Wielki Sfinks
Wielki Sfinks w Gizie - wykuty z ogromnego bloku skalnego (o długości 73 m i wysokości 20 m[1]) pozostawionego w wyrobisku z czasów Cheopsa, posąg leżącego lwa z głową władcy w chuście nemes, prawdopodobnie wizerunek Chefrena. Sama rzeźba ma długość 57 metrów, szerokość 6 m i wysokość 20 m[1]. Wielokrotnie zasypywany przez piasek i odkopywany już za czasów starożytnych (m.in. za Totmesa IV). Ostatnio pod kierunkiem Zahi Hawassa przeprowadzono prace zabezpieczające rzeźbę. Na skutek zamieszek 29 stycznia 2011 r. władze egipskie zamknęły dla zwiedzających tutejszy kompleks piramid wraz z Wielkim Sfinksem.
Spis treści |
[edytuj] Debata na temat erozji wodnej
Robert M. Schoch stwierdził, że erozja Sfinksa nie jest wywołana przez wiatr z piaskiem, a przez wodę. To przesunęło czas powstania Sfinksa na okres kiedy w Egipcie występowały obfite opady deszczu (holocen). Geolodzy Colin Reader i David Coxill potwierdzili wnioski Schocha. Nie wszyscy egiptolodzy zaakceptowali je. Powstała teoria, że erozja wodna jest faktem, ale nie wywołał jej deszcz tylko otoczenie Sfinksa sztuczną fosą.
[edytuj] Oryginalna głowa
Sfinks na początku prawdopodobnie miał głowę lwa, dopiero później jeden z faraonów przekuł ją na swoją podobiznę. Na przekucie wskazuje to, że głowa jest mniej zerodowana niż reszta sfinksa, mimo że przez większość czasu była odsłonięta. Głowa jest też nieproporcjonalnie mała w stosunku do reszty ciała.
Inna teoria mówi że Sfinks był szakalem. Anubis bóg z głową szakala w egipskiej religii jest strażnikiem umarłych. Umieszczenie rzeźby szakala przy nekropoli jest więc bardziej prawdopodobne niż wizerunku lwa. Po łapach nie można poznać jakie zwierzę przedstawia ponieważ były one zbyt zniszczone, odrestaurowano je tak, by przedstawiały łapy lwa.
[edytuj] Spotkania ze Sfinksem
Za czasów XVIII dynastii faraon Totmes IV wystawił między łapami Sfinksa kamienną stelę, w której opisał swą przygodę: podobno przyszły władca położył się w cieniu rzeźby i miał sen, w którym Sfinks obiecał osadzić go na tronie, jeśli tylko odkopie posąg z zalegającego piasku.
Totmes IV odkopał rzeźbę i postawił stelę w okresie kiedy zasiadł już na tronie. Opowieść miała w takim razie na celu zalegalizować wstąpienie Totmesa na tron, które odbyło się w niejasnych okolicznościach. Poza tym prac restauracyjnych nie można jednak przypisać konkretnie temu władcy.
Za XVIII dynastii odnowiono Sfinksa i obłożono płytami z wapienia oraz umieszczono między jego łapami posąg króla.
[edytuj] Średniowiecze
W czasach średniowiecza powstało wiele fantastycznych legend dotyczących Sfinksa. Jedna z nich opowiada o niezwykłej obietnicy, która została złożona przez Wielkiego Sfinksa we śnie, pewnemu biednemu mieszkańcowi Fajum. Sfinks, nazwany przez Arabów „Panem Grozy”, obiecał owemu wieśniakowi znalezienie skarbu w swoim uchu. Wiedziony apetytem bogactwa przybył do Gizy i rozpoczął poszukiwania w wystającej z piasku głowie olbrzyma. W tym czasie przyjechał strażnik na koniu i złapał poszukiwacza, który nie był legalnie zarejestrowany. Jednak usłyszawszy opowieść chłopa, wdrapał się po kamieniach i sam począł szukać. Chciwość strażnika została ukarana bo w uchu nie było skarbu lecz norka jadowitej kobry, która po chwili go ukąsiła. Nieszczęśnik spadł i zabił się tymczasem wieśniak zabrał dla siebie jego zbroje i konia. Słowa Sfinksa więc się sprawdziły i chłop otrzymał obiecany skarb.
