Fabryka Samochodów Ciężarowych w Lublinie

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Fabryka Samochodów HONKER
DZT Tymińscy
Fabryka Samochodów Ciężarowych
Fabryka Samochodów
Daewoo Motor Polska
Andoria (Andoria-Mot)
Intrall Polska
Forma prawna Sp. z OO
Data założenia 7 listopada 1951
Państwo  Polska
Siedziba ul. Mełgiewska 7-9
20-952 Lublin
Branża Motoryzacja
Produkty samochody
Położenie na mapie Lublina
Mapa lokalizacyjna Lublina
Fabryka Samochodów HONKERDZT TymińscyFabryka Samochodów CiężarowychFabryka SamochodówDaewoo Motor PolskaAndoria (Andoria-Mot)Intrall Polska
Fabryka Samochodów HONKER
DZT Tymińscy
Fabryka Samochodów Ciężarowych
Fabryka Samochodów
Daewoo Motor Polska
Andoria (Andoria-Mot)
Intrall Polska
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Fabryka Samochodów HONKERDZT TymińscyFabryka Samochodów CiężarowychFabryka SamochodówDaewoo Motor PolskaAndoria (Andoria-Mot)Intrall Polska
Fabryka Samochodów HONKER
DZT Tymińscy
Fabryka Samochodów Ciężarowych
Fabryka Samochodów
Daewoo Motor Polska
Andoria (Andoria-Mot)
Intrall Polska
Ziemia 51°14′42″N 22°36′32″E/51,245000 22,608889Na mapach: 51°14′42″N 22°36′32″E/51,245000 22,608889
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Strona internetowa

Lubelska Fabryka Samochodów Ciężarowych (nazwa nadana 1 stycznia 1951 r.) – razem ze świdnicką Wytwórnią Sprzętu Komunikacyjnego były największymi zakładami przemysłowymi na Lubelszczyźnie. Lubelska FSC pod względem ilości i wartości produkcji zajmowała jedno z pierwszych miejsc w kraju w branży motoryzacyjnej.

Początki fabryki[edytuj | edytuj kod]

Reklama Towarzystwa Przemysłowego Lilpop, Rau i Loewenstein

Decyzję o powstaniu lubelskiej fabryki podjęto na kongresie Zjednoczeniowym PPS i PPR w 1948 r. Pomysł utworzenia w tym miejscu (północno-wschodnia część Lublina) fabryki samochodów pojawił się już przed wojną, we wrześniu 1938 roku, gdy w dzielnicy Tatary rozpoczęto budowę hali produkcyjnej warszawskiej firmy Lilpop, Rau i Loewenstein, która zamierzała tu produkować podzespoły do samochodów osobowych i ciężarowych – na licencji amerykańskiego Chevroleta (źródła podają także błędnie włoską firmę FIAT[potrzebne źródło]). Planowano rozpoczęcie produkcji silników, mostów napędowych przednich i tylnych, układów kierowniczych, a także sprzęgieł i skrzyni przekładniowych. Silniki miały być wytwarzane w liczbie do 10 tys. sztuk rocznie, a ich produkcja przeznaczona na potrzeby krajowe. Wskutek wybuchu II wojny światowej inwestycja została przerwana.

Do realizacji wcześniejszych założeń powrócono po 1945 roku, kiedy to ocalała część zakładów w Lublinie stała się podstawą dla tworzonej „Fabryki Samochodów Ciężarowych”.

Powstanie lubelskiej fabryki na wiele lat znacząco wpłynęło na kształtowanie się nowego, rodzącego się po wojnie miasta. FSC wywarła bezpośredni wpływ na rozwój otaczających ją dzielnic mieszkalnych – Tatar oraz Bronowic. Nowe trakcje komunikacyjne był wytyczane z myślą o zakładzie produkcyjnym.

