Tatary (Lublin)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Herb Lublina Tatary
dzielnica Lublina
Lublin tatary.jpg
Tatary, widok od strony Bystrzycy.
Miasto Lublin
Status dzielnica
Tablice rejestracyjne LU
Położenie na planie Lublina
Położenie na planie Lublina
Położenie na mapie Lublina
Mapa lokalizacyjna Lublina
Tatary
Tatary
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Tatary
Tatary
Ziemia 51°14′44″N 22°35′39″E/51,245556 22,594167Na mapach: 51°14′44″N 22°35′39″E/51,245556 22,594167
Commons Galeria zdjęć w Wikimedia Commons

Tatarylubelska dzielnica mieszkaniowa położona na wschód od Starego Miasta. Jej zachodnią granicę stanowi rzeka Bystrzyca.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Legenda wiąże nazwę dzielnicy z bitwą Kazimierza Wielkiego z Tatarami i Rusinami stoczoną rzekomo na tym miejscu. W rzeczywistości wieś wzięła nazwę od osiedlonej tu ludności tatarskiej, co mogło nastąpić w czasach Władysława Jagiełły, wiadomo bowiem, że jego brat stryjeczny, wielki książę litewski Witold osadzał Tatarów na Litwie. Niewykluczone więc, że i Jagiełło korzystał z takich możliwości, tym bardziej że znane są darowizny czynione mu przez Witolda z części jeńców tatarskich. Zainteresowany osadnictwem tatarskim król ściągał do Polski grupy tej ludności w celu wykorzystania jej jako czynnika przydatnego w obronie czy kontaktach ze Wschodem. Według -wiecznych przekazów w osiedlu Tatary mieszkali służkowie zamkowi, a więc ludność o specyficznym statusie prawnym, sytuującym ją w hierarchii społecznej między drobną szlachtą a kmieciami. Taki status był charakterystyczny dla osadników ściąganych przez czynniki państwowe w celu zapewnienia obronności jakiegoś terytorium lub usprawnienia jego obsługi administracyjnej. Na Litwie Tatarzy osiedleni przez Witolda obciążani byli tego typu obowiązkami. Lubelskie Tatary po raz pierwszy pojawiają się w źródłach historycznych w 1464 roku jako osiedle graniczące z Bronowicami.

Najstarsze zapisy o zabudowaniach w tym rejonie dotyczą karczmy „Budzyń" inaczej „czerwonej karczmy" oraz młyna-papierni zlokalizowanej po zachodniej stronie rzeki Bystrzycy. Pierwsze wzmianki sięgają roku 1545 wspominając karczmę na północno-wschodnich rogatkach miasta oraz roku 1532, opisując budynek papierni (obecnie budynek firmy "Lubella"). 2 marca 1541 król Zygmunt I nadał lublinianom przywilej pozwalający na użytkowanie kamieniołomów. Dzięki temu dzielnica urosła do rangi przedmieść Lublina. Dzięki więc zasobności ziem na Tatarach miasto miało mury obronne, wieże i domy, a później cement, który zdobył duże znaczenie w budownictwie.

Za Królestwa Polskiego istniała gmina Tatary.

Czasy obecne[edytuj | edytuj kod]

Osiedle powstało w latach 1951-1970 jako zaplecze mieszkaniowe dla Fabryki Samochodów w Lublinie. Tatary są pierwszym osiedlem mieszkaniowym powstałym w wyzwolonym mieście. Na początku powstające budynki stanowiły własność FS, później skomunalizowane stały się obiektami miejskimi. Uciążliwość bliskiego sąsiedztwa licznych składów, zakładów, fabryk i ruchliwej wówczas trasy kolejowej Lublin – Chełm starano się zrekompensować zazielenieniem i bogactwem obiektów tzw. "małej architektury". Obiekty te w późniejszych latach zostały kompletnie zdewastowane. W centrum osiedla znajdowały się ponadto: basen pływacki i amfiteatr. Obiekty zostały wzniesione społeczną pracą mieszkańców osiedla. Zlikwidowane zostały w połowie lat 90.

Osiedle składa się z trzech części: północnej, południowej i środkowej. Część północna, zwana inaczej częścią A, jest dziełem projektantów Szymona i Heleny Syrkusów. Natomiast część B, południowa, wyszła spod ręki Jerzego Androsiuka, Stanisława Fijałkowskiego i Jerzego Makowieckiego. Środkową część osiedla tworzą budynki w sąsiedztwie Szkoły Podstawowej nr 27 i amfiteatru. Zachowała sie archiwalna dokumentacja techniczna budynków z lat 1960-1970. Osiedle powstawało etapami, kierując się od ulicy Mełgiewskiej do zamykającej dzielnice ulicy Hutniczej. Najstarsza część Tatar, tzw. Tatary „A", leży po nieparzystej stronie ulicy Motorowej. Domy stylem architektonicznym nawiązują do obiektów położonych w zachodniej części Alei Racławickich. Przechodząc dziś po Tatarach, a w szczególności po omawianej części, nie sposób uniknąć porównania do krakowskiej Nowej Huty. Krakowska jak i lubelska dzielnica robotnicza powstawały w tych samych latach.

Budynki przy ulicach: Kresowej, Montażowej i części Motorowej powstały na przełomie lat 50. i 60., jeszcze nie w technologii "oszczędnościowej". Natomiast późniejsze bloki (przy ulicach: Gospodarczej, Odlewniczej, Łęczyńskiej, Maszynowej i Hutniczej) charakteryzują się wyjątkowo oszczędnym dysponowaniem powierzchnią użytkową oraz mieszkalną, jak i technologią wykonania (wprowadzono nowy standard pomieszczeń. W obecnym czasie budynki te wymagają wysokich nakładów inwestycyjnych na utrzymanie.

Na przełomie lat 60. i 70. wybudowano pawilony handlowo-usługowe przy ul. Hutniczej 10, 20 i 28. W latach 1990-1992 powstał budynek administracji osiedla. Była to ostatnia inwestycja budowlana.

Ciekawostką są schrony przeciwbombowe umieszczone w piwnicach bloków mieszkalnych pochodzących z lat 50. i 60. Każdy z bloków posiada ukryte w piwnicach metalowe drzwi. Są to właśnie wejścia do schronów. Obok bloków z powierzchni ziemi wystają betonowe budki, wywietrzniki zapewniające wentylację w razie bombardowań.

Kalendarium[edytuj | edytuj kod]

  • 1317 – Lublin uzyskuje prawa miejskie
  • 1341 – zwycięska potyczka Kazimierza Wielkiego z Tatarami i Rusinami na tym obszarze; prawdopodobnie stąd pochodzi nazwa wsi, potem osiedla Tatary
  • 1464 – lubelskie Tatary po raz pierwszy pojawiają się w źródłach historycznych jako osiedle dalekich, wiejskich przedpoli Lublina
  • 1541 – 2 marca Zygmunt I wydaje przywilej dla mieszkańców Lublina na użytkowanie kamieniołomów istniejących na tych obszarach dzisiejszych Tatar, które urastają do rangi przedmieść Lublina
  • 1532 – najstarsza wzmianka o zabudowie tego regionu – budynek młyna-papierni, dzisiaj znany jako młyn braci H. i E. Krauze
  • 1545 – powstaje karczma „Budzyń" vel „czerwona karczma"

(w 1660 nastąpiło całkowite spalenie karczmy, obiekt był wielokrotnie przebudowywany, w roku 1952 wyremontowany i zaadaptowany na lokale mieszkalne, obecnie posiada szatę z I połowy XIX wieku w stylu klasycystycznym),

  • 1828hrabia Adam Ożarówski odkupuje na publicznej licytacji od władz Królestwa Polskiego posiadłości wsi Tatary (31 domów/198 mieszkańców)
  • 1841 – Tatary nabywa Emanuel Graff, stawia pałacyk mieszczący się po dziś dzień przy ulicy Mełgiewskiej,
  • 1868 – podział dóbr Tatary na folwark Talary (część północna) i wieś Tatary (część południowa)
  • 1877/1898 – budowa linii kolejowej, która znacząco wpływa na zasiedlenie i zagospodarowanie tego terenu
  • początek XX wieku – na tych terenach było wypalane wapno posiadające cechy cementujące, hydrauliczne (?)
  • 1908 – wzniesienie żelbetonowego mostu na Bystrzycy w okolicy karczmy „Budzyń"
  • 1916 – powiększenie granic administracyjnych Lublina do 26,9 km², m.in. o Bronowice i Tatary
  • 1924 – rozbudowa rzeźni miejskiej, która stałą się zalążkiem dla całego zespołu obiektów przemysłu mięsnego i spożywczego
  • 1932 – miejski plan zabudowy wschodnich części Lublina; po II wojnie światowej, zgodnie z planami inwestycyjnymi, dzielnica Tatary przekształcona została w ośrodek przemysłu ciężkiego
  • 1938 – budowa na terenie późniejszej FSC hali montażowej samochodów ciężarowych i osobowych
  • 1941 – adaptowanie tzw. domku Graffa na szpital dla rekonwalescentów wojennych, prawdopodobnie niemieckich
  • 1942 – w marcu i kwietniu odprawy transportów lubelskich Żydów z rampy kolejowej za rzeźnią miejską do obozów śmierci w Bełżcu
  • 1944 – w domku Graffów mieści się lokalne dowództwo Armii Czerwonej
  • 1944/1949 – rozpoczęcie 6-letniego planu odbudowy kraju, który przewidywał FSC w Lublinie
  • 1946 – folwark Tatary wraz z pałacykiem (domkiem Graffa) przechodzi na własność skarbu państwa na mocy dekretu PKWN
  • 1951 – powstanie FSC
  • 19511954 – budowa pierwszych budynków przy ul. Motorowej 1, 3, 5, 7
  • 19541955 – budowa pierwszych bloków w osiedlu Tatary
  • 1955 – gęstość zaludnienia na osiedlu Tatary wynosi 750 os./km² (1965–1500 os./km², 1975 – ponad 2000 os./km²)
  • 1955 – Tatary liczą 3535 mieszkańców( 1960 – 8266 osób; 1965 – 15,5 tys.; na rok 1970 prognozowano 12 tys. mieszkańców; 1977 – ok. 15 tys. mieszkańców; 1989 – 25 tys. mieszkańców)
  • 1956 – rozbudowa FSC jako zaplecza metalurgicznego dla całego przemysłu samochodowego w Polsce
  • 1956 – zatwierdzenie drugiego planu przestrzennego Lublina dotyczącego okresu 1955–1965
  • 19501960 – powstają budynki przy ulicach Kresowej, Montażowej i Motorowej
  • 19601970 – powstają budynki w technologii oszczędnościowej przy ulicach Hutnicza, Gospodarcza, Odlewnicza, Łęczyńska, Maszynowa
  • 19601970 – powstają pawilony handlowo-usługowe przy ulicy Hutniczej 10, 20, 28
  • 1966 – w FCS zatrudnienie znajduje 8 tys. ludzi
  • 1969 – w FSC pracuje blisko 10 tys. ludzi (plan na najbliższe lata zakłada zatrudnienie 20 tys. ludzi)
  • 1972 – ostatni etap rozbudowy osiedla (wieżowce z wielkiej płyty: cztery przy ul. Odlewniczej i cztery przy ul. Hutniczej)
  • 1978 – lokalizacja fabryki domów w okolicy osiedla
  • 1980 – w FSC pracuje około 12 tys. robotników (1984 w FSC pracuje ok. 10 tys. ludzi)
  • 19901992 – powstaje budynek administracji osiedla przy Kresowej 3
  • lata 90. – powstają domy/bloki socjalne w części Tatary "A"
  • 2002 – październik, powstanie przy ul. Hutniczej filii Bronowickiego Domu Kultury
  • 2005 – 19 maja, przyjęcie na sesji Rady Miejskiej miejskiego planu rewitalizacji dot. m.in. Osiedla "Tatary" (pkt. "H")
  • 2007 – 8 lutego, uchwała Rady Miasta (nr 53/V/2007) rozszerzająca plan rewitalizacji m. Lublin (dział "H" dot. osiedla Tatary) o modernizację budynku dworcowego Lublin Północ, plan realizacji 2007-2008), koszt ok. 250 tys. zł.
  • 2007 – jesień, planowane założenie monitoringu w okolicach ulicy Montażowej (dot. sklepów monopolowych),

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • "Kurier Lubelski" z września 1977
  • Lublin i okolice, Henryk Gawarecki, Cz. Gawdzik 1980.
  • Fragment z książki Lublin w dziejach i kulturze Polski, red. Radzik T., Witusik A. Lublin 2000
  • Sochacka Anna, Rodowody lubelskich dzielnic (artykuł)
  • "Kamena", Lublin 1970 nr 25, str. 7 autor Mieczysław Targoński
  • J. Marczuk, Samorząd m. Lublina w latach 1915-1918

"Kwartalnik historyczny" 1979

  • Adela Senderska, "Annales Universitatis Mariae Curie-Skłodowska" 1968, vol 11. sectio H
  • Urszula Wich, Aglomeracja lubelska i czynniki kształtujące jej rozwój
  • 25 lat Fabryki Samochodów Ciężarowych im. Bolesława Bieruta w Lublinie , Lublin 1976
  • Dzieje Lubelszczyzny tom I pod redakcją Tadeusza Mencla, Warszawa 1974
  • Lublin i okolice Henryk Gawarecki, Cz. Gawdzik 1980.
  • Aleksander Kierka, Dzieje Lubelszczyzny tom V Warszawa 1979
  • archiwa "Kuriera Lubelskiego"
  • archiwa "Tygodnika Kulturalnego" (1979 nr 8)
  • archiwa "Sztandaru Ludu" (1969 nr 204, 1983 nr 237)
  • archiwa "Perspektywy"
  • archiwa "Kameny" (1966 nr 8, 23, 1970 nr 25, 1974 nr 6)
  • W. Wójcikowski, Lublin dzieje miasta tom II XIX i XX wiek, Lublin 2000
  • H. Gawarecki, O dawnym Lublinie Lublin 1974

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]