistanie istnieje 1 200 km (w 2007) śródlądowych dróg wodnych. Najważniejszą arterię stanowi żeglowny odcinek rz. Amu Daria, po którym pływają statki o pojemności do 500 DWT. Ponadto istnieją gazociągi o łącznej długości 466 km. Główne lotnisko w Kabulu ma połączenie z kilkoma miastami za granicą. Poza Kabulem, w 2007 istniało 11 innych lotnisk o betonowych pasach startowych oraz 34 inne o nieutwardzonych lądowiskach. Międzynarodowe linie lotnicze znajdują się w Kabulu i w Kandaharze. Na całym obszarze kraju poważną rolę odgrywa nadal transport juczny.
Bilans handlowy niezrównoważony: eksport w 2006 wyniósł 274 mln dolarów, zaś import aż 3 823 mln dolarów. Główni partnerzy handlowi: Pakistan, USA, Indie, Niemcy, Rosja, Japonia i Iran. Z uwagi na utrzymujące się od kilkudziesięciu lat konflikty i prowadzone działania wojenne, gospodarka afgańska znajduje się w ruinie. Głównym produktem eksportowym, do niedawna, było opium, którego roczna produkcja wynosiła 4.000 ton. Produkcją opium trudnią się lokalni watażkowie usadowieni w poszczególnych rejonach kraju i czujący się bezkarni ze względu na słabość władzy centralnej.
[edytuj] Demografia
Liczba mieszkańców wynosi 32 738 tys., niemniej ludność jest rozmieszczona bardzo nierównomiernie. Główne skupiska to kotliny śródgórskie i oazy na obszarach północno-wschodniej części kraju; tereny wysokogórskie na północy i półpustynne na południowym zachodzie są prawie bezludne. Ok. 2 mln mieszkańców to koczownicy. Ponad 3 mln osób przebywa na emigracji, głównie w Pakistanie i Iranie. Skład narodowościowy jest zróżnicowany: żyją tu Pasztunowie - 53%, Tadżycy - 12%, Hazarowie i Uzbecy - po ok. 8% i Beludżowie. Tylko 23% ludności mieszka w miastach. Religią państwową jest islam. Poziom życia ludności i jej zdrowotność należą do najniższych w świecie; powszechnym zjawiskiem jest analfabetyzm - 79%.
- Struktura wieku
- 0-14 lat: 44,5%
- 15-64 lat: 53%
- 65 i więcej lat: 2,4%
- dzieci i młodzież objęte nauczaniem (1990)
- 7-14 lat - ok. 25%
- 15-18 lat - ok. 8%
- 20-24 lata - 1,3%
Przyrost naturalny - jeden z najwyższych w świecie 2,629% w 2009.
- główne miasta (ludność wg http://www.citypopulation.de, stan na 21 września 2006)
- Kabul - 2 536,3 tys.
- Herat - 349,0 tys.
- Kandahar - 324,8 tys.
- Mazar-i Szarif - 300,6 tys.
- umieralność niemowląt: 166 na 1000 urodzeń żywych
- średnia długość życia: 42,46 lat
- 6 690 osób na 1 lekarza (w 1990 r. - 13 200 osób na 1 lekarza)
- 2 945 osób na łóżko szpitalne
- 23% ludności żyje poniżej poziomu ubóstwa
[edytuj] Etymologia nazwy
[edytuj] Linki zewnętrzne
- Mapa Afganistanu
- Afganistan w katalogu Open Directory Project
|
|||||||||||||||||
