Timna (Tel Batasz)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Ujednoznacznienie Zobacz też: Timna.
Tel Batasz

Timnafilistyńskie miasto biblijne, zlokalizowane w Tel Batasz.

Wzmianki w źródłach[edytuj | edytuj kod]

Nazwa Timna została poświadczona przez Księgę Jozuego (Joz 15,10; 19,43), według której miasto należało do plemienia Judy, następnie wymieniono je jako własność pokolenia Dana (Joz 19,43). Według Księgi Sędziów (Sdz 1,1; 2,5; 15,6) o władzę w Timnie walczyli Filistyni i Izraelici. Za panowania Achaza według 2 Księgi Kronik (2 Krn 28,18) miasto zostało podbite przez Filistynów. Wymieniona w Księdze Rodzaju (Rdz 38,12; 38,14) miejscowość Timna najprawdopodobniej jest tożsama z Timną w Tel Batasz[1]. W kronikach asyryjskich Timna została wymieniona jako jedna ze zdobyczy Sennacheryba. Informacja ta jest datowana na 701 rok p.n.e.[2]

Lokalizacja[edytuj | edytuj kod]

Początkowo – ze względu na podobieństwo wymowy – Timny szukano na obszarze współczesnej miejscowości arabskiej Chirbet Tibna, oddalonej o 3,2 km na południowy wschód od Bet Szemesz. Badania jednak nie potwierdziły teorii, że Chirbet Tibna ma starożytną metrykę. W związku z tym pojawiła się hipoteza, że ruiny Timny kryje wzgórze Tel Batasz, położone w dolinie Sorek około 6 km na północny zachód od Bet Szemesz[1], gdzie w 1977 roku rozpoczęto wykopaliska pod kierunkiem Georg'a L. Kelma i Amihai Mazara[2].

Badania archeologiczne[edytuj | edytuj kod]

Najstarsza warstwa Tel Bakasz datowana jest na okres środkowego brązu (I połowa II tysiąclecia p.n.e.). Odkryto w niej osadę na planie kwadratu, otoczoną ziemnym obwałowaniem, i mur z suszonej cegły. W warstwach X–VI, datowanych na późny brąz (XVII–XIII wiek p.n.e.), odnotowano ślady obecności Kananejczyków. Brak śladów po murach miejskich, funkcję murów pełniły zewnętrzne ściany domostw. W północno-wschodniej części kopca odkryto pozostałości po wielkich zabudowaniach[3]. Po zniszczeniach z XVI wieku p.n.e. miasto zostało otoczone murami obronnymi[4]. W warstwie VII, datowanej na XIV wiek p.n.e., znaleziono budynek, niespotykany dotąd w budownictwie bliskowschodnim. Parter budowli był oparty na dwóch szeregach kolumn i przykryty dachem[3]. Z tego okresu pochodzą też ślady bogatych domostw[4]. W każdej warstwie kananejskiej znaleziono importowaną ceramikę, skarabeusze, pieczęcie i wyroby z metalu oraz ślady po pożarach na skutek najazdów[3].

Najstarsze ślady obecności Filistynów w Tel Batasz znaleziono w warstwie V, datowanej na XII wiek p.n.e. W okresie filistyńskim budowle wznoszono z kamienia i cegły. Na otwartych placach znaleziono piece kuchenne i zasobniki. Wśród zabytków ruchomych natrafiono na filistyńską ceramikę, pieczęcie i ich odciski, odcisk w glinie pieczęci z filistyńską inskrypcją[1].

W okresie XI–X wiek p.n.e. miasto było na zmianę rujnowane i odbudowywane. W warstwie IV odkryto pozostałości (przypuszczalnie) po pałacu. Na obszarze C w okolicach miejskich bram znaleziono ruiny dwóch kwadratowych wież. Po zrujnowaniu miasta w drugiej połowie X wieku p.n.e. nastąpiła około stuletnia przerwa w osadnictwie.

W rezultacie badań nad III warstwą ustalono, że w VIII wieku p.n.e. rozpoczęło się odrodzenie miasta, które odbudowano na nowym planie. W połowie VIII wieku p.n.e. wzniesiono mury obronne z kamiennych bloków. Droga do miasta wiodła przez bramy zewnętrzną i wewnętrzną, wzmocnioną bastionem. W obrębie murów odkryto magazyn z judzkimi dzbanami zasobowymi typu lamelek. Niektóre z nich były zapieczętowane pieczęcią Judy, jeden miał odcisk prywatnej pieczęci. W 701 roku p.n.e. miasto z III warstwy zostało zdobyte i zrujnowane przez Sennacheryba.

Kolejna odbudowa miasta wraz z murami i bramą nastąpiła w VII wieku p.n.e. Badania nad II warstwą ustaliły, że przestrzeń miejska została podzielona za pomocą monolitycznych filarów. Odnotowano staranne planowanie budynków i grupowanie ich w bloki. W zachodniej części wzgórza odkryto domostwa, których zawartość wskazuje, że była to przemysłowa dzielnica miasta, znaleziono w nich bowiem żelazne prasy do tłoczenia oliwy. Prawdopodobnie wskutek najazdu babilońskiego około 600 roku p.n.e. dzielnica spłonęła. W północno-wschodniej części miasta wzniesiono fort lub gmach. Zabytki kultury materialnej reprezentują wyroby ceramiczne o połączonych cechach ceramiki filistyńskiej i judzkiej.

Najmłodsza I warstwa, datowana na okres perski (VI–IV wiek p.n.e.), zawiera pozostałości po ubogiej osadzie z wykopanymi w ziemi jamami zasobowymi[3].

Historia[edytuj | edytuj kod]

Osadnictwo w Tel Batasz istniało niemal nieprzerwanie od okresu środkowego brązu. W XVII–XIII wieku p.n.e. miejscowość zamieszkiwali Kananejczycy. Wskutek wojen wielokrotnie było zdobywane i palone[3]. W połowie XVI wieku p.n.e. miasto padło na skutek najazdu faraona Ahmose[5].

W połowie XIII wieku p.n.e. miasto zdobyły Ludy Morza[6], w XII wieku p.n.e. osiedlili się tu Filistyni. Ich miasto jako Timna zostało kilkakrotnie wymienione w Biblii. W czasach Zjednoczonego Królestwa Izraela (XI–X wiek p.n.e.) Timna na zmianę należała do Filistynów i Izraelitów, z tego względu w wyniku walk była kilkakrotnie rujnowana. W X wieku p.n.e. częściowo została odbudowana i umocniona. Przypuszczalnie w drugiej połowie X wieku p.n.e. Timna padła na skutek najazdu Szeszonka I.

W VIII wieku p.n.e. Timnę na nowo rozplanowano i zaczęto jej odbudowę[3]. Początkowo była to pomniejsza miejscowość z 500–1000 mieszkańcami[7]. W połowie VIII wieku p.n.e., prawdopodobnie gdy region znalazł się pod rządami Ozjasza, wzniesiono mury obronne, a w czasach panowania Ezechiasza zmagazynowano tu żywność na wypadek wojny z Asyrią. W 701 roku p.n.e. miasto zostało zrujnowane przez Sennacheryba[3].

Po najeździe asyryjskim Timna nie odzyskała swojej świetności[1], mimo że w VII wieku p.n.e. została odbudowana. Około 600 roku p.n.e. została zniszczona wskutek najazdu babilońskiego, a w okresie okres perskim (VI–IV wiek p.n.e.) istniała jako niewielka osada[3].

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 Encyklopedia archeologiczna Ziemi Świętej, oprac. A. Negev, s. 436.
  2. 2,0 2,1 Encyklopedia archeologiczna Ziemi Świętej, oprac. A. Negev, s. 54.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 3,7 Encyklopedia archeologiczna Ziemi Świętej, oprac. A. Negev, s. 54–55.
  4. 4,0 4,1 S. Gądecki, Archeologia biblijna, T. 1, s. 212–213.
  5. S. Gądecki, Archeologia biblijna, T. 1, s. 207.
  6. S. Gądecki, Archeologia biblijna, T. 1, s. 239.
  7. S. Gądecki, Archeologia biblijna, T. 1, s. 343–344.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]