Synestezja

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
W taki sposób synestetyk może postrzegać niektóre litery i cyfry.

Synestezja (gr. synaísthesis – równoczesne postrzeganie od sýn – razem i aísthesis – poznanie poprzez zmysły) - w psychologii stan lub zdolność, w której doświadczenia jednego zmysłu (np. wzroku) wywołują również doświadczenia charakterystyczne dla innych zmysłów, na przykład odbieranie niskich dźwięków wywołuje wrażenie miękkości, barwa niebieska odczuwana jest jako chłodna, obraz litery lub cyfry budzi skojarzenia kolorystyczne itp.

Istnieją dwie teorie, tłumaczące owo zjawisko. Według teorii Simona Baron-Cohena u osób doświadczających synestezji mogą występować dodatkowe połączenia w mózgu, które łączą obszary normalnie ze sobą nie połączone. Druga teoria mówi, że liczba połączeń synaptycznych jest taka sama, a mieszanie się odbieranych doświadczeń wynika z tego, iż zachwiana jest równowaga pomiędzy hamowaniem i wyciszaniem docierających impulsów w mózgu.

Synestezja w literaturze – środek stylistyczny, polegający na przypisywaniu jakiemuś zmysłowi wrażeń odbieranych innym zmysłem. Szczególne znaczenie miała w literaturze symbolizmu, w korespondencji sztuk.

Barwne słyszenie[edytuj | edytuj kod]

Stosunkowo najczęściej spotykane jest "barwne słyszenie", które polega na tym, że dźwięki lub współbrzmienia wywołują wrażenia barwne bądź barwy - dźwięki. Synestetami byli m.in.: Nikołaj Rimski-Korsakow, Salomon Szereszewski, Vladimir Nabokov, Wassily Kandinsky, Paul Klee, Franciszek Liszt, Olivier Messiaen, a są Marta Ptaszyńska, Chris Urbanowicz i John Mayer[1].

Skojarzenia tonacji z barwami z zasady są jednak różne. Oto przykładowe skojarzenia rosyjskiego kompozytora z przełomu XIX i XX wieku, Nikołaja Rimskiego-Korsakowa[2]:

  • C-dur: biały
  • G-dur: brązowozłoty, jasny
  • D-dur: żółty, słoneczny
  • A-dur: jasnoróżowy
  • E-dur: szafirowy, błyszczący
  • H-dur: granatowy, ponury
  • Fis-dur: szarozielony
  • Des-dur: mroczny, gorący
  • As-dur: siwofioletowy
  • Es-dur: mroczny, błękitnoszary
  • F-dur: zielony

Wbrew wieloletniemu przekonaniu o tym, że Aleksandr Skriabin obdarzony był zdolnością "barwnego słyszenia", nie ma na to dowodu.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. "Znani synestetycy", Encyklopedia NationMaster
  2. J. Wierszyłowski: Psychologia muzyki, PWN Warszawa 1981, s. 242.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  1. Adam Cash: Psychologia dla bystrzaków. Septem, 2007, s. 67. ISBN 978-83-246-1231-4.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]