Pierwsze prace nad FSC rozpoczęły się w grudniu 1950 roku. Inżynierowie z ZSRR sprawowali nadzór nad całością prac budowlanych i montażowych, zaś pierwsi pracownicy lubelskiej FSC zostali przeszli szkolenie w ZSRR. Z ZSRR zaczęła też nadchodzić dokumentacja techniczna i oprzyrządowanie. Jednym z pierwszych obiektów oddanych do użytku był wydział montażu głównego razem ze spawalnią i lakiernią.

FSC Lublin-51

Zgodnie z ówczesną modą, zakład uruchomił produkcję 7 listopada 1951, czyli w 34. rocznicę rewolucji październikowej. Z taśm zjechały, już wówczas mocno przestarzałe, Gazy 51 z plakietką FSC i dumnie nazwą „FSC Lublin-51” (równocześnie w Warszawie rozpoczęto produkcję M-20 Pobiedy). Lubelskie ciężarówki miały 2,5 T ładowności, silnik benzynowy i drewnianą kabinę kierowcy.

W roku 1951 wyprodukowano 88 samochodów Lublin 51. W roku następnym zwiększono produkcję do 2200 sztuk. Projekt wstępny przewidywał wzrost produkcji do 12 tys. aut rocznie. Ogółem z linii montażowej w Lublinie zjechało 17 500 polskich Gazów 51. Produkcję licencyjną zakończono w 1958 roku. Kierownictwo starało się wprowadzać coraz więcej podzespołów krajowej produkcji. Od 22 lipca 1952 roku całość elementów drewnianych (kabina) pochodziła już z lubelskich zakładów.

Po pierwszych ciężkich latach FSC zaczęło się rozwijać. W kwietniu 1954 roku uruchomiono wydział normalizacji i zaczęto produkcję. Dwa lata później w roku 1956 oddano do użytku kuźnię, a w 1959 rozpoczęła się produkcja w wydziale kół i resorów. W wyniku ciągłego rozwoju fabryki, majątek trwały w roku 1973 szacowano na 3 mld zł. W późniejszym czasie produkcja felg dla innych zakładów stała się specjalnością fabryki.

FSC Żuk

Po nieudanym wprowadzeniu na rynek polski Lublina-51, w roku 1959 rozpoczęto produkcję flagowego modelu w ponad 50-letniej historii FSC – Żuka. Lubelski Żuk był w całości wytworem polskiej myśli technicznej. Głównymi autorami nowego produktu FSC byli inżynierowie Stanisław Tański i Alojzy Skwarek. Skonstruowany przez przyzakładowe biuro konstrukcyjne i przy wykorzystaniu silnika i zespołów napędowych z Warszawy ruszył na podbój polskich dróg. W roku 1959 wyprodukowano 1084 Żuki, a w roku 1973 już 16,2 tys. sztuk. Tym samym udział lubelskiej FSC w rynku krajowym wzrósł z 30,2% w roku 1965 do 44,5% w 1973.

Lubelskie Żuki były eksportowane do wielu państw świata, w tym m.in. do Egiptu.

W latach 1963-1971 w Fabryce montowano licencyjny transporter opancerzony SKOT, który produkowano na potrzeby Sił Zbrojnych PRL i Czechosłowackiej Armii Ludowej. Łącznie zmontowano ok. 4500 pojazdów różnych wersji. Połowę wykonanych przez fabrykę pojazdów otrzymało Wojsko Polskie.

Oprócz samochodów w FSC powstawało wiele komponentów dla wytwórni krajowych; kół, resorów, odlewów z żeliwa, odkuwek, wyrobów śrubowych, mostów napędowych etc. Do głównych odbiorców dostaw kooperacyjnych należały fabryki w Warszawie, Starachowicach, Bielsku–Białej. Szczyt liczby zatrudnionych FSC uzyskała w latach 70 XX w. Znaczna część pracowników wykształciła się w przyfabrycznym Zespole Szkół Zawodowych, w skład którego wchodziło Technikum Mechaniczne, Zasadnicza Szkoła Zawodowa i Średnie Studium Zawodowe. Fabryka stale się rozrastała, czego efektem było wchłonięcie w roku 1973 Zakładów Samochodów Rolniczych z Poznania-Antoninka (woj. wielkopolskie) i praw do produkcji samochodu rolniczo-terenowego FSR Tarpan.

