Tempo (muzyka)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Określenie tempa (u góry) podane na dwa sposoby: tradycyjnie, przez podanie włoskiej nazwy tempa andante, oraz współcześnie (w nawiasie), przez podanie liczby ósemek na minutę.

Tempo (agogika) – jeden z elementów dzieła muzycznego oznaczający, jak szybko utwór ma być wykonany. Tradycyjnie, w zapisie nutowym szybkość wykonania utworu podaje się w postaci włoskiej nazwy tempa nad partyturą lub pięciolinią. Ta metoda definiuje tempo w sposób przybliżony. Nazwom tempa towarzyszą często dodatkowe określenia (również w języku włoskim), opisujące sposób wykonania utworu (np. adagio cantabile - powoli i śpiewnie, adagio risoluto - powoli ale pewnie, zdecydowanie). Określenia tempa podawane na początku utworów lub części utworów są często używane w charakterze ich tytułów, o ile kompozytor nie nazwał dzieła w inny sposób (np. Adagio – jeden z bardziej znanych utworów przypisywany Tomaso Albinoniemu).

W różnych szkołach i w różnych okresach historycznych różnie je interpretowano. Ściślejsze określenie tempa stało się możliwe od czasu wynalezienia metronomu. Rzadko jednak podaje się ścisłą częstość, raczej przedział częstości, interpretację zostawiając wykonawcy.

Oprócz określeń słownych (najczęściej włoskich) tempo można podać bardziej precyzyjnie (w sposób bezwzględny) poprzez podanie liczby uderzeń metronomu na minutę, wraz z określeniem jednostki rytmicznej odpowiadającej uderzeniu metronomu. Domyślnie jednostką tą jest ćwierćnuta, można jednak wybrać dowolną inną jednostkę, jeśli jest ona bardziej naturalna dla danego utworu (np. ósemkę lub półnutę).

Jeszcze innym sposobem ustalenia tempa bezwzględnego jest podanie czasu trwania utworu, np. ca = 15 (cały utwór ma trwać około 15 minut).

Podstawowe określenia tempa[edytuj | edytuj kod]

nazwa włoska znaczenie liczba jednostek metrycznych
na minutę (BPM)*
Tempa wolne
grave ciężko, poważnie
< 40
largo szeroko
40 – 60
larghetto dość szeroko
60 – 66
lento powoli
60 – 66
adagio wolno
66 – 76
Tempa umiarkowane
andante w tempie spokojnego kroku
76 – 108
andantino nieco szybciej niż andante
moderato umiarkowanie
108 – 120
allegretto ruchliwie
120 – 132
Tempa szybkie
allegro ruchliwie, wesoło
120 – 168
vivo
vivace
żywo, szybko
presto śpiesznie
168 – 199
presto vivacissimo bardzo żywo
prestissimo bardzo szybko
200 <

* Częstotliwość może się zmieniać w zależności od źródeł.

Dodatkowe określenia[edytuj | edytuj kod]

Określenia tempa mogą być dodatkowo modyfikowane określeniem uzupełniającym, umieszczanym, zgodnie z regułami języka włoskiego, przed lub po nazwie tempa:

  • assai – dość,
  • alla - tak jak (np. alla marcia - tak jak w marszu lub alla turca - tak jak w muzyce tureckiej),
  • appena - prawie w ogóle, prawie nic,
  • con - z (con fuoco - dosł. z ogniem)
  • in modo - w stylu (in modo di marcia funebre w stylu marsza żałobnego),
  • meno – mniej, np. meno vivo – nie tak prędko,
  • molto – bardzo,
  • misterioso - tajemniczo,
  • non molto' – nie bardzo, np. allegro non molto – nie bardzo ruchliwie,
  • non tanto – nie zanadto,
  • non troppo – nie zanadto,
  • piú – więcej, bardziej (np. piú adagio – bardziej, więcej niż adagio),
  • poco a poco – coraz bardziej, np. poco a poco ritardando – coraz bardziej zwalniając,
  • poco un poco – trochę, np. poco un poco animato trochę ożywiając,
  • quasi – jakby,
  • sempre - zawsze, stale.
  • senza - bez,

Chwilowe zmiany tempa[edytuj | edytuj kod]

Chwilowe zmiany tempa podaje się pod pięciolinią na początku odcinku tekstu muzycznego, którego one dotyczą. Używa się określeń:

  • accelerando – przyśpieszyć,
  • allargando – rozwlec,
  • animato – ożywić,
  • cantabile - śpiewająco, śpiewnie,
  • calando - zanikając,
  • doppio movimento – dwa razy szybciej,
  • dolce - słodko,
  • dolcissimo - jak najbardziej słodko,
  • energico - energicznie,
  • eroico - heroicznie,
  • furioso - dosł. w furii
  • lacrimoso - smutno, żałobnie,
  • lamentoso - dosł. lamentując,
  • leggiero - lekko,
  • maestoso - majestatycznie, poważnie
  • malinconico - melancholicznie,
  • marcato - w tempie marsza,
  • meno mosso – mniej ruchliwie,
  • misterioso - tajemniczo,
  • morendo – zamierając,
  • non tanto - nie tak bardzo,
  • patetico - patetycznie, emocjonalnie,
  • pesante - ciężko,
  • piú mosso – bardziej ruchliwie,
  • poco un poco mosso – stopniowo przyspieszyć,
  • saltando - skocznie i lekko,
  • scherzando - zabawnie,
  • rallentando (rall.) – stopniowo zwolnić,
  • ritardando (rit.) – spowolnić,
  • ritenuto(również rit.) – zwolnienie,
  • stringendo – pędzić, coraz gwałtowniej,
  • sostenuto - przedłużyć,
  • subito - nagle,
  • subito forte-nagle głośno,
  • tranquillamente - spokojnie,
  • trionfante - triumfalnie,
  • tenuto (ten.) – wytrzymać, przetrzymać.
  • doppio più lento - dwa razy wolniej,
  • doppio movimento - dwa razy szybciej,

Powrót do poprzedniego tempa zaznacza się określeniem: a tempo lub tempo primo (tempo ' ).

Oznaczenia w innych językach[edytuj | edytuj kod]

We współczesnej używa się również terminologii w językach narodowych. Poniżej znajdują się tłumaczenia określeń tempa z wybrabych języków.

Francuski[edytuj | edytuj kod]

Kompozytorzy używający francuskich określeń: François Couperin, Jean-Philippe Rameau, Claude Debussy, Olivier Messiaen, Maurice Ravel i Alexander Scriabin. Erik Satie używał stworzonych przez siebie określeń tempa również w swoim języku[1].

  • Grave – wolno, ciężko
  • Lent – wolno,
  • Modéré – średnio (moderato)
  • Moins – mniej,
  • Rapide – szybko,
  • Très – bardzo,
  • Vif – żywo,
  • Vite – szybko,

Niemiecki[edytuj | edytuj kod]

Ludwig van Beethoven i Gustav Mahler używali określeń niemieckich.

  • Langsam – wolno,
  • Lebhaft – żywo,
  • Mäßig – średnio (moderato),
  • Rasch – szybko,
  • Schnell – szybko, szybciej,
  • Bewegt – ruchliwie,

Angielski[edytuj | edytuj kod]

Angielskie określenia stosowali między innymi Benjamin Britten i Percy Grainger.

  • fast - szybko,
  • medium - średnio,
  • brisk - żywo,
  • slowly - powoli,
  • vigorously - żywo (vivo)
  • misterious - tajemniczo (mistrioso)

Przypisy

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]