Zygmunt I Stary

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Zygmunt I Stary
Z Bożej łaski król Polski, ziemi krakowskiej, sandomierskiej, łęczyckiej, sieradzkiej, Kujaw, wielki książę Litwy, pan i dziedzic Rusi, Prus, Chełmna, Elbląga i Pomorza, książę mazowiecki
Zygmunt I Stary.jpg
Coat of Arms of Jagiellon kings of Poland.svg
Autograph-ZygmuntStary.png
Król Polski
Okres panowania od 24 stycznia 1507
do 1 kwietnia 1548
Poprzednik Aleksander Jagiellończyk
Następca Zygmunt II August
wielki książę litewski
Okres panowania od 20 października 1506
do 1 kwietnia 1548
Poprzednik Aleksander Jagiellończyk
Następca Zygmunt August
Dane biograficzne
Dynastia Jagiellonowie
Urodziny 1 stycznia 1467 w Kozienicach
Śmierć 1 kwietnia 1548 w Krakowie
Ojciec Kazimierz IV Jagiellończyk
Matka Elżbieta Rakuszanka
Żona 1 Barbara Zápolya
2 Bona Sforza
Dzieci Jan z Książąt Litewskich

Regina Szafraniec
Katarzyna
Jadwiga Jagiellonka
Anna Jagiellonka
Izabela Jagiellonka
Zygmunt II August
Zofia Jagiellonka
Anna Jagiellonka
Katarzyna Jagiellonka
Olbracht Jagiellończyk

Galeria w Wikimedia Commons Galeria w Wikimedia Commons
Pieczęć większa litewska Zygmunta I Starego z 1529 roku

Zygmunt I Stary (ur. 1 stycznia 1467 roku w Kozienicach, zm. 1 kwietnia 1548 roku w Krakowie) – od roku 1506 wielki książę litewski, od 1507 roku król Polski. Przedostatni z dynastii Jagiellonów na tronie polskim, zasiadł na tronie po śmierci swego brata Aleksandra Jagiellończyka. Był przedostatnim z sześciu synów Kazimierza IV Jagiellończyka i Elżbiety Rakuszanki, ojcem m.in. Zygmunta II Augusta. Dwukrotnie żonaty: z Barbarą Zápolyą (1512), a po jej śmierci z Boną z rodu Sforzów (1518).

Młodość[edytuj | edytuj kod]

Po śmierci ojca był jedynym z synów, który nie piastował żadnych godności. W latach 1495-1496 Zygmunt zwracał się do wielkiego księcia litewskiego Aleksandra z żądaniem wydzielenia domeny z księstwa litewskiego, ale spotkał się z odmową. Królowa-wdowa Elżbieta Habsburżanka próbowała też bez powodzenia zapewnić synowi sukcesję na tronie austriackim. Również klęska wyprawy bukowińskiej Jana Olbrachta rozwiała plany osadzenia Zygmunta na tronie mołdawskim. Ostatecznie Zygmunt znalazł się pod opieką Władysława, króla czesko-węgierskiego, od którego otrzymał księstwo głogowskie (1499) i opawskie (1501), a w 1504 został namiestnikiem całego Śląska i Łużyc Dolnych[1][2].

Koronacja[edytuj | edytuj kod]

Po śmierci króla Aleksandra Jagiellończyka Zygmunt udał się do Wilna, gdzie wbrew postanowieniom unii mielnickiej z 1501 roku , która zakładała wspólną elekcję polsko-litewską, został przez litewską radę wielkoksiążęcą 13 września 1506 roku obrany i 20 października 1506 roku wyniesiony na tron litewski. 8 grudnia 1506 roku na sejmie piotrkowskim Zygmunt został obrany przez Senat[3] na króla polskiego, przybył z Wilna do Krakowa 20 stycznia 1507 i został koronowany 24 stycznia 1507 roku w katedrze na Wawelu przez prymasa Polski abpa Andrzeja Boryszewskiego[4].

W lutym 1507 roku nakłonił sejm litewski do przyjęcia uchwały o gotowości do wojny z Wielkim Księstwem Moskiewskim. Dwuletnia wojna litewsko-moskiewska (1507–1508) umocniła litewski stan posiadania na wschodzie[2].

Polityka wewnętrzna[edytuj | edytuj kod]

 Osobne artykuły: Statut Ormian lwowskichWojna kokosza.

Sytuację wewnętrzną w ówczesnej Polsce charakteryzowały szerokie uprawnienia izby poselskiej, potwierdzone i poszerzone w konstytucji nihil novi z roku 1505[2]. Na skład tego ciała król nie miał wpływu, odmiennie niż w odniesieniu do senatorów, których sam mianował. Dlatego też sprawując rządy Zygmunt I korzystał z rady senatorów i kompetentnych ministrów kierujących kancelarią królewską, urzędem podskarbińskim i wielkorządcami krakowskimi[2]. Pomimo że był niechętny systemowi parlamentarnemu i niezależności politycznej szlachty, Zygmunt uznawał autorytet norm prawnych, odznaczał się legalizmem, więc zwoływał coroczne sejmy[5], z reguły uzyskując uchwały podatkowe (pobory) na obronę potoczną. Jednakże niepowodzeniem skończyły się próby stworzenia stałego funduszu na obronność z podatków zależnych od dochodów[6].

Prawdopodobnie związek ze sprawami podatkowymi miał nieudany zamach na życie króla, dokonany 5 maja 1523 roku. Tożsamości niedoszłego królobójcy − który strzelił do władcy przechadzającego się wieczorem krużgankami zamku na Wawelu − i jego ewentualnych mocodawców nigdy nie ustalono. Niejasne pozostały też motywy zamachu. Pewną poszlakę może stanowić jedynie fakt ogłoszenia przez Zygmunta I trzy tygodnie wcześniej edyktu podatkowego "o czopowym", gdyż podatek ten monarcha nałożył bez zgody sejmu[7].

Do sukcesów można zaliczyć częściowe oddłużenie skarbu. Zygmunt I oddzielił rachunkowość dotyczącą podatków publicznych od skarbu królewskiego. Wzmocnił działalność mennicy krakowskiej, zabiegał o uporządkowanie przepisów dotyczących dochodów z eksploatacji żup solnych i kopalni, wydał statut dla Ormian (1519), zasady procesowe (1523), zamierzał ujednolicić prawo w całym kraju (correctura iurium, zwana korekturą Taszyckiego, 1532, odrzucona przez sejm w roku 1540).

Za namową swojej żony – Bony, uzyskał przyznanie, za swego życia, swemu małoletniemu synowi Zygmuntowi Augustowi tronu wielkoksiążęcego na Litwie (1522), jak i tronu polskiego (1529) (w wyniku elekcji vivente rege). W 1530 Zygmunt August został koronowany na króla Polski.[8] Był to pierwszy i zarazem ostatni, tego typu wybór władcy na tron królewski w Polsce[6].

Osiągnięciem było włączenie Mazowsza do Polski (po wygaśnięciu w 1526 męskiej linii książąt mazowieckich) jako województwa mazowieckiego (1529), oraz wprowadzenie do sejmu posłów mazowieckich sejmików ziemskich.

W latach 1530 i 1538 król wydał dwa statuty, określające zasady wyboru monarchy, którymi ustanowił raz na zawsze elekcję viritim. Na elekcję mógł przybyć każdy kto by chciał (unusquisque qui vellet) a elekcja ma być wolna (electio Regis libera)[9].

Król uporządkował gospodarkę celną ("nowe cło"), dbał o rozwój miast królewskich, odzyskał dla skarbu liczne kompleksy dóbr koronnej domeny królewskiej, znajdujące się pod zastawem. W działalności finansowej króla wspierała królowa Bona, dążąca do powiększenia dóbr królewskich, także w drodze zakupów i poprawy efektywności gospodarowania.

Henryk Rodakowski: "Wojna kokosza"

W rokoszu lwowskim 1537 roku (tzw. wojna kokosza) pospolite ruszenie zwołane na wyprawę na Wołoszczyznę wysunęło postulaty uporządkowania praw średniej szlachty niezadowolonej z działań dworu (Egzekucja Praw). Żądania szlachty skierowane były przeciw hegemonii elit senatorsko-ministerialnych (co wiązało się z nieprzestrzeganiem zakazów łączenia określonych urzędów świeckich i kościelnych, tzw. incompatibilitas), oraz z pomijaniem przy nominacjach na urzędy ziemskie zasady zamieszkiwania na obszarze jurysdykcji urzędu ("osiadłości"), sprzeciwiano się również wydatnej roli w życiu politycznym królowej i jej akcji wykupu w Koronie zastawionych królewszczyzn, wychowywaniu Zygmunta Augusta na dworze matki (bez zapewnienia mu edukacji politycznej i rycerskiej) oraz zbyt wysokiemu "nowemu cłu". Wobec braku zdecydowania wśród przywódców szlachty (byli nimi Mikołaj Taszycki, Jan Sierakowski oraz Piotr i Marcin Zborowscy)[10], po długotrwałych rokowaniach rokosz zakończył się kompromisem. Szlachta rozjechała się do domów, nie angażując się w wyprawę wojenną organizowaną przez króla (magnaci twierdzili, że jedynym wynikiem rokoszu miało być wyjedzenie drobiu w okolicy obozu, stąd pogardliwa nazwa "wojna kokosza")[11].

W 1540 roku Bernard Pretwicz ujawnił Bonie zawiązanie domniemanego spisku przez Marcina Zborowskiego, popartego przez 700 szlachty wielkopolskiej. Spiskowcy po śmierci Zygmunta I Starego mieli zebrać wojsko i zmusić Zygmunta II Augusta do zagwarantowania ich przywilejów oraz odebrania duchowieństwu trzeciej części jego uposażenia, przeznaczając ją na obronę. Zborowski wszystkiego się wyparł a nieznani sprawcy ciężko poranili Pretwicza[12].

Rozwaga i pokojowe usposobienie Zygmunta I Starego sprawiły, że w chwili śmierci cieszył się ogólnym szacunkiem w kraju i za granicą. Okres jego panowania określany jest jako złoty wiek w Polsce[potrzebne źródło].

Sprawy wyznaniowe[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Reformacja w Polsce.

W 1520 roku wydał w Toruniu edykt, w którym zakazał przywozić, sprzedawać lub używać książek niejakiego Marcina Lutra, w których się wiele tak przeciw Stolicy Apostolskiej, jako też ku zamieszaniu porządku publicznego, podkopaniu religii i całego stanu kościelnego mieści[13]. Edykt Zygmunta I Starego z 1523 roku głosił, że każdy, kto by owe dzieła luterskie wprowadzał, sprzedawał, kupował, czytał; albo zasady Lutra głosił, bronił lub pochwalał, aby prócz spalenia samychże książek, on także śmiercią na stosie i konfiskatą dóbr wszystkich ukarany został[14]. W 1534 roku wydał edykt, nakazując natychmiastowy powrót poddanym odwiedzającym Marcina Lutra lub przebywającym w państwach protestanckich, zabraniając wyjazdu w celu pobierania nauki na uczelniach różnowierczych[15].

Polityka zagraniczna[edytuj | edytuj kod]

Orzeł Zygmunta I Starego, kaplica Zygmuntowska na Wawelu

W polityce zagranicznej Zygmunt I Stary przede wszystkim przeciwstawiał się okrążeniu przez wrogów. Wielkie Księstwo Litewskie było zagrożone atakiem ze strony Wielkiego Księstwa Moskiewskiego, w wyniku wojny litewsko-moskiewskiej 1507-1508 i 1512-1522 utraciło w 1514 Smoleńsk (mimo świetnego zwycięstwa polsko-litewskiego w bitwie pod Orszą w 1514), a w 1522 Nowogród Siewierski. Wasyl III sprzymierzył się z cesarzem Maksymilianem I, a brak akceptacji przez cesarstwo postanowień pokoju toruńskiego (1466) dopomagał wyłamywaniu się wielkich mistrzów krzyżackich z lenniczej zależności względem Polski. Obawiano się przymierza między nowym wielkim mistrzem, Albrechtem Hohenzollernem, a Moskwą. Współdziałając z bratem, królem Czech i Węgier Władysławem II Jagiellończykiem, doprowadził do rozbicia antypolskiego sojuszu państw habsburskich i państw skandynawskich pod panowaniem dynastii oldenburskiej. Zjazd wiedeński w 1515 roku, zakończony cofnięciem przez cesarza poparcia dla Moskwy i uznaniem praw Polski do lenna Prus, rozwiązał ręce Zygmuntowi I na północy[16]. W wyniku wojny z zakonem krzyżackim (1519-1521) doszło w 1525 roku do podpisania traktatu krakowskiego. Zygmunt, jako prawny opiekun małoletniego Ludwika II Jagiellończyka, przyczynił się do wyboru Karola V Habsburga na cesarza rzymskiego w 1519 roku[17]. Zaakceptował też przejście majątków i urzędów krzyżackich spod władzy kościelnej pod świecką i przyjął hołd lenny Albrechta jako luterańskiego księcia Prus (hołd pruski 1525). Polsce traktat zapewnił prawo aneksji Prus Książęcych po wygaśnięciu męskiej linii rodu Albrechta[18], który nie był jeszcze żonaty[19].

Wojna litewsko-moskiewska (1534-1537), mimo zdobycia Staroduba (1535), nie przywróciła Wielkiemu Księstwu Litewskiemu Smoleńska. Mocą zawartego w roku 1537 pokoju Litwa zachowała zdobyty Homel. Walki trwały również na pograniczu z Tatarami krymskimi (ich najazdy odpierano przy pomocy obrony potocznej i "podarków") i Mołdawianami (zwycięstwo hetmana Jana Tarnowskiego pod Obertynem w 1531 roku uregulowało stosunki na Pokuciu)[20].

O panowanie na Bałtyku[edytuj | edytuj kod]

Nie najlepiej układały się stosunki Zygmunta Starego z Gdańskiem. Miasto to w drugiej połowie XV wieku zdobyło podstawy dobrobytu, które w wieku XVI i w pierwszej połowie XVII pozwoliły mu osiągnąć szczyt bogactwa i stać się istotnym czynnikiem w sprawach politycznych, gospodarczych, a nawet kulturalnych Rzeczypospolitej. Gdańsk stał się wyłącznym pośrednikiem polskiego handlu morskiego, ale pośrednikiem uciążliwym, co wywoływało rosnące niezadowolenie tak króla, jak i szlachty.

Gdańszczanie byli niechętni próbom prowadzenia przez Polskę samodzielnej polityki morskiej, co skutkowało poparciem udzielanym konkurującemu z Gdańskiem Elblągowi[21]. Wobec niemożności − ze względów finansowych − realizacji projektu budowy własnej floty wojennej, Zygmunt Stary, zapewne za radą Jana Dantyszka[22] znającego sprawy morskie, postanowił utworzyć flotę systemem kaperskim. Pierwszy królewski okręt kaperski pod dowództwem gdańszczanina Adriana Flinta[23] rozpoczął działania na wodach Zatoki Fińskiej w roku 1517. Wkrótce flota polska powiększyła się do kilkunastu okrętów, a Flint został prawdopodobnie jej dowódcą[24]. Obszarem jej działalności były wschodnie akweny Bałtyku.

W roku 1519, w związku z wojną z Krzyżakami, okręty kaperskie prowadziły również działania na Zatoce Gdańskiej blokując Królewiec. Z portami krzyżackimi utrzymywały kontakty głównie statki holenderskie i duńskie, one też stały się obiektami ataków floty kaperskiej. Flota ta była wspomagana przeciw Krzyżakom przez Gdańsk, który od lat rywalizował z Królewcem. Po zawarciu rozejmu w roku 1521 okręty kaperskie wróciły do zwalczania żeglugi narewskiej, przechwytując kilkanaście statków z ładunkami dla Wielkiego Księstwa Moskiewskiego. 14 września 1522 roku zawarty został rozejm polsko-moskiewski, a wkrótce potem król Zygmunt rozwiązał flotę kaperską. Okręty w większości przeszły do służby gdańskiej (były to zresztą prawie wyłącznie jednostki gdańskie), by brać udział w uciążliwej wojnie Hanzy z Danią.

Polska flota kaperska została zorganizowana doraźnie, a działalność swą prowadziła krótko. Była zbyt słaba, aby odegrać poważniejszą rolę w wojnie z Moskwą, a wypływało to z faktu, że Zygmunt Stary przywiązywał do spraw morskich znacznie mniejszą wagę, niż się na ogół przypuszcza[25]. Dopiero pod koniec życia, pod wpływem Bony, król nie przedłużył Gdańskowi długu zastawnego na starostwo puckie. Rada Miasta Gdańska traktowała posiadanie Pucka jako jeden z elementów sprawowania władzy nad wybrzeżem. Miało to swoją tradycję i ustaliło się już w czasach krzyżackich. W Pucku rezydował urzędnik zwany „rybickim”, którego kompetencje obejmowały wszystkie sprawy wynikające z posiadania brzegu morskiego i rybołówstwa[26]. Gdańsk, który rościł pretensje do posiadania całego wybrzeża Zatoki Gdańskiej, prawował się o starostwo puckie aż po rok 1546, ale w tym czasie król miał już w Prusach Królewskich wielu oddanych sobie ludzi, kompetentnych w sprawach morskich, a zarazem zwolenników aktywniejszej polityki wobec Gdańska.

Zygmunt I Stary a rozwój sztuki[edytuj | edytuj kod]

Zygmunt I Stary był wybitnym mecenasem sztuki. Jego zasługą jest bardzo wczesne wprowadzenie sztuki renesansowej do Polski, która (pomijając Węgry) wyprzedziła w tym względzie inne kraje europejskie. Nie będąc jeszcze królem, ufundował renesansowy nagrobek swego brata, króla Jana I Olbrachta w katedrze wawelskiej (ok. 1505). Za jego rządów między innymi przebudowano w tym samym stylu Zamek Królewski na Wawelu, na którym znajduje się największy renesansowy dziedziniec w Europie, a ufundowana przez niego Kaplica Zygmuntowska przy katedrze wawelskiej jest nazywana "perłą toskańskiego renesansu na północ od Alp". W 1540 roku ufundował także Kapelę Rorantystów – męski zespół wokalny działający w katedrze wawelskiej jeszcze przez wiele lat po jego śmierci[27].

Wielka jest, Panowie a Bracia, sława tej łaskawości króla Zygmunta, nie wiem bodaj, czy nie największa na świecie. Chciał, by w wolnej Rzeczypospolitej obywatele mogli swobodnie głos podnosić, swobodnie wypowiadać swoje zdania, swobodnie wreszcie wysuwać żądania, upominać się, stawiać zarzuty. [...] Postanowił w tej Rzeczypospolitej postępować z wami nie jak z niwolnikami, lecz jak z dziećmi, nie jak z poddanymi, lecz jak z towarzyszami a przyjaciółmi, z największą życzliwością, aby zarówno on słuchał swoich, jak swoi jego.

— Stanisław Orzechowski , Mowa żałobna do szlachty polskiej na pogrzebie Zygmunta Jagiellończyka, króla polskiego[28]

Portrety Zygmunta I Starego

Zygmunt I Stary (z prawej) na drzeworycie Albrechta Dürera z 1515 r.
Portret wykonany między 1511 a 1518, przypisywany Hansowi Süß von Kulmbach
Portret autorstwa Andrzeja Mastera z 1546 r.
Portret autorstwa prawdopodobnie Marcina Ostrowskiego z lat 50. XVI wieku
Portret Zygmunta I Starego, warsztat Lucasa Cranacha Młodszego, ok. 1555 r.
Nagrobek Zygmunta I wykonany jeszcze za życia króla przez Bartolommeo Berrecciego, Kaplica Zygmuntowska na Wawelu

Potomstwo Zygmunta I Starego[edytuj | edytuj kod]

Obraz Imię Data urodzenia Data śmierci Małżeństwa
John from Lithuanian Dukes.PNG Jan 1499 1538
Regina 1500/1501 1526 Hieronim Szafraniec
Katarzyna 1503 1548 Jerzy II de Montfort
Jadwiga Jagiellonka.jpg Jadwiga Jagiellonka 1513 1573 Joachim II Hektor
Anna Jagiellonka 1515 1520
Cranach the Younger Isabella Jagiellon.jpg Izabela Jagiellonka 1519 1559 Jan Zápolya
Cranach the Younger Sigismund II Augustus.jpg Zygmunt II August 1520 1572 1.Elżbieta Habsburżanka.
2.Barbara Radziwiłłówna.
3.Katarzyna Habsburżanka
Cranach the Younger Sophia Jagiellon.jpg Zofia Jagiellonka 1522 1575 Henryk II Młodszy
Cranach the Younger Anna Jagiellon.jpg Anna Jagiellonka 1523 1596 Stefan Batory
Cranach the Younger Catherine Jagiellon.jpg Katarzyna Jagiellonka 1526 1583 Jan III Waza
Olbracht Jagiellończyk 1527 1527

Genealogia[edytuj | edytuj kod]