FSC w Lublinie im. Bolesława Bieruta była wielokrotnie odznaczana wyróżnieniami państwowymi i odznaczeniami. Pięciokrotnie Sztandarem Prezesa Rady Ministrów, Orderem Sztandaru Pracy I klasy 20 lutego 1975 roku przez I Sekr. KC PZPR Edwarda Gierka.

Historia najnowsza[edytuj | edytuj kod]

Peugeot 405

W 1993 roku w ramach spółki joint-venture przedsiębiorstwo podjęło montaż samochodu osobowego Peugeot 405. W kolejnych latach zmontowano: 1993 – 1100 szt., 1994 – 1679 szt., 1995 – 1023 sztuki. W 1995 roku większość akcji wykupił koncern Daewoo z Republiki Korei, zmieniając nazwę przedsiębiorstwa na „Daewoo Motor Polska”. W standardzie SKD montowano tu m.in. modele Nexia (listopad 1995 – kwiecień 1998), Musso (lipiec 1998 – 2000 lub 2001) i Korando (koniec 1998–2000 lub 2001). W latach 1998-2001 50% akcji brytyjskiej firmy LDV należało do Daewoo Motor Poland. Wspólnie z brytyjskim biurem projektowym (ex IAD) rozpoczęto prace nad następcą Lublina 3, w wyniku której powstał prototyp LD 100, do którego prawa i oprzyrządowanie zakupiła później firma LDV, nadając mu nazwę LDV Maxus.

LDV MAXUS bazujący na projekcie LD 100

Po upadku Daewoo na polskim rynku w 2001 roku fabrykę przejęła od syndyka w dzierżawę spółka Andoria Motors. Projekt gotowego do produkcji Maxusa trzeba było sprzedać (nabywcą okazał się brytyjska firma LDV, która do tej pory ma ten samochód w ofercie), aby spłacić długi. W latach 2003-2007 istniała tu spółka „Intrall Polska Sp. z o.o.”, należąca do brytyjsko-rosyjskiego koncernu Intrall.

Intrall Lubo

W 2007 roku w dawnej FSC zatrudnionych było blisko 500 osób. Produkowano wówczas model Intrall Lublin 3Mi – wcześniej były wytwarzane Lubliny II i 3. Powrót do nazewnictwa z lat 50 XX w. jest nieprzypadkowy. Mocno zaawansowane były prace nad następcą Lublina o nazwie Lubo. 15 października 2007 roku sąd rejonowy ogłosił upadłość firmy Intrall Polska. Obecnie na terenie fabryki są spółki, które produkują między innymi koła do samochodów osobowych firmy Fiat Auto Poland oraz inne spółki. W połowie kwietnia 2008 roku rozpoczęto starania o produkcję Honkera oraz Lublina.

Honker 2000

W styczniu 2009 roku do przetargu zgłosiły się warszawska firma „Igma – pojazdy specjalne i opancerzone” oraz DZT Tymińscy. Negocjacje trwały kilka miesięcy, w tym czasie z rozmów wycofała się Igma. Ostatecznie w maju 2009 roku spółka DZT Tymińscy zakupiła od syndyka masy upadłościowej Daewoo Motor Polska prawa do produkcji samochodów Honker i Lublin oraz niezbędne do produkcji samochodów oddziały dawnych zakładów DMP[1].

Produkcji zmodernizowanego następcy dostawczego Lublina o nazwie Pasagon firma DZT Tymińscy podjęła się w roku 2010, po przejęciu linii produkcyjnych dawnej FSC. Nowy samochód dostępny jest w wersjach furgon, podwozie, truck i kombi, został w nim ponadto gruntownie zmieniony przód, są wygodniejsze fotele oraz przekonstruowano jego ramę. Posiada także zmodernizowany silnik Andorii, spełniający normy Euro IV. Docelowo producent zamierza produkować 10 tysięcy samochodów rocznie, także na eksport[2], a zatrudnienie w fabryce wyniesie 350 osób[3].

W 2009 roku firma DZT Tymińscy wygrała także przetarg w sprawie przejęcia majątku firmy Honker. Zapłaciła ona za mienie po Daewoo 43 mln zł, a wraz z prawem do samochodu spółka zakupiła również m.in. montażownię, lakiernię, spawalnię, tłocznię i ośrodek badawczo-rozwojowy[4]. W ogłoszeniu o przetargu na zakup praw do produkcji Honkera i majątku po DMP postawiono przyszłemu nabywcy kilka warunków, m.in.: kontynuowanie produkcji Honkera na terenie Polski, w oparciu o przedsiębiorców krajowych; kontynuowanie produkcji samochodów w zakładzie w Lublinie; przejęcie pracowników związanych z produkcją samochodów; realizację umów na dostawy oraz umów gwarancyjnych zawartych z odbiorcami przez dotychczasowego producenta; zapewnienie dostaw części zamiennych i zespołów w ilościach zamawianych przez odbiorców w okresie 10 lat eksploatacji pojazdów; przejęcie materiałów i półfabrykatów do produkcji Honkera i narzędzi do produkcji samochodów. Zakład przygotowuje również specjalistyczny samochód dla kopalni rudy miedzi (KGHM)[4].

ZX Grand Tiger

Ponadto od 2011 roku POL-MOT Warfama (dzisiaj Ursus S.A.) montuje w Lublinie chińskie pick-upy marki ZX Grand Tiger[5].

Od 2012 r. w dawnej FSC w Lublinie produkowane są Honker 4 X 4 i Honker Cargo. Produkuje te pojazdy przedsiębiorstwo Fabryka Samochodów HONKER Sp. z OO będąca własnością DZT Tymińscy SJ.

Kalendarium FSC w Lublinie[edytuj | edytuj kod]

