Skit Maniawski

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Monaster Podwyższenia Krzyża Pańskiego w Maniawie
Манявський Хресто-Воздвиженський монастир)
Skit Maniawski - fragment
Skit Maniawski - fragment
Państwo  Ukraina
Miejscowość Maniawa
Kościół Ukraiński Kościół Prawosławny Patriarchatu Kijowskiego
Eparchia Iwano-Frankowska
Typ monasteru męski
Założyciel klasztoru Hiob Kniahinicki
Data budowy 1611
Data zamknięcia 1785
Data reaktywacji po 1980
Położenie na mapie obwodu iwanofrankiwskiego
Mapa lokalizacyjna obwodu iwanofrankiwskiego
Monaster Podwyższenia Krzyża Pańskiego w Maniawie
Monaster Podwyższenia Krzyża Pańskiego w Maniawie
Położenie na mapie Ukrainy
Mapa lokalizacyjna Ukrainy
Monaster Podwyższenia Krzyża Pańskiego w Maniawie
Monaster Podwyższenia Krzyża Pańskiego w Maniawie
Ziemia 48°39′20″N 24°23′35″E/48,655556 24,393056Na mapach: 48°39′20″N 24°23′35″E/48,655556 24,393056
Commons Multimedia w Wikimedia Commons

Skit Maniawski, wł. monaster Podwyższenia Krzyża Pańskiego w Maniawie – prawosławny klasztor we wsi Maniawa, znajdujący się współcześnie (2011) w rękach Ukraińskiego Kościoła Prawosławnego Patriarchatu Kijowskiego.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Powstanie monasteru[edytuj | edytuj kod]

Twórcą klasztoru był mnich Hiob (Kniahinicki), z pochodzenia mieszczanin urodzony w Tyśmienicy. Złożył on wieczyste śluby mnisze na górze Athos. Po dwunastu latach spędzonych w jednym z tamtejszych klasztorów wrócił on na Ruś z zamiarem urządzenia dla siebie pustelni, która następnie miała rozwinąć się w ruski odpowiednik Athosu. Nie posiadał święceń kapłańskich[1]. Do 1612 z pomocą innych mnichów wzniósł cerkiew i budynek mieszkalny z celami w otoczonym potokami miejscu w lasach w okolicy wsi Maniawa. Siedem lat później, wobec znacznego wzrostu liczby mieszkańców klasztoru, pierwsza świątynia została przebudowana na wzór cerkwi w stylu kozackim w Monasterze Międzygórskim k. Kijowa[1].

Monaster powstał w okresie nasilonych polemik katolicko (unicko)-prawosławnych i rywalizacji o wiernych na wschodnich ziemiach Rzeczypospolitej; Skit Maniawski stał się jednym z ośrodków sprzeciwu wobec unii brzeskiej. Jego autorytet wśród innych klasztorów podzielających to stanowisko stał się na tyle znaczny, że do 1628 wszystkie monastery województw podolskiego, bełskiego i ruskiego uznały się za instytucje podporządkowane Skitowi[1].

W 1640 w skicie żyło ok. 200 mnichów.

Mnisi żyli w nim w wyjątkowej ascezie – mieszkali w zimnych celach, nie jedli mięsa ani nabiału, tylko z rzadka spożywali olej.

Rozwój[edytuj | edytuj kod]

W czasie powstania Chmielnickiego mnisi wykazali się wiernością Królowi Polskiemu, i nie okazali żadnej pomocy wojskom kozackim, które dotarły do Nadwórnej, w pobliże Skitu. Zostali za to pochwaleni w uniwersale króla Jana Kazimierza z dnia 28 lipca 1653, a starosta halicki Adam Potocki wziął ich pod swoją protekcję. Jednocześnie 22 lipca hetman polny koronny Stanisław Rewera Potocki zwolnił skit od wszelkich danin wojennych, włącznie z kwaterowaniem i stacjonowaniem wojsk. Król August II Mocny zagwarantował, że żaden hierarcha rzymskokatolicki, unicki, ani prawosławny nie może naruszać zwyczajów i wolności skitu.