Władysław II
Jagiełło

ur. ok. 1351
zm. 1 VI 1434
Zofia
Holszańska

ur. ok. 1405
zm. 21 IX 1461
Albrecht II
Habsburg

ur. 16 VIII 1397
zm. 27 X 1439
Elżbieta
Luksemburska

ur. 1409
zm. 1442
         
     
  Kazimierz IV
Jagiellończyk

ur. 30 XI 1427
zm. 7 VI 1492
Elżbieta
Rakuszanka

ur. 1436
zm. 30 VIII 1505
     
   
1
Katarzyna
Telniczanka

ur. ok. 1480
zm. 1528
OO   1498 (związek nieformalny)
2
Barbara
Zápolya

ur. 1495
zm. 2 X 1515
OO   8 II 1512
Zygmunt I
Stary

ur. 1 I 1467
zm. 1 IV 1548
3
Bona
Sforza

ur. 2 II 1494
zm. 19 XI 1557
OO   18 IV 1518
                   
                   
   1    1    1    2    2
Jan z Książąt Litewskich
 ur. 8 I 1499
 zm. 18 II 1538
 
Regina
 ur. 1500/1501
 zm. 20 V 1526
 
Katarzyna
 ur. ok. 1503
 zm. po 9 IX 1548
 
Jadwiga Jagiellonka
 ur. 15 III 1513
 zm. 7 II 1573
 
Anna Jagiellonka
 ur. 1 VII 1515
 zm. 8 V 1520
 
   3    3    3    3    3
Izabela Jagiellonka
 ur. 18 I 1519
 zm. 15 IX 1559
 
Zygmunt II August
 ur. 1 VIII 1520
 zm. 7 VII 1572
 
Zofia Jagiellonka
 ur. 13 VII 1522
 zm. 28 V 1575
 
Anna Jagiellonka
 ur. 18 X 1523
 zm. 9 IX 1596
 
Katarzyna Jagiellonka
 ur. 1 XI 1526
 zm. 16 IX 1583
 
   3                
Olbracht Jagiellończyk
 ur. 20 IX 1527
 zm. 20 IX 1527
 


Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Piotr Tafiłowski: Z dziejów kultury węgierskiej w późnym Średniowieczu (pol.). W: Bibliotheca Corviniana [on-line]. UMCS. [dostęp 2011-04-29]. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-01-14)].
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 H.Rutkowski, Zygmunt I Stary, s.326.
  3. Ludwik Finkel, Elekcja Zygmunta I, Kraków 1910, s. 214.
  4. Małgorzata Duczmal: Jagiellonowie : leksykon biograficzny. Kraków: Wydawnictwo Literackie, 1996, s. 548. ISBN 83-08-02577-3.
  5. H.Rutkowski, Zygmunt I Stary, s.327.
  6. 6,0 6,1 H.Samsonowicz, Historia Polski..., s.156.
  7. Marek Żukow-Karczewski, Zamachy w Krakowie, "Gazeta Krakowska" Magazyn Sobota, Niedziela, nr 42 (13953) 1994.
  8. M. Barański, S. Ciara, M. Kunicki-Goldfinger: Poczet Królów i książąt polskich. świat książki, 1997, s. 172.
  9. Wacław Sobieski, Trybun ludu szlacheckiego, Warszawa 1978, s. 60.
  10. Janusz Wałek: Dzieje Polski w malarstwie i poezji. Warszawa: 1987, s. 77. ISBN 83-223-2114-07.
  11. H.Samsonowicz, Historia Polski..., s.157.
  12. Julian Bukowski, Dzieje reformacyi w Polsce od wejścia jej do Polski aż do jej upadku. T. 1, Początki i terytoryalne rozprzestrzenienie się reformacyi, [1883]], 288-289.
  13. Julian Bukowski, Dzieje reformacyi w Polsce od wejścia jej do Polski aż do jej upadku. T. 1, Początki i terytoryalne rozprzestrzenienie się reformacyi, [1883]], s. 487.
  14. Julian Bukowski, Dzieje reformacyi w Polsce od wejścia jej do Polski aż do jej upadku. T. 1, Początki i terytoryalne rozprzestrzenienie się reformacyi, [1883]], s. 490.
  15. Julian Bukowski, Dzieje reformacyi w Polsce od wejścia jej do Polski aż do jej upadku. T. 1, Początki i terytoryalne rozprzestrzenienie się reformacyi, [1883]], s. 225.
  16. H.Samsonowicz, Historia Polski..., s.171.
  17. Zdzisław Spieralski: Jan Tarnowski 1488-1561, Warszawa 1977, s.82-83.
  18. H.Samsonowicz, Historia Polski..., s.166.
  19. S.Bodniak, Polski słownik..., s.48-52.
  20. H.Samsonowicz, Historia Polski..., s.173.
  21. S. Matysiak, O stosunku..., s.393.
  22. E. Cieślak, C. Biernat: Dzieje Gdańska, Gdańsk 1969, s.122.
  23. S. Matysiak, O stosunku..., s.400.
  24. S. Matysiak, O stosunku..., s.401.
  25. W. Odyniec, Dzieje Prus..., s. 91.
  26. W. Odyniec, Dzieje Prus..., s. 92.
  27. H.Rutkowski, Zygmunt I Stary, s.332.
  28. H.Rutkowski, Zygmunt I Stary, s.328.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Stanisław Bodniak, w: Polski Słownik Biograficzny. T. 1. Polska Akademia Umiejętności – Skład Główny w Księgarniach Gebethnera i Wolffa, 1935, s. 48–52.
  • Paweł Jasienica: Polska Jagiellonów. Warszawa: Państwowy Instytut Wydawniczy, 1983. ISBN 83-06-00305-5.
  • Stanisław Matysiak: O stosunku Gdańska do Polski i o ustroju Gdańska 1454-1793. „Przegląd Zachodni”, rocznik X, z.7/8, 1954.
  • Tadeusz M. Nowak, Jan Wimmer: Historia oręża polskiego 963-1795. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1981. ISBN 83-214-0133-3.
  • Stanisław Nowogrodzki, Rządy Zygmunta Jagiellończyka na Śląsku i w Łużycach (1499-1506), Warszawa 1937.
  • Wacław Odyniec: Dzieje Prus Królewskich 1454-1772. Warszawa: 1972.
  • Henryk Rutkowski: Poczet królów i książąt polskich: Zygmunt I Stary. Warszawa: Czytelnik, 1978.
  • Henryk Samsonowicz: Historia Polski do roku 1795. Warszawa: Wydawnictwa Szkolne i Pedagogiczne, 1976.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]