FSC Żuk w wersji pożarniczej
SKOT
Intrall Lublin 3Mi
Honker
  • 1938 – wrzesień, rozpoczęcie budowy nowego obiektu przedsiębiorstwa Lilpop, Rau i Loewenstein na przedmieściach Lublina, w którym przewidywano uruchomienie produkcji silników, tylnych mostów i układów kierowniczych; (wybuch wojny przekreślił te zamiary) powstanie hali montażowej samochodów osobowych i ciężarowych – opartej na licencji amerykańskiej firmy Chevrolet (General Motors).
  • 1948 – decyzja o powstaniu lubelskiej fabryki na kongresie Zjednoczeniowym PPS i PPR.
  • 1950 – powstanie Fabryki Samochodów Ciężarowych w Lublinie.
  • 1951 – 7 listopada powstają pierwsze pojazdy w lubelskiej fabryce.
  • 1954 – w kwietniu uruchomiono wydział normalii i zaczęto produkcję.
  • 1956 – oddano do użytku kuźnię.
  • 1958 – uruchomienie produkcji samochodów FSC Żuk.
  • 1959 – rozpoczęła się produkcja w wydziale kół i resorów.
  • 1963 – w październiku we współpracy z czeskim przedsiębiorstwem Avia rozpoczęto produkcję w transporterów opancerzonych SKOT.
  • 1971 - w lipcu nastąpiło zakończenie produkcji transporterów opancerzonych SKOT
  • 1973 – włączenie do FSC Zakładów Samochodów Rolniczych z Antoninka (woj. wielkopolskie) i praw do produkcji Tarpana.
  • 1973 – wzrost udziału FSC w krajowym rynku do 44,5%.
  • 1980 – pracownicy FSC Lublin biorą udział w strajkach Lubelskiego Lipca.
  • 1993 – podpisano umowę z koncernem Peugeot, na mocy której rozpoczęto montaż w systemie SKD samochodów osobowych Peugeot 405. Rozpoczęto produkcję następcy samochodu FSC Żuk, któremu nadano nazwę FS Lublin 33.
  • 1995 – po zmontowaniu 3 802 egzemplarzy samochodów Peugeot 405 zakończono współpracę z koncernem Peugeot. W czerwcu FS Lublin podpisuje z przedsiębiorstwami „Daewoo Corporation” i „Daewoo Heavy Industries Co.” z Korei Południowej umowę joint-venture. W październiku zarejestrowano spółkę „Daewoo Motor Polska Sp. z o.o.”, która kontynuowała produkcję samochodów FSC Żuk i FS Lublin. Jednocześnie podjęto prace modernizacyjne samochodów Lublin. W listopadzie spółka rozpoczęła montaż, w systemie SKD, koreańskich samochodów osobowych Daewoo Nexia.
  • 1996 – rozpoczęto montaż w systemie SKD samochodów Avia i LDV, odkupiono od FSR Poznań prawo do przemysłowej produkcji samochodu Honker.
  • 1997 – uruchomiono produkcję samochodów Lublin w wersji furgon, rozpoczęto produkcję samochodu Daewoo Lublin II oraz Honker,
  • 1998 – 13 lutego zakończono produkcję samochodów FSC Żuk, w sumie wyprodukowano 587 500 samochodów. W pierwszym kwartale zakończono montaż samochodów Nexia, w sumie zmontowano 40 880 samochodów. Rozpoczęto w systemie SKD montaż samochodów osobowo-terenowych Musso i Korando (do 2001 roku zmontowano ich 1059 sztuk).
  • 1999 – zakończono montaż samochodów Avia i LDV, w sumie zmontowano 3500 samochodów. Rozpoczęto produkcję samochodów „ Daewoo Lublin 3".
  • 2001 – upadłość Daewoo Motor Polska Sp. z o.o.
  • 2002 – Wytwórnia Silników Wysokoprężnych ANDORIA SA z Andrychowa wydzierżawia infrastrukturę produkcyjną w zakresie wytwarzania samochodów, wznowiono produkcję samochodów Lublin 3 i Honker z silnikami 4C90 z Andrychowa.
  • 2003 – 22 września International Truck Alliance Limited z siedzibą w Londynie w Wielkiej Brytanii nabywa prawa sprzedaży i produkcji samochodów dostawczych, a w dniu 28 listopada powołuje i rejestruje „Intrall Polska Sp. z o.o.”.
  • 2004 – 1 stycznia wznowiono produkcję samochodów Lublin 3 i Honker.
  • 2005 – rozpoczęto sprzedaż samochodu Intrall Lublin 3Mi.
  • 2006 – 15 września na terenie zakładu odbyła się prapremiera nowego samochodu dostawczego Lubo
  • 2006 – w lutym powstaje nowy model samochodu terenowego Honker 2006.
  • 2006 – w kwietniu „International Truck Alliance Ltd.”, właściciel „INTRALL Polska Sp. z o.o.” nabywa aktywa, prawa intelektualne i znak towarowy „PRAGA Čáslav” oraz prawa sprzedaży i produkcji samochodów ciężarowych Praga (Czechy). We wrześniu, na targach motoryzacyjnych Internationale Automobil Ausstellung 2006 w niemieckim mieście Hanowerze, „Intrall Polska Sp. z o.o.” prezentuje nową rodzinę samochodów dostawczych Lubo zaprojektowaną i stworzoną przez Ośrodek Badawczo-Rozwojowy „Intrall Polska Sp. z OO”.
  • 2007 – wiosną zakończono produkcję, zaś 15 października Sąd Rejonowy w Lublinie ogłosił upadłość spółki „Intrall Polska”, która produkowała samochody dostawcze Lublin 3Mi oraz samochody terenowe Honker.
  • 2009 – firma DZT Tymińscy podjęła się produkcji samochodów Honker.
  • 2010 – 16 września odbyła się premiera następcy Lublina – samochodu DZT Pasagon. 3 stycznia 2011 rusza produkcja seryjna.
  • 2011 – 20 grudnia firma POL-MOT Warfama SA (dzisiaj Ursus S.A.) uruchamia w wydzielonej części fabryki montownię ciągników rolniczych marki Ursus. Od roku 2010 ta sama firma montuje na terenie fabryki licencyjne chińskie pick-upy marki ZX Grand Tiger. Pierwszym ciągnikiem z taśmy produkcyjnej zjechał Prezydent Miasta Lublin Krzysztof Żuk.
  • 2012 – we wrześniu firma DZT Tymińscy podjęła decyzję o zmianie nazwy przedsiębiorstwa z Fabryka Samochodów Ciężarowych w Lublinie na Fabryka Samochodów HONKER Sp. z OO Zaznaczyła przy tym, że samochody terenowe i dostawcze będą produkowane od tej chwili pod marką Honker. W końcu wakacji rozpoczęto sprzedaż samochodu Honker Cargo. Do końca września zarejestrowano 48 sztuk.

