Jerzy Hoffman

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Jerzy Hoffman
Jerzy Hoffman w 2010 roku
Jerzy Hoffman w 2010 roku
Data i miejsce urodzenia 15 marca 1932
Kraków, Polska
Zawód reżyser
scenarzysta
Lata aktywności 1954 – nadal
Odznaczenia
Krzyż Wielki Orderu Odrodzenia Polski Krzyż Oficerski Orderu Odrodzenia Polski Złoty Krzyż Zasługi Złoty Medal "Zasłużony Kulturze Gloria Artis"
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikicytaty Jerzy Hoffman w Wikicytatach

Jerzy Hoffman (ur. 15 marca 1932 w Krakowie) – polski reżyser i scenarzysta filmowy. Działalność reżyserską rozpoczął jako dokumentalista, współpracując z Edwardem Skórzewskim, z którym nakręcił także filmy fabularne Gangsterzy i filantropi oraz Prawo i pięść. Sławę zdobył przede wszystkim jako twórca adaptacji sienkiewiczowskiej Trylogii (Pan Wołodyjowski, Potop, Ogniem i mieczem), osadzonej w czasach XVII-wiecznej Rzeczypospolitej. Był także realizatorem filmów obyczajowych i wojennych.

Życiorys[edytuj | edytuj kod]

Młodość i wykształcenie[edytuj | edytuj kod]

Jerzy Hoffman urodził się w Krakowie w zasymilowanej rodzinie żydowskiej, jako syn Zygmunta Hoffmana (zm. 1979) i Marii z domu Schmelkes (zm. 1998). Jego rodzice ukończyli studia lekarskie i praktykowali zawód od 1929, zamieszkując w Gorlicach[1]. Po wybuchu II wojny światowej wraz z rodziną uciekł na wschodnie tereny kraju, gdzie mieszkał początkowo w Tarnopolu, następnie Stryju i Daszowie. W 1940 został wywieziony wraz z najbliższą rodziną na Syberię[2], gdzie zmarli m.in. jego dziadkowie ze strony ojca. Pozostali na terenach okupowanych przez Niemców członkowie jego rodziny w większości stali się ofiarami Holocaustu[3].

Jego ojciec w 1943 wstąpił do 1 Polskiej Dywizji Piechoty im. Tadeusza Kościuszki[3]. Dzięki przysłanym przez niego dokumentom, rodzina Hoffmanów mogła latem 1945 wrócić do Polski, gdyż rodziny wojskowych miały wówczas pierwszeństwo[3][4].

Podczas nauki szkolnej aktywnie działał w komunistycznych organizacjach harcerskich Związek Walki Młodych i Związek Młodzieży Polskiej[5]. Po zdaniu matury w Bydgoszczy w 1950 podjął studia reżyserskie we Wszechrosyjskim Państwowym Instytucie Kinematografii w Moskwie i ukończył je w 1955[4]. Podczas studiów Hoffman poznał innego adepta reżyserii, Edwarda Skórzewskiego, z którym podjął wieloletnią współpracę[6].

Działalność filmowa[edytuj | edytuj kod]

Działalność w filmie dokumentalnym (1954–1962)[edytuj | edytuj kod]

Hoffman zadebiutował wraz ze Skórzewskim w 1954 roku filmem dokumentalnym Czy jesteś wśród nich?!, inscenizowaną produkcją ukazującą działalność wandali[7]. W podobnym stylu utrzymany był dokument Uwaga, chuligani! (1955), który poprzez ukazywanie bandytyzmu w Warszawie stanowił bunt wobec propagandy socrealistycznej, rozpoczynając tzw. czarną serię w polskim dokumencie[8]. W 1956 roku tandem Hoffman-Skórzewski zrealizował dokument inscenizowany Dzieci oskarżają oraz film turystyczny Jaś i Małgosia[9][10]; w 1957 roku duet reżyserski stworzył reportaże Sopot 1957 oraz Na drogach Armenii[11][12], natomiast w 1958 roku – reportaż Pamiątka z Kalwarii[13], film etnograficzny Karuzela Łowicka[14] oraz Tor; ten ostatni był poświęcony historii Komunistycznej Partii Polski[15]. W roku 1959 Hoffman i Skórzewski zrealizowali reportaże Typy na dziś i Gaudeamus[16][17], a w 1960 roku – Dwa preludia, Reportaż prosto z patelni, Pocztówki z Zakopanego i Dwa oblicza Boga[18][19][20][21]. W 1961 roku powstał dokument Aby kwitło życie..., będący filmem propagującym Wojsko Polskie[22], natomiast w 1962 roku ukazały się trzy reportaże o rewolucji kubańskiej: Spotkali się w Hawanie, Patria o Muerte i Hawana 61[23][24][25].

Pierwsze filmy fabularne (1962–1967)[edytuj | edytuj kod]

W 1962 roku Hoffman i Skórzewski zrealizowali pierwszy film fabularny pt. Gangsterzy i filantropi. Składał się z dwóch komediowych nowel o przestępcach, którzy spotykają się w więziennej karetce: gangsterach, którzy zorganizowali skok na furgonetkę z pieniędzmi oraz oszuście podającym się za kontrolera Inspekcji Handlowej[26]. Obaj reżyserzy kontynuowali działalność dokumentalną: w 1963 ukazał się kolejny dokument duetu pod nazwą Visitez Zakopane[27].

W 1964 roku Hoffman i Skórzewski stworzyli film Prawo i pięść na podstawie powieści Józefa Hena Toast. Był on opowieścią o byłym więźniu obozu koncentracyjnego (w rolę wcielił się Gustaw Holoubek), który po II wojnie światowej osiedla się na Ziemiach Odzyskanych i podejmuje walkę z szabrownikami. Krytycy określali Prawo i pięść mianem polskiego westernu[28]. W tym samym roku Hoffman opracował już samodzielnie film montażowy 1956-1957, będący częścią cyklu dokumentalnego Chwila wspomnień[29].

W 1965 roku Hoffman i Skórzewski nakręcili film obyczajowy Trzy kroki po ziemi, stanowiący trzy nowele o tematyce współczesnej. Został on doceniony przez krytykę filmową, zdobywając Srebrny Medal na Międzynarodowym Festiwalu Filmowym w Moskwie[30]. Był to zarazem koniec wieloletniej współpracy obu reżyserów: w 1966 roku Hoffman zrealizował już samodzielnie reportaż Jarmark cudów[31], natomiast rok później – telewizyjny film Ojciec o młodzieńcu przyprowadzającym na rozmowę do szkoły nieznajomego dorożkarza[32].

Pan Wołodyjowski i Potop (1969–1974)[edytuj | edytuj kod]

Jako że cenzura ingerowała w jego wcześniejsze dzieła o tematyce współczesnej, Hoffman zdecydował się na podjęcie tematyki historycznej. Na warsztat wziął ostatnią powieść Trylogii Henryka Sienkiewicza pod tytułem Pan Wołodyjowski, poświęconą fikcyjnej postaci XVII-wiecznego patrioty polskiego podczas wojen na południu Polski[33]. W filmowym Panie Wołodyjowskim w tytułową rolę wcielił się Tadeusz Łomnicki; inne charakterystyczne role zagrali Mieczysław Pawlikowski jako Zagłoba i Daniel Olbrychski jako Azja[34]. Rok 1968 był czasem nastrojów antysemickich w Polsce. Hoffmanowi jako reżyserowi pochodzenia żydowskiego środowiska Służby Bezpieczeństwa sugerowały wyjazd z Polski; ten ripostował, iż w takim razie pojedzie do Związku Radzieckiego. Ze względu na wpływy, jakie miał reżyser w ówczesnej Polsce, więcej już nie był nakłaniany do ucieczki z kraju[35]. Mimo to odebrano mu prawa do realizacji serialu opartego na Panie Wołodyjowskim pod tytułem Przygody pana Michała, a na stołku reżyserskim przy tej serii zastąpiono go Pawłem Komorowskim[36]. Mimo wielkich trudności z realizacją filmu ostatecznie ukazał się on w 1969 roku, gdy opadła fala antysemickiej nagonki. Pan Wołodyjowski został ciepło przyjęty zarówno przez krytyków, jak i przez widzów, bijąc rekordy popularności; otrzymał Złotą Kaczkę dla najlepszego filmu polskiego[34]. Po tym filmie fabularnym w 1970 roku Hoffman zrealizował dokument A najmilsze jest Mazowsze[37].

