Stara baśń (powieść)
| Stara baśń: powieść z IX wieku | |||
_by_Micha%C5%82_Elwiro_Andriolli.jpg) "Ślepy gęślarz stanął we wrotach, kij jego dotknął leżącego trupa [...] chłopak przytulił się i płakał." |
|||
| Autor | Józef Ignacy Kraszewski | ||
| Miejsce wydania | Polska | ||
| Język | polski | ||
| Data I wyd. | 1876 | ||
| Wydawca | Spółka Księgarzy Warszawskich | ||
| Tematyka | początek państwa polskiego | ||
| Typ utworu | powieść historyczna | ||
|
|||
 Galeria w Wikimedia Commons |
|||
 Tekst w Wikiźródłach |
|||
_by_Micha%C5%82_Elwiro_Andriolli.jpg)
Hengo upiekł mu się żywcem."
Stara baśń: powieść z IX wieku – powieść historyczna autorstwa Józefa Ignacego Kraszewskiego z 1876 roku. Utwór ten stanowi pierwszą część cyklu powieści Dzieje Polski.
Spis treści |
Treść [edytuj]
Treść powieści nawiązuje do staropolskich podań i legend, m.in. o okrutnym władcy Popielu. Akcja powieści rozgrywa się w czasach prehistorycznych, na ziemiach plemienia Polan.
Władzę nad nim sprawuje sprawuje okrutny kneź, którego w powieści nazywa się Chwostkiem, oraz jego żona – Niemka Brunhilda. Zarówno kneź, jak i jego żona marzą o tym, by wprowadzić władzę absolutną nad poddanymi, podobną do tej, jaką mieli książęta i cesarze Niemiec. Jednak nie podoba się to kmieciom, którzy byli przyzwyczajenie do tego, że władcy szanowali ich wolność. Knieź i jego ludzie nasilają represje i stają się coraz bardziej okrutni. Wówczas w kraju wybucha bunt przeciwko kneziowi, który wzywa na pomoc niemieckich sojuszników. Dochodzi do wojny, w wyniku której kneź ginie, a władza zostaje powierzona prostemu, acz cieszącemu się autorytetem kmieciowi Piastowi.
Drugim wątkiem powieści, obok politycznego, jest wątek miłosny. Doman, młody kmieć i wojownik, zakochuje się w pięknej Dziwie. Ta jednak uważa, że jej powołaniem jest służba bogom, dlatego odmawia zostania żoną Domana. Doman postanawia uczynić wszystko, by zdobyć jej miłość.
Informacje dodatkowe [edytuj]
Powieść została wydana w 1876 przez Spółkę Księgarzy Warszawskich, (reprezentowaną przez firmę Gebethner i Wolff w Warszawie), która w tym roku zaczęła wydawanie cyklu powieści historycznych Kraszewskiego, mających objąć całe dzieje Polski. Skład powieści nastąpił w krakowskiej drukarni Władysława Anczyca. Za życia pisarza nastąpiło jeszcze drugie wydanie książki w 1879, które miało charakter albumowy, zawierające ilustrację Michała Androllego. Z zachowanej korespondencji pisarza wynika, że Kraszewskiemu, znajdującemu się wtedy w Dreźnie, przysyłano niektóre arkusze korekty obu wydań, natomiast nie ma śladów zwrotu korekty, ani dowodów ustosunkowania się drukarni, czy wydawcy, do uwag autora. Z dokumentów Gebethnera i Anczyca wynika, że Kraszewski kontrolował niektóre szpalty powieści, lecz była to tylko kontrola pracy korektorskiej samej drukarni.
Same rękopisy Starej baśni zostały zniszczone podczas II wojny światowej, natomiast pierwsza (jeszcze brulionowa) wersja powieści znajduje się w Bibliotece Narodowej (sygn. rkpsu III 6056). Powieść poświęcona jest legendarnym początkom państwa polskiego (przed objęciem władzy przez pierwszego władcę Polan – Siemowita Piastowica). Akcja rozgrywa się w IX wieku, gdy miejsce księcia Popiela zajęła dynastia Piastów. Książka składa się z trzech tomów (30 rozdziałów) oraz dopisku Dziejowe legendy będącego komentarzem autora do powieści.
Książka zawiera wiele archaizmów (np. skórznie, tok, dziewiarz) oraz wyrazów zapożyczonych z innych języków słowiańskich (np. hradyszcze, korowaj) ale także neologizmów stworzonych przez Kraszewskiego i wykorzystanych w formie wyrazów przestarzałych (np. kneź, podziomek, witeź). Prace autora nad powieścią zbiegły się z jego badaniami etnograficznymi oraz śledzeniem prac Joachima Lelewela i Karola Szajnochy, które wpłynęły na twórczość Kraszewskiego.
Adaptacje powieści [edytuj]
- W 1891 Alfred Szczepański wydał w Wiedniu dramat sceniczny w 5 aktach oparty o wątki "Starej baśni" pt. "Piast Pierwszy",
- W 1900 Julian Baczyński wydał w Chełmnie książkę "Królewna Hoża" inspirowaną powieścią,
- W 1907 roku Władysław Żeleński wystawił we Lwowie operę pt. "Stara baśń" na podstawie powieści Kraszewskiego.
- W 2003 na motywach powieści powstał film fabularno–historyczny "Stara baśń: Kiedy słońce było bogiem" w reżyserii Jerzego Hoffmana.
Bibliografia [edytuj]
- Józef Ignacy Kraszewski: Stara Baśń. Warszawa: Ludowa Spółdzielnia Wydawnicza, 1983, s. 311 – 312. ISBN 83-205-3077-6.
Linki zewnętrzne [edytuj]
- Stara Baśń – J. I. Kraszewski – tekst powieści na stronie Wirtualnej Biblioteki Literatury Polskiej
- Stara baśń w serwisie Wolne Lektury
|
|||||