Skit otrzymał 7 przywilejów zwolnienia z myta, pobieranego na rogatkach miast, gościńcach, brodach i mostach, z czego cztery wydali polscy królowie: Jan Kazimierz (1659), Michał Korybut Wiśniowiecki (1669), Jan III Sobieski (1686) i August II (1698). Pozwoliło to na rozwinięcie handlu solą pochodzącą z Pokucia – mnisi docierali z transportami soli nawet na Wołyń i Ukrainę. Przyczyniło się to do znacznego wzrostu bogactwa klasztoru.

W 1676 wojska tureckie, dowodzone przez Ibrahima Paszę, zniszczyły całą okolicę, paląc również skit, i wycinając ukrytych w skicie mnichów i okoliczną ludność, szukającą tam schronienia.

Wskutek braku środków do życia, mnisi udali się z prośbą o wsparcie do cara Fiodora Aleksiejewicza. Car podarował skitowi część relikwii Krzyża Świętego, oraz pismem z dnia 19 lipca 1680 zobowiązał się do wypłacania po wsze czasy zapomogi w wysokości 300 rubli co 5 lat. Oprócz tego mnisi otrzymali książki cerkiewne, szaty liturgiczne i sukno na ubrania.

Unia[edytuj | edytuj kod]

W 1692 przyjęła Unię prawosławna diecezja przemyska, w 1700 – lwowska, a w 1702 – łucka. Skit Maniawski pozostał przy prawosławiu, a podległe mu wcześniej monastyry w Uhornikach, Tłumaczyku i Kołomyi wkrótce utracił na rzecz kościoła greckokatolickiego). Zerwał wszystkie kontakty z okolicznym duchowieństwem unickim. Wielki rozgłos i poważanie miały nabożeństwa odprawiane z wielkim przepychem w skicie. Uczestniczyła w nich nie tylko ludność prawosławna, ale też (a właściwie głównie) grekokatolicy i łacinnicy.

Zabór austriacki[edytuj | edytuj kod]

Po zajęciu Rusi Czerwonej przez Austrię w 1772 mnisi poprosili cesarzową Marię Teresę o potwierdzenie wszystkich przywilejów, nadań i posiadłości, i natychmiast otrzymano pozytywną odpowiedź dotyczącą zwolnienia z myta. 17 września 1773 mnisi zostali poinformowani przez gubernatora, że pozostałe przywileje zostaną potwierdzone po złożeniu hołdu przez mieszkańców kraju. Dekretem z 28 czerwca 1776 Maria Teresa zagwarantowała nietykalność dóbr należących do skitu.

Likwidacja skitu[edytuj | edytuj kod]

Jednak dobre czasy nie trwały długo. 1 lipca 1785 cesarz Józef II Habsburg zawiadomił gubernium lwowskie o kasacie Skitu Maniawskiego:

  • mnisi udali się do prawosławnych monastyrów na Bukowinie
  • pieniądze pochodzące z licytacji majątku skitu, przeprowadzonej w 1789, przekazano na Bukowiński Fundusz Religijny
  • książki przekazano Uniwersytetowi Lwowskiemu
  • naczynia i szaty liturgiczne przekazano nowo utworzonemu seminarium greckokatolickiemu
  • Cerkiew ze skitu przekazano do Nadwórnej, gdzie odgrywała rolę cerkwi parafialnej do sierpnia 1914, kiedy to spłonęła
  • ikonostas autorstwa Ioba Kondzelewicza przekazano do cerkwi w Bohorodczanach, skąd przekazano go po pewnym czasie do Muzeum Narodowego we Lwowie
  • relikwiarz z cząstką Drzewa Krzyża Świętego przekazano prawosławnemu monastyrowi w Suczawie

Współcześnie[edytuj | edytuj kod]

W latach 80. rozpoczęto renowację zapuszczonego i podupadłego obiektu. Zachowały się: fragment murów z wieżą, klasztor i fundamenty cerkwi. Władze otworzyły w klasztorze muzeum.

Aktualnie w tym miejscu znajduje się monastyr UPCPK z cerkwią pw. Podniesienia Krzyża Świętego, słynne miejsce pielgrzymek.

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 W. Osadczy: Święta Ruś. Rozwój i oddziaływanie idei prawosławia w Galicji. Lublin: Wydawnictwo Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej, 2007, s. 62-63. ISBN 978-83-227-2672-3.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]