Staniątki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Staniątki
Zespół klasztorny Benedyktynek
Zespół klasztorny Benedyktynek
Państwo  Polska
Województwo małopolskie
Powiat wielicki
Gmina Niepołomice
Liczba ludności (2006) ok. 3000
Strefa numeracyjna (+48) 12
Kod pocztowy 32-005
Tablice rejestracyjne KWI
SIMC 0328835
Położenie na mapie województwa małopolskiego
Mapa lokalizacyjna województwa małopolskiego
Staniątki
Staniątki
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Staniątki
Staniątki
Ziemia 50°00′34,02″N 20°11′51,95″E/50,009450 20,197764Na mapach: 50°00′34,02″N 20°11′51,95″E/50,009450 20,197764
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa miejscowości

Staniątkiwieś w Polsce położona w województwie małopolskim, w powiecie wielickim, w gminie Niepołomice, 22 km od Krakowa i 5 km na południowy zachód od Niepołomic, w sąsiedztwie Puszczy Niepołomickiej.

Nazwa wsi pochodzi od męskiego imienia dwuczłonowego na Stani-, takiego jak Stanimir, Stanisław czy Stanibor, przekształconego przy użyciu spieszczającego przyrostka -ęta do formy *Stanięta, następnie *Staniątko, która w liczbie mnogiej obok regularnego *Staniątka przybrała postać *Staniątki[1].

Powstanie nazwy wsi legenda wiąże z osobą św. Wojciecha, który w 997 r. miał tędy wędrować do Krakowa i dalej do Prus celem nawracania pogan. Tu zatrzymał swój orszak na odpoczynek czeskimi słowami: "udielamy tady staniatky". Ta wersja powstania jest przyjmowana jako prawdziwa i powtarzana przez Siostry Benedyktynki podczas oprowadzania wycieczek po kościele i muzeum klasztornym[2].

W Staniątkach znajduje się przystanek kolejowy, przez który przebiega linia kolejowa 91 Kraków Główny - Medyka.

Opactwo Sióstr Benedyktynek pw. św. Wojciecha[edytuj | edytuj kod]

Według tradycji ufundowany w 1228 przez Klemensa z Brzeźnicy z rodu Gryfitów i jego żonę Racławę, których córka Wisenna została pierwszą ksienią zakonu. W 1253 przywileje klasztorne zostały potwierdzone bullą papieża Innocentego IV. Rozbudowany w latach 1619-49[3], klasztor został poważnie zniszczony podczas potopu szwedzkiego i później, podczas wojny północnej[4]. Uniknął kasacji przez władze austriackie w XVIII w. ze względu na prowadzoną przez siostry szkołę dla dziewcząt (na żądanie cesarza Józefa II otwarto w 1784 rządową szkołę dla panien i szkółkę dla dzieci wiejskich[3]). Szkoły rozwinęły się w XIX w., a w 1923 dodano pięcioletnie gimnazjum; zostały zamknięte przez władze komunistyczne w 1953. W latach 1954-6 siostry zostały zmuszone do przeniesienia się do Alwernii[4].

Budowę kościoła zakończono w 1238. Jest to jedna z najstarszych świątyń gotyckich w Polsce, a najstarsza typu halowego. Ciekawostką jest fakt, że budowniczowie są znani z imienia (Wierzbięta i Jaśko), co było rzadkością w tym okresie. Konstrukcja o krótkiej, trójprzęsłowej nawie z dwuprzęsłowym prezbiterium, w XVII w. przebudowana w stylu barokowym. Do najważniejszych dzieł sztuki w kościele należą rzeźby Madonn z XIV w., rzeźba Chrystusa Frasobliwego z XVI w. z warsztatu Wita Stwosza i obraz Matki Boskiej Bolesnej z XVI w.; klasztor posiada też muzeum[5] i bibliotekę[6], a w nich bogate zbiory sprzętów liturgicznych, ksiąg (w tym starych druków), rękopisów (też muzycznych) oraz dokumentów (w tym bulle papieskie z XIII w.)[3].

Klasztor został uszkodzony podczas działań w listopadzie 1914 – specyficzną pamiątką są pociski artyleryjskie wbite w północny mur kościoła.

Przypisy

  1. P. Galas, Ze studiów nad nazwami miejscowymi południowej Małopolski, [w.] Onomastica r. VII, z. 1–2, Wrocław 1962.
  2. J.Zinkov, Wokół Niepołomic i Puszczy Niepołomickiej, UMiG Niepołomice, Niepołomice 1997r.
  3. 3,0 3,1 3,2 Według tablic informacyjnych w klasztorze
  4. 4,0 4,1 Opactwo Sióstr Benedyktynek p. w. św. Wojciecha (pol.). [dostęp 2010-07-05].
  5. Strona Opactwa Mniszek Benedyktynek w Staniątkach, muzeum.
  6. Strona Opactwa Mniszek Benedyktynek w Staniątkach, biblioteka.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]