Sosna Armanda
| Sosna Armanda | |
|---|---|
 |
|
| Systematyka[1] | |
| Domena | eukarionty |
| Królestwo | rośliny |
| Klad | rośliny naczyniowe |
| Klad | Euphyllophyta |
| Klad | rośliny nasienne |
| Rząd | sosnowce |
| Rodzina | sosnowate |
| Rodzaj | sosna |
| Gatunek | sosna Armanda |
| Nazwa systematyczna | |
| Pinus armandii Franch. Nouv. Arch. Mus. Hist. Nat. sér. 2, 7:95, 96, t. 12. 1884 |
|
| Kategoria zagrożenia | |
|
|
|
 Systematyka w Wikispecies |
|
 Zdjęcia i grafiki w Commons |
|
Sosna Armanda (Pinus armandii Franch.) – gatunek drzewa iglastego z rodziny sosnowatych. Sosna Armanda występuje w stanie dzikim w Azji: środkowe i zachodnie Chiny, północny i środkowy Tajwan, z niewielkim zasięgiem w północnej Birmie[3]. W Polsce rzadko uprawiana, przeważnie w arboretach lub ogrodach botanicznych.
Spis treści |
[edytuj] Morfologia
- Pokrój
- Drzewo o luźnej koronie i długich gałęziach.
- Pień
- Osiąga 15–35 m wysokości, średnica do 1 m. Kora szara. Na młodych gałązkach kora cienka i gładka, z wiekiem staje się lekko spękana, ciemnobrązowa.
- Liście
- Igły zebrane w pęczki po 5(7), długości 8–15 cm, średnicy 1–1,5 mm, jasnozielone i zwisające, drobnoząbkowane.
- Szyszki
- Szyszki męskie wyprostowane lub zwisające, cylindryczne lub podłużnie jajowate. Żeńskie szyszki jajowate, początkowo zielone, dojrzałe brązowo-żółte o długości 14–20 cm i średnicy 6 cm. Łuski nasienne sztywne i grube, miseczkowato wygięte, zakończone małą piramidalną tarczką. Nasiona żółto-brązowe, brązowe do czarnych, o rozmiarach 10–15 mm na 6–10 mm, bez skrzydełek.
[edytuj] Biologia i ekologia
Drzewo wiecznie zielone, rośnie w średnim tempie. Igły wydzielają specjalną substancję, która spłukiwana przez deszcz wsiąka w grunt i wpływa hamująco na proces kiełkowania nasion, przez co w pobliżu drzewa wstrzymywany jest wzrost innych roślin. Gatunek jednopienny, wiatropylny. Pylenie w kwierniu i maju, nasiona dojrzewają we wrześniu i październiku następnego roku.
Igły trójkątne w przekroju poprzecznym. Jedna wiązka przewodząca w liściu, 3 kanały żywiczne.[3]
Rośnie na terenach górzystych i w dolinach rzek, na wysokości 1000–3300 m n.p.m. Preferuje gleby lekkie (piaszczyste) i iłowate o odczynie kwaśnym, może rosnąć na glebach ubogich w składniki odżywcze. Dobrze znosi susze, toleruje suche i wilgotne podłoże. Lubi stanowiska nasłonecznione. Stanowi sklepienie i górne partie lasu.
[edytuj] Systematyka i zmienność
Pozycja gatunku w obrębie rodzaju Pinus[4]
- podrodzaj Strobus
- sekcja Quinquefoliae
- podsekcja Strobus
- gatunek P. armandii
- podsekcja Strobus
- sekcja Quinquefoliae
Odmiany[3]:
- Pinus armandii var. armandii – odmiana typowa, cały zasięg, z wyjątkiem populacji wymienionych poniżej.
- Pinus armandii var. mastersiana (Hayata) Hayata (syn. Pinus mastersiana Hayata) – góry w centrum Tajwanu.
Wyróżniana była także odmiana Pinus armandii var. dabeshanensis Silba 1990. Jednak szczegóły morfologiczne i zasięg występowania wskazują na bliższy związek tej odmiany z Pinus fenzeliana niż P. armandii.[5] Również populacje występujące na wyspie Hajnan, uznawane kiedyś za sosny Armanda, zaliczane są obecnie do gatunku P. fenzeliana. Z kolei populacje z wysp na południu Japonii, traktowane kiedyś jako odmiana Pinus armandii var. amamiana (Koidzumi) Hatus. 1974 wydzielane są obecnie jako osobny gatunek Pinus amamiana.[6]
[edytuj] Zagrożenia
Międzynarodowa organizacja IUCN przyznała temu gatunkowi kategorię zagrożenia LC (least concern), czyli jest gatunkiem najmniejszej troski, spośród gatunków niższego ryzyka[2]. Odmiana P. armandii var. mastersiana ma nadaną kategorię zagrożenia EN (endangered), czyli o wysokim ryzyku wymarcia w niedalekiej przyszłości[7]. Głównym źródłem zagrożenia jest degradacja siedlisk prowadząca do zmniejszania liczebności populacji.
[edytuj] Zastosowanie
- Roślina jadalna
Jadalne są nasiona, smażone lub gotowane, cenione za delikatny smak. Z żywic uwalnianych z miazgi drzewnej pozyskiwana jest przyprawa waniliowa, jako produkt uboczny tego procesu.
- Surowiec drzewny
Wykorzystywany na konstrukcje drewniane, podkłady kolejowe i do produkcji mebli.
Przypisy
- ↑ P. F. Stevens: Angiosperm Phylogeny Website - PINACEAE. 2001–.
- ↑ 2,0 2,1 Conifer Specialist Group (1998): Pinus armandii (ang.). IUCN 2009. IUCN Red List of Threatened Species. Version 2009.1. [dostęp 2009-07-23].
- ↑ 3,0 3,1 3,2 Pinus armandii (ang.). Flora of China. [dostęp 2009-07-23].
- ↑ Christopher J. Earle: Gymnosperm Database - Pinus (ang.). [dostęp 2009-07-23].
- ↑ Li Nan, Fu Li-kuo. Notes on Gymnosperms I. Taxonomic Treatments of Some Chinese Conifers. „NOVON”. 7(3), s. 261-264, 1997.
- ↑ Christopher J. Earle: Gymnosperm Database - Pinus armandii (ang.). [dostęp 2009-07-23].
- ↑ Conifer Specialist Group (1998): Pinus armandii var. mastersiana (ang.). IUCN 2009. IUCN Red List of Threatened Species. Version 2009.1. [dostęp 2009-07-23].
