Wielki Sfinks

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Wielki Sfinks
Wielki Sfinks
Państwo  Egipt
Miejscowość Giza
Typ pomnika posąg
Całkowita wysokość 20 m
Położenie na mapie Egiptu
Mapa lokalizacyjna Egiptu
Wielki Sfinks
Wielki Sfinks
Ziemia 29°58′31″N 31°08′16″E/29,975278 31,137778
Fragment kopii Steli Snu Totmesa IV
Wizerunek Sfinksa i piramidy (1880 r.)
Jean-Léon Gérôme: Napoleon Bonaparte przed obliczem Sfinksa
Obraz przedstawiający Sfinksa autorstwa Davida Robertsa

Wielki Sfinks w Giziemonolityczny posąg sfinksa, o długości 73,5 m i wysokości 20 m, prawdopodobnie wizerunek Chefrena[1].

Historia[edytuj | edytuj kod]

W czasach XVIII dynastii, za panowania Totmesa IV, posąg odnowiono i umieszczono między łapami Sfinksa kamienną stelę z aktem dziękczynnym za objęcie władzy, którą faraon miał otrzymać za sprawą Sfinksa – przyszły władca odpoczywając w cieniu posągu miał sen, w którym Wielki Bóg obiecał mu królestwo w zamian za uwolnienie Sfinksa od piasku pustyni.

Średniowiecze[edytuj | edytuj kod]

W czasach średniowiecza powstało wiele fantastycznych legend dotyczących Sfinksa. Jedna z nich opowiada o niezwykłej obietnicy, która została złożona przez Wielkiego Sfinksa we śnie, pewnemu biednemu mieszkańcowi Fajum. Sfinks, nazwany przez Arabów „Panem Grozy”, obiecał owemu wieśniakowi znalezienie skarbu w swoim uchu. Wiedziony apetytem bogactwa przybył do Gizy i rozpoczął poszukiwania w wystającej z piasku głowie olbrzyma. W tym czasie przyjechał strażnik na koniu i złapał poszukiwacza, który nie był legalnie zarejestrowany. Jednak usłyszawszy opowieść chłopa, wdrapał się po kamieniach i sam począł szukać. Chciwość strażnika została ukarana bo w uchu nie było skarbu lecz norka jadowitej kobry, która po chwili go ukąsiła. Nieszczęśnik spadł i zabił się tymczasem wieśniak zabrał dla siebie jego zbroje i konia. Słowa Sfinksa więc się sprawdziły i chłop otrzymał obiecany skarb.

Kolejna baśń, pochodząca podobnie jak poprzednia z XIII wieku, mówi także o ubogim człowieku i jego przygodzie ze Sfinksem. Jej bohater znalazł jedną z kart Księgi Zaklęć, która opisywała sposób składania ofiary Sfinksowi. Jeśli właściwie wykonało się instrukcje, na języku Sfinksa pojawić się miała złota moneta - dinar. Nie trudno się domyśleć, że moneta miała magiczne właściwości. Jej niezwykłość polegała na tym, że potrafiła równoważyć monety położone naprzeciw niej na szali wagi.

W 1378 suficki szejk Sajim al-Dahra uszkodził twarz i oczy Sfinksa. Inny szejk Horemchet w celu ochrony rzeźby przesypał zalegające hałdy piasku na sąsiednią wioskę, co odbiło się zemstą poszkodowanych w ten sposób mieszkańców wsi także na Wielkim Sfinksie.

XVI wiek[edytuj | edytuj kod]

W XVI wieku kronikarz As-Safadi próbował udowodnić tezę mówiącą, że piramidy zbudowano przed potopem. Wyjaśnił zarazem jak powstał Sfinks, który w owym czasie był zasypany aż po samą szyję: "na wierzchołku piramidy Cheopsa miał stać wielki idol słoneczny, który został stamtąd zmyty wodami potopu. Spadł on i rozbił się tak, że została tylko jego głowa stercząca z piasku poniżej piramid."

Inni brali Sfinksa za wizerunek Memnona, na głowie zaś miał według nich znajdować się otwór prowadzący podziemnym korytarzem do wnętrza piramidy. Polski podróżnik książę Mikołaj Krzysztof Radziwiłł (Sierotka) odwiedził Egipt w 1583 w czasie pielgrzymki do Ziemi Świętej. Uważał on, że głowa jest portretem córki faraona, legendarnej Rodopis, o której pisał w V wieku p.n.e. Herodot.

XVII wiek[edytuj | edytuj kod]

W pierwszej połowie XVII wieku niemiecki arystokrata Christian von Neitzchitz przebywał w Kairze i zwiedził Gizę. W swoim dziele zatytułowanym Siedmioletnie niebezpieczne zwiedzanie świata napisał o duchu diabolicznym mieszkającym najpierw w piramidach a następnie w wielkiej głowie Sfinksa. Wspomniał też o naturalnym pochodzeniu posągu i o spełnianej przez niego funkcji wyroczni, do której sam wtedy przybył.

XVIII wiek[edytuj | edytuj kod]

Pod koniec XVIII wieku podczas wyprawy napoleońskiej Sfinks został zbadany i opisany przez francuskich badaczy (Dominique Vivant Denon).

Badania i wykopaliska[edytuj | edytuj kod]

W 1816 Giovanni Batista Caviglia odkopał fragmenty brakującej brody, ureusza (obecnie znajdujące się w Muzeum Brytyjskim i w Muzeum Egipskim w Kairze) oraz odkrył Stelę Snu Totmesa IV. Pozostałości świątyni Chefrena, stojącej obok Sfinksa, Auguste Mariette odsłonił w 1853 i od tamtej pory utrzymuje się pogląd, że oblicze kolosa ma rysy wyżej wspomnianego władcy.

W maju 1998 ukończono projekt związany z pracami konserwatorskimi przy Sfinksie zainicjowanymi przez prezydenta Mubaraka i realizowanymi przez Zahi Hawassa. W ciągu 10-letniej renowacji Sfinksa użyto ponad dwunastu tysięcy kamiennych bloków, drobiazgowe prace konserwatorskie nie objęły jednak jego zniszczonej twarzy[2].

Spekulacje pseudonaukowe[edytuj | edytuj kod]

Sfinks, podobnie jak pobliski kompleks piramid, jest obiektem wielu spekulacji pseudonaukowych. Amerykański jasnowidz Edgar Cayce utrzymywał, że pod Sfinksem znajduje się podziemna „Komnata Zapisków”, w której ukryta została tajemna wiedza Atlantów[3]. Według poglądu wyrażonego przez amerykańskiego pisarza i zwolennika paleoastronautyki Roberta Temple w książce The Sphinx Mystery, posąg miał pierwotnie głowę szakala i był wizerunkiem boga Anubisa, a ludzką twarz otrzymