Stawka Najwyższego Naczelnego Dowództwa

Stawka → kierownictwo (kwatera główna) Najwyższego Naczelnego Dowództwa (Ставка Верховного Главнокомандования) – najwyższy organ wojskowy, wykonujący w czasie Wielkiej Wojny Ojczyźnianej (1941-1945) zadania strategicznego kierowania siłami zbrojnymi ZSRR.

Utworzona decyzją Rady Komisarzy Ludowych ZSRR i Komitetu Centralnego Wszechrosyjskiej Komunistycznej Partii(b) 23 czerwca 1941 i początkowo była nazywana Stawką Naczelnego Dowództwa sił zbrojnych ZSRR. Na jej czele stanął ludowy komisarz obrony marszałek Siemion Timoszenko. Członkami byli: G.K. Żukow, W.M. Mołotow, K.E. Woroszyłow, S.M. Budionny i M.G. Kuzniecow.

10 lipca 1941 roku, w związku z utworzeniem Głównych Dowództw na kierunkach działania (Północno-Zachodni, Zachodni i Południowo-Zachodni), przemianowano ją na Kwaterę Główną Najwyższego Naczelnego Dowództwa, a jej przewodniczącym został J.W. Stalin, a dodatkowym członkiem Borys Szaposznikow. 17 lutego 1945 decyzją Państwowego Komitetu Obrony w skład Stawki wchodzili: J.W. Stalin (przew.) Gieorgij Żukow, Aleksiej Antonow, Nikołaj Bułganin, Aleksander Wasilewski, Nikołaj Kuzniecow.

Przy Stawce działał Komitet stałych doradców w składzie: Nikołaj Watutin, M.A. Wozniesienski, M.M. Woronow, A.A. Żdanow, P.F Żurawlow, K.A. Miereckow, A.I. Mikojan, B.M. Szaposznikow i inni. Stawka wnosiła zmiany do struktury i organizacji sił zbrojnych, prowadziła planowanie kampanii i operacji strategicznych, stawiała zadania frontom i flotom, kierowała ich działaniami, uzgadniała działania i współdziałanie sił zbrojnych ZSRR i innych państw sojuszniczych, organizowała współdziałanie pomiędzy strategicznymi zgrupowaniami i związkami operacyjnymi sił zbrojnych i partyzantów. Stawka dysponowała rezerwami, które przydzielała frontom, rozdzielała zaopatrzenie, prowadziła kontrolę i analizę działań.

Organem wykonawczym Stawki był Sztab Generalny Sił Zbrojnych ZSRR, zarządy ministerstwa Obrony i ministerstwa Floty Wojennej. Stawka wypracowała w czasie wojny system dwustopniowego kierowania: Stawka – front (flota). W początkowym okresie wojny był system trzystopniowy: Stawka – Naczelny Dowódca kierunku – front. Trzystopniowy system był zdejmowany w miarę stabilizacji na frontach i doskonalenia dowodzenia frontami. W 1945 roku zatwierdzone zostało stanowisko Naczelnego Dowódcy na Dalekim Wschodzie, który kierował działaniami przeciwko Japonii. W tym wypadku trójstopniowy system spełnił swoją rolę. Naczelny Dowódca na Dalekim Wschodzie otrzymał szerokie pełnomocnictwa Stawki. Zastosowanie znalazł też instytut przedstawicieli Stawki. Znając zamiary i plany Stawki udzielali oni pomocy dowódcom związków strategicznych i operacyjnych w przygotowaniu i prowadzeniu operacji, koordynowali działania frontów, uzgadniali współdziałanie.

Przedstawicielami Stawki na poszczególnych frontach byli: Gieorgij Żukow, Aleksander Wasilewski, Siemion Timoszenko, Kliment Woroszyłow, Aleksiej Antonow, Siergiej Sztiemienko i inni.

Bibliografia

• Bolszaja Sowietskaja Encykłopedija, t.24. Moskwa: 1976.
• Encyklopodia II wojny światowej. płk Kazimierz Sobczak (red.). Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1975.