Sukces ekranizacji ostatniej części Trylogii sprawił, że Hoffman mógł podjąć prace nad środkowym jej ogniwem, Potopem opisującym czasy wojny polsko-szwedzkiej lat 1655–1660. Prace nad filmem zajęły 535 dni zdjęciowych i pochłonęły ogromne nakłady, sięgające około stu milionów ówczesnych złotych[38][39]; kontrowersje wśród krytyków wywołało ponowne obsadzenie Olbrychskiego w zupełnie innej od Azji roli Andrzeja Kmicica[40]. Wystawnie zekranizowany Potop odniósł jednak wielki sukces: obejrzało go w kinach 27 milionów widzów[41], otrzymał też przyznawane po raz pierwszy Złote Lwy na Festiwalu Polskich Filmów Fabularnych[42], wreszcie został nominowany do Oscara dla najlepszego filmu nieanglojęzycznego, przegrywając rywalizację z Amarcordem w reżyserii Federica Felliniego[43].

Kolejne filmy sprzed epoki transformacji (1976–1984)[edytuj | edytuj kod]

Po wielkim powodzeniu, jaki osiągnął Potop, Jerzy Hoffman zdecydował się na ekranizację – trzecią w dziejach polskiego kina – powieści Heleny Mniszkówny pt. Trędowata (1976). Początkowo scenariusz do filmowej Trędowatej napisał Stanisław Dygat, jednak wycofał swe nazwisko z czołówki, gdy Hoffman podjął głęboką ingerencję w scenariusz[44]. Ponieważ pierwowzór powszechnie był uważany za symbol kiczu w literaturze, także jego adaptacja spotkała się z niepochlebnymi recenzjami krytyków[45]. Odskocznią od tego melodramatu był film wojenny Do krwi ostatniej... (1978), opisujący szlak wojenny 1. Warszawskiej Dywizji Piechoty[46]; w 1979 roku ukazała się jego telewizyjna, serialowa wersja[47].

W 1980 roku Hoffman został kierownikiem artystycznym Zespołu Filmowego „Zodiak”[48]. W ramach tego zespołu podjął prace nad kolejną adaptacją powieści, tym razem wybierając Znachora autorstwa Tadeusza Dołęgi-Mostowicza, której bohaterem jest lekarz doznający amnezji[49]. Filmowy Znachor (1981) zyskał wielką popularność wśród widowni, natomiast krytycy byli bardziej sceptyczni, wskazując na zbytnią nostalgię filmu i karykaturalne przedstawienie rzeczywistości[50]. Ostatnim filmem zrealizowanym przez Hoffmana przed transformacją ustrojową był Wedle wyroków twoich... (1983) o dramacie egzystencji Żydów w trakcie II wojny światowej, jednak został odrzucony przez krytyków ze względu na nieprzekonującą wizję zagłady Żydów[51]. W latach 1983–1987 Hoffman sprawował funkcję wiceprezesa Zarządu Głównego Stowarzyszenia Filmowców Polskich[4].

Filmy realizowane w epoce III Rzeczypospolitej (1992–)[edytuj | edytuj kod]

Jerzy Hoffman na planie zdjęciowym w 2010 roku

W 1992 roku, już po transformacji ustrojowej, Hoffman zrealizował melodramat Piękna nieznajoma o romansie między porucznikiem rosyjskim a nieznajomą kobietą[52]. Przygotowywał się jednak głównie do realizacji pierwszego ogniwa sienkiewiczowskiej Trylogii, osnutego wokół powstania Chmielnickiego Ogniem i mieczem, którego nie mógł zrealizować z przyczyn politycznych w czasach PRL[53]. Ze względu na trudności z uzyskaniem środków na realizację filmu Hoffman poszukiwał sponsorów w bankach[54]; do sfinansowania Ogniem i mieczem Hoffman użył pieniędzy z pożyczki hipotecznej[55], a na potrzeby filmu studio Zodiak przekształcił w prywatną spółkę producencką[56]. Superprodukcja filmowa Ogniem i mieczem (1999), zrealizowana za osiem milionów dolarów, była wielkim przebojem w Polsce[4], została też ciepło przyjęta w mediach amerykańskich[57]. Mimo to zamiast dzieła Hoffmana do rywalizacji o Oscara dla najlepszego filmu nieanglojęzycznego Komitet Kinematografii zgłosił Pana Tadeusza Andrzeja Wajdy, który nie uzyskał nawet nominacji[58]. W 2000 roku Ogniem i mieczem ukazał się w telewizyjnej wersji serialowej[59].

Kolejną produkcją Hoffmana była Stara baśń. Kiedy słońce było bogiem (2003), oparta na podstawie powieści autorstwa Józefa Ignacego Kraszewskiego. Tematyką Starej baśni jest legenda dotycząca genezy powstania dynastii Piastów. Dzieło Hoffmana doczekało się pozytywnych ocen krytyków za sprawność reżyserii[60], a także wyemitowanej w 2004 roku wersji serialowej[61]. Po Starej baśni w 2007 roku reżyser zrealizował swój kolejny dokument pod nazwą Ukraina. Narodziny narodu[62].

Następnie Hoffman podjął prace nad własnym, pozbawionym oparcia w literackich pierwowzorach freskiem na temat bitwy warszawskiej roku 1920. Efektem tego był film 1920 Bitwa Warszawska (2011), pierwsza w historii kina polskiego superprodukcja wykorzystująca technologię trójwymiarową[63]. Nowość technologiczna nie szła jednak w parze z pochlebnymi recenzjami krytyków; wskazywali oni na nieudaną próbę naśladownictwa języka sienkiewiczowskiego i rysowany grubą kreską scenariusz[64][65].

Styl filmowy[edytuj | edytuj kod]

Jako dokumentalista Jerzy Hoffman wraz z Edwardem Skórzewskim przyczynił się do narodzin „szkoły polskiej” w filmie dokumentalnym, przełamując schematy socrealistyczne tego typu produkcji; starał się zwracać uwagę na zgodność sztuki filmowej z rzeczywistością. W różnorodnej twórczości fabularnej Hoffmana z kolei zaznaczona jest jego fascynacja tematyką historyczną. Reżyser specjalizował się w spektakularnych widowiskach, jak również w tzw. kinie popularnym, obliczonym na zdobycie jak największej liczby widzów[4].

Życie osobiste[edytuj | edytuj kod]

Jerzy Hoffman z żoną Jagodą Prądzyńską, na festiwalu w Gdyni w 2009 roku

W trakcie studiów Hoffman ożenił się z mieszkającą w Erywanie Marleną, z którą miał córkę Joannę[66]. Jego drugą żoną była Walentyna, zmarła w 1998 roku[67]. Po jej śmierci ożenił się z Jagodą Prądzyńską[68].

Filmografia[edytuj | edytuj kod]

Filmy dokumentalne

  • 1954 – Czy jesteś wśród nich?
  • 1955 – Uwaga, chuligani!
  • 1956 – Dzieci oskarżają
  • 1956 – Jaś i Małgosia
  • 1957 – Sopot 1957
  • 1957 – Na drogach Armenii
  • 1958 – Tor
  • 1958 – Karuzela Łowicka
  • 1958 – Pamiątka z Kalwarii
  • 1959 – Zielona bariera
  • 1959 – Gaudeamus
  • 1959 – Typy na dziś
  • 1960 – Dwa preludia
  • 1960 – Dwa oblicza Boga
  • 1960 – Reportaż prosto z patelni
  • 1960 – Pocztówki z Zakopanego
  • 1961 – Aby kwitło życie...
  • 1961 – Hawana '61
  • 1962 – Spotkali się w Hawanie
  • 1962 – Patria o Muerte
  • 1963 – Visitez Zakopane
  • 1964 – Chwila wspomnień
  • 1966 – Jarmark cudów
  • 1970 – A najmilsze jest Mazowsze
  • 2008 – Ukraina. Narodziny narodu

Filmy fabularne

Nagrody i odznaczenia[edytuj | edytuj kod]

Gwiazda Jerzego Hoffmana w łódzkiej Alei Gwiazd, odsłonięta w 1999 roku[48]

W ciągu lat swej pracy artystycznej Jerzy Hoffman został uhonorowany wieloma nagrodami i odznaczeniami, między innymi Złotymi Lwami oraz wielokrotnie zdobytymi Nagrodami Ministra Kultury i Sztuki. W 1988 roku otrzymał honorowy tytuł „Zasłużony dla kultury polskiej”. W 2000 roku został uhonorowany Superwiktorem za całokształt twórczości; inne jego nagrody honorowe to Polska Nagroda Filmowa „Orzeł”, przyznana w 2006 roku, oraz Platynowe Lwy otrzymane w 2009 roku na festiwalu w Gdyni[48]. W 1999 roku został honorowym obywatelem Gorlic[69], a w 2003 roku – Bydgoszczy[70].

Hoffman otrzymał również następujące odznaczenia:

Przypisy

  1. Sztokfisz 2011 ↓, s. 13–16.
  2. Sztokfisz 2011 ↓, s. 100.
  3. 3,0 3,1 3,2 Piotr Paziński: ...nie można przestać być Żydem. Midrasz. [dostęp 2013-04-20].
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 Halina Olczak-Moraczewska: Jerzy Hoffman. Culture.pl. [dostęp 2013-04-20].
  5. Sztokfisz 2011 ↓, s. 109–110.
  6. Sztokfisz 2011 ↓, s. 130–132.
  7. Czy jesteś wśród nich?!. W: Internetowa Baza Filmu Polskiego [on-line]. Państwowa Wyższa Szkoła Filmowa, Telewizyjna i Teatralna im. Leona Schillera w Łodzi. [dostęp 2013-04-20].
  8. Uwaga, chuligani!. W: Internetowa Baza Filmu Polskiego [on-line]. Państwowa Wyższa Szkoła Filmowa, Telewizyjna i Teatralna im. Leona Schillera w Łodzi. [dostęp 2013-04-20].
  9. Dzieci oskarżają. W: Internetowa Baza Filmu Polskiego [on-line]. Państwowa Wyższa Szkoła Filmowa, Telewizyjna i Teatralna im. Leona Schillera w Łodzi. [dostęp 2013-04-20].
  10. Jaś i Małgosia. W: Internetowa Baza Filmu Polskiego [on-line]. Państwowa Wyższa Szkoła Filmowa, Telewizyjna i Teatralna im. Leona Schillera w Łodzi. [dostęp 2013-04-20].
  11. Sopot 1957. W: Internetowa Baza Filmu Polskiego [on-line]. Państwowa Wyższa Szkoła Filmowa, Telewizyjna i Teatralna im. Leona Schillera w Łodzi. [dostęp 2013-04-20].
  12. Na drogach Armenii. W: Internetowa Baza Filmu Polskiego [on-line]. Państwowa Wyższa Szkoła Filmowa, Telewizyjna i Teatralna im. Leona Schillera w Łodzi. [dostęp 2013-04-20].
  13. Pamiątka z Kalwarii. W: Internetowa Baza Filmu Polskiego [on-line]. Państwowa Wyższa Szkoła Filmowa, Telewizyjna i Teatralna im. Leona Schillera w Łodzi. [dostęp 2013-04-20].
  14. Karuzela Łowicka. W: Internetowa Baza Filmu Polskiego [on-line]. Państwowa Wyższa Szkoła Filmowa, Telewizyjna i Teatralna im. Leona Schillera w Łodzi. [dostęp 2013-04-20].
  15. Tor. W: Internetowa Baza Filmu Polskiego [on-line]. Państwowa Wyższa Szkoła Filmowa, Telewizyjna i Teatralna im. Leona Schillera w Łodzi. [dostęp 2013-04-20].
  16. Typy na dziś. W: Internetowa Baza Filmu Polskiego [on-line]. Państwowa Wyższa Szkoła Filmowa, Telewizyjna i Teatralna im. Leona Schillera w Łodzi. [dostęp 2013-04-20].
  17. Gaudeamus. W: Internetowa Baza Filmu Polskiego [on-line]. Państwowa Wyższa Szkoła Filmowa, Telewizyjna i Teatralna im. Leona Schillera w Łodzi. [dostęp 2013-04-20].
  18. Dwa preludia. W: Internetowa Baza Filmu Polskiego [on-line]. Państwowa Wyższa Szkoła Filmowa, Telewizyjna i Teatralna im. Leona Schillera w Łodzi. [dostęp 2013-04-20].
  19. Reportaż prosto z patelni. W: Internetowa Baza Filmu Polskiego [on-line]. Państwowa Wyższa Szkoła Filmowa, Telewizyjna i Teatralna im. Leona Schillera w Łodzi. [dostęp 2013-04-20].
  20. Pocztówki z Zakopanego. W: Internetowa Baza Filmu Polskiego [on-line]. Państwowa Wyższa Szkoła Filmowa, Telewizyjna i Teatralna im. Leona Schillera w Łodzi. [dostęp 2013-04-20].
  21. Dwa oblicza Boga. W: Internetowa Baza Filmu Polskiego [on-line]. Państwowa Wyższa Szkoła Filmowa, Telewizyjna i Teatralna im. Leona Schillera w Łodzi. [dostęp 2013-04-20].
  22. Aby kwitło życie... W: Internetowa Baza Filmu Polskiego [on-line]. Państwowa Wyższa Szkoła Filmowa, Telewizyjna i Teatralna im. Leona Schillera w Łodzi. [dostęp 2013-04-20].
  23. Spotkali się w Hawanie. W: Internetowa Baza Filmu Polskiego [on-line]. Państwowa Wyższa Szkoła Filmowa, Telewizyjna i Teatralna im. Leona Schillera w Łodzi. [dostęp 2013-04-20].
  24. Patria o Muerte. W: Internetowa Baza Filmu Polskiego [on-line]. Państwowa Wyższa Szkoła Filmowa, Telewizyjna i Teatralna im. Leona Schillera w Łodzi. [dostęp 2013-04-20].
  25. Hawana 61. W: Internetowa Baza Filmu Polskiego [on-line]. Państwowa Wyższa Szkoła Filmowa, Telewizyjna i Teatralna im. Leona Schillera w Łodzi. [dostęp 2013-04-20].
  26. Gangsterzy i filantropi. W: Internetowa Baza Filmu Polskiego [on-line]. Państwowa Wyższa Szkoła Filmowa, Telewizyjna i Teatralna im. Leona Schillera w Łodzi. [dostęp 2013-04-20].
  27. Visitez Zakopane. W: Internetowa Baza Filmu Polskiego [on-line]. Państwowa Wyższa Szkoła Filmowa, Telewizyjna i Teatralna im. Leona Schillera w Łodzi. [dostęp 2013-04-20].
  28. Prawo i pięść. W: Internetowa Baza Filmu Polskiego [on-line]. Państwowa Wyższa Szkoła Filmowa, Telewizyjna i Teatralna im. Leona Schillera w Łodzi. [dostęp 2013-04-20].
  29. Chwila wspomnień. W: Internetowa Baza Filmu Polskiego [on-line]. Państwowa Wyższa Szkoła Filmowa, Telewizyjna i Teatralna im. Leona Schillera w Łodzi. [dostęp 2013-04-20].
  30. Trzy kroki po ziemi. W: Internetowa Baza Filmu Polskiego [on-line]. Państwowa Wyższa Szkoła Filmowa, Telewizyjna i Teatralna im. Leona Schillera w Łodzi. [dostęp 2013-04-20].
  31. Jarmark cudów. W: Internetowa Baza Filmu Polskiego [on-line]. Państwowa Wyższa Szkoła Filmowa, Telewizyjna i Teatralna im. Leona Schillera w Łodzi. [dostęp 2013-04-20].
  32. Ojciec. W: Internetowa Baza Filmu Polskiego [on-line]. Państwowa Wyższa Szkoła Filmowa, Telewizyjna i Teatralna im. Leona Schillera w Łodzi. [dostęp 2013-04-21].
  33. Sztokfisz 2011 ↓, s. 154–155.
  34. 34,0 34,1 Pan Wołodyjowski. W: Internetowa Baza Filmu Polskiego [on-line]. Państwowa Wyższa Szkoła Filmowa, Telewizyjna i Teatralna im. Leona Schillera w Łodzi. [dostęp 2013-04-21].
  35. Sztokfisz 2011 ↓, s. 207–210.
  36. Sztokfisz 2011 ↓, s. 194.
  37. A najmilsze jest Mazowsze. W: Internetowa Baza Filmu Polskiego [on-line]. Państwowa Wyższa Szkoła Filmowa, Telewizyjna i Teatralna im. Leona Schillera w Łodzi. [dostęp 2013-04-21].
  38. Oleksiewicz 1975 ↓, s. 6.
  39. Oleksiewicz 1975 ↓, s. 36.
  40. Oleksiewicz 1975 ↓, s. 14–18.
  41. Sztokfisz 2011 ↓, s. 10.
  42. Potop. W: Internetowa Baza Filmu Polskiego [on-line]. Państwowa Wyższa Szkoła Filmowa, Telewizyjna i Teatralna im. Leona Schillera w Łodzi. [dostęp 2013-04-21].
  43. Sztokfisz 2011 ↓, s. 9.
  44. Trędowata. W: Internetowa Baza Filmu Polskiego [on-line]. Państwowa Wyższa Szkoła Filmowa, Telewizyjna i Teatralna im. Leona Schillera w Łodzi. [dostęp 2013-04-21].
  45. Barbara Mruklik. Trędowata w salonach pralniczych. „Kino”. 1, s. 17–21, 1977. 
  46. Do krwi ostatniej... W: Internetowa Baza Filmu Polskiego [on-line]. Państwowa Wyższa Szkoła Filmowa, Telewizyjna i Teatralna im. Leona Schillera w Łodzi. [dostęp 2013-04-21].
  47. Do krwi ostatniej. W: Internetowa Baza Filmu Polskiego [on-line]. Państwowa Wyższa Szkoła Filmowa, Telewizyjna i Teatralna im. Leona Schillera w Łodzi. [dostęp 2013-04-21].
  48. 48,0 48,1 48,2 48,3 48,4 48,5 Jerzy Hoffman. W: Internetowa Baza Filmu Polskiego [on-line]. Państwowa Wyższa Szkoła Filmowa, Telewizyjna i Teatralna im. Leona Schillera w Łodzi. [dostęp 2013-04-23].
  49. Znachor. W: Internetowa Baza Filmu Polskiego [on-line]. Państwowa Wyższa Szkoła Filmowa, Telewizyjna i Teatralna im. Leona Schillera w Łodzi. [dostęp 2013-04-21].
  50. Andrzej Kołodyński. Kierunek-retro z zakrętami. „Kino”. 1, s. 17–20, 1983. 
  51. Henryk Tronowicz. Obrazy z okupacyjnego koszmaru. „Kino”. 11, s. 8–10, 1984. 
  52. Piękna nieznajoma. W: Internetowa Baza Filmu Polskiego [on-line]. Państwowa Wyższa Szkoła Filmowa, Telewizyjna i Teatralna im. Leona Schillera w Łodzi. [dostęp 2013-04-21].
  53. Ogniem i mieczem. W: Internetowa Baza Filmu Polskiego [on-line]. Państwowa Wyższa Szkoła Filmowa, Telewizyjna i Teatralna im. Leona Schillera w Łodzi. [dostęp 2013-04-21].
  54. Sztokfisz 2011 ↓, s. 56.
  55. Sztokfisz 2011 ↓, s. 24.
  56. Sztokfisz 2011 ↓, s. 217.
  57. Sztokfisz 2011 ↓, s. 227.
  58. Sztokfisz 2011 ↓, s. 239.
  59. Ogniem i mieczem (serial). W: Internetowa Baza Filmu Polskiego [on-line]. Państwowa Wyższa Szkoła Filmowa, Telewizyjna i Teatralna im. Leona Schillera w Łodzi. [dostęp 2013-04-23].
  60. Stara baśń. Kiedy słońce było bogiem. W: Internetowa Baza Filmu Polskiego [on-line]. Państwowa Wyższa Szkoła Filmowa, Telewizyjna i Teatralna im. Leona Schillera w Łodzi. [dostęp 2013-04-23].
  61. Stara baśń. Kiedy słońce było bogiem (serial). W: Internetowa Baza Filmu Polskiego [on-line]. Państwowa Wyższa Szkoła Filmowa, Telewizyjna i Teatralna im. Leona Schillera w Łodzi. [dostęp 2013-04-23].
  62. Ukraina. Narodziny narodu. W: Internetowa Baza Filmu Polskiego [on-line]. Państwowa Wyższa Szkoła Filmowa, Telewizyjna i Teatralna im. Leona Schillera w Łodzi. [dostęp 2013-04-23].
  63. Sztokfisz 2011 ↓, s. 310.
  64. Rafał Świątek: 1920 Bitwa Warszawska 3D. W: Rzeczpospolita [on-line]. 2011-09-29. [dostęp 2013-04-23].
  65. Paweł T. Felis. 1920 Bitwa Warszawska. „Co Jest Grane”, s. 4, 2011-09-30. Agora SA. 
  66. Sztokfisz 2011 ↓, s. 28–29.
  67. Sztokfisz 2011 ↓, s. 7.
  68. Sztokfisz 2011 ↓, s. 39.
  69. Znani gorliczanie. Urząd Miejski w Gorlicach. [dostęp 2013-04-23].
  70. Uchwała nr IX/178/03 Rady Miasta Bydgoszczy z dnia 28 maja 2003 r.
  71. M.P. z 2000 r. Nr 5, poz. 99
  72. Wręczono złote medale „Gloria Artis”. e-teatr.pl, 10 września 2005. [dostęp 2013-01-13].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Maria Oleksiewicz: 535 dni Potopu. Warszawa: Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, 1975.
  • Marta Sztokfisz: Jerzy Hoffman. Gorące serce. Warszawa: Wydawnictwo Marginesy, 2011. ISBN 978-83-928431-3-9.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]