Dyrektorzy naczelni FSC w Lublin[edytuj | edytuj kod]

  • 1950-1954 – K. Gielewski
  • 1954-1956 – H. Sztraj
  • 1956-1957 – B. Brajte
  • 1957-1958 – Z. Nawrocki
  • 1958-1959 – A. Brykalski
  • 1960-1962 – W. Kwiatkowski
  • 1962-1974 – G. Krupa
  • 1974-1982 – H. Pawłowski
  • 1982-1985 – H. Jasiński
  • 1985-1987 – A. Malinowski
  • 1988-1995 – Z. Prus
  • 1996-1997 – W. Włoch

Zatrudnienie[edytuj | edytuj kod]

Zatrudnienie w lubelskiej FSC. Prognoza zakładała nawet 20 tys. osób.

  • 1966 – 8 tys.
  • 1969 – 10 tys.
  • 1973 – 13 tys. (1300 inżynierów i techników)
  • 1974 – 11 tys.
  • 1980 – 12 tys.
  • 1984 – 10 tys.
  • 2001 – 1725

Pojazdy[edytuj | edytuj kod]

Do samochodów, które zostały stworzone i były produkowane w lubelskiej fabryce należą:

Oraz ciągniki marki Ursus, produkowane przez firmę Ursus S.A.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Honker wstępnie sprzedany. Dziennik Wschodni, 25 maja 2009. [dostęp 19 sierpnia 2011].
  2. motofakty.pl: Honker i następca Lublina (pol.). [dostęp 2011-11-10].
  3. Dziennik Wschodni: Pasagon - nowy samochód z Lublina. Zobacz, jak wygląda (wideo) (pol.). [dostęp 2011-11-10].
  4. 4,0 4,1 Kurier Lubelski: Tchnęli nowe życie w lubelskiego honkera (pol.). [dostęp 2009-05-24].
  5. Dziennik Wschodni: W Lublinie będą montować ciągniki Ursus. Zaczną jesienią (pol.). [dostęp 2011-11-10].

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • A. Kierk, red.: Dzieje Lubelszczyzny. Tom II, Warszawa 1979.
  • Stanisław Szelichowski: Sto lat polskiej motoryzacji, Wyd. Krakowska Oficyna SAB, Kraków 2003. ISBN 83-918699-0-3.
  • Czesław Matuszek: „Historia fabryki samochodów”, Wyd. POLIHYMNIA Sp. z.o.o, Lublin, 2008, ISBN 978-83-7270-589-5.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]