Kolejna baśń, pochodząca podobnie jak poprzednia z XIII wieku, mówi także o ubogim człowieku i jego przygodzie ze Sfinksem. Jej bohater znalazł jedną z kart Księgi Zaklęć, która opisywała sposób składania ofiary Sfinksowi. Jeśli właściwie wykonało się instrukcje, na języku Sfinksa pojawić się miała złota moneta- dinar. Nie trudno się domyśleć, że moneta miała magiczne właściwości. Jej niezwykłość polegała na tym, że potrafiła równoważyć monety położone naprzeciw niej na szali wagi.
W 1378 suficki szejk Sajim al-Dahra uszkodził twarz i oczy Sfinksa. Inny szejk Horemchet w celu ochrony rzeźby przesypał zalegające hałdy piasku na sąsiednią wioskę, co odbiło się zemstą poszkodowanych w ten sposób mieszkańców wsi także na Wielkim Sfinksie.
[edytuj] XVI wiek
W XVI wieku kronikarz As-Safadi próbował udowodnić tezę mówiącą, że piramidy zbudowano przed potopem. Wyjaśnił zarazem jak powstał Sfinks, który w owym czasie był zasypany aż po samą szyję: "na wierzchołku piramidy Cheopsa miał stać wielki idol słoneczny, który został stamtąd zmyty wodami potopu. Spadł on i rozbił się tak, że została tylko jego głowa stercząca z piasku poniżej piramid."
Inni brali Sfinksa za wizerunek Memnona, na głowie zaś miał według nich znajdować się otwór prowadzący podziemnym korytarzem do wnętrza piramidy. Polski podróżnik książę Mikołaj Krzysztof Radziwiłł (Sierotka) odwiedził Egipt w 1583 w czasie pielgrzymki do Ziemi Świętej. Uważał on, że głowa jest portretem córki faraona, legendarnej Rodopis, o której pisał w V wieku p.n.e. Herodot
[edytuj] XVII wiek
W pierwszej połowie XVII wieku niemiecki arystokrata Christian von Neitzchitz przebywał w Kairze i zwiedził Gizę. W swoim dziele zatytułowanym Siedmioletnie niebezpieczne zwiedzanie świata napisał o duchu diabolicznym mieszkającym najpierw w piramidach a następnie w wielkiej głowie Sfinksa. Wspomniał też o naturalnym pochodzeniu rzeźby i o spełnianej przez nią funkcji wyroczni, do której sam wtedy przybył.
[edytuj] XVIII wiek
Pod koniec XVIII wieku podczas wyprawy napoleońskiej Sfinks został zbadany i opisany przez francuskich badaczy (Dominique Vivant Denon).
[edytuj] Badania i wykopaliska
W 1816 Giovanni Batista Caviglia odkopał fragmenty brakującej brody, ureusza (obecnie znajdujące się w British Museum i w Muzeum Egipskim w Kairze) oraz odkrył Stelę Snu Totmesa IV. Pozostałości świątyni Chefrena, stojącej obok Sfinksa, Auguste Mariette odsłonił w 1853 i od tamtej pory utrzymuje się pogląd, że oblicze kolosa ma rysy wyżej wspomnianego władcy.
W maju 1998 ukończono projekt związany z pracami konserwatorskimi przy Sfinksie zainicjowanymi przez prezydenta Mubaraka i realizowanymi przez Zahi Hawassa. W ciągu 7-letniej renowacji Sfinksa użyto stu tysięcy kamieni, drobiazgowe prace konserwatorskie nie objęły jego zniszczonej twarzy [2].
Przypisy
- ↑ 1,0 1,1 Skeptic World - Ancient Monuments - The Sphinx (ang.). [dostęp 2010-11-29].
- ↑ Wypowiedź Ahmeda al-Haggara, sprawującego nadzór nad zabytkami w muhafazie Giza, Przebudźcie się! 22.06.1998 r., str.29
[edytuj] Bibliografia
- Niwiński Andrzej Na tropach legend. Spotkania z Egiptem w czasach Średniowiecza [w:] Czekając na Herhora..., PRO-EGIPT, 2003 Warszawa, ISBN 83-915941-3-0
- Ian Shaw Zagadka Sfinksa [w:] Fagan M. Brian Siedemdziesiąt Wielkich Tajemnic Świata Starożytnego, Debit, Bielsko-Biała, 2002, ISBN 83-7167-223-3
Na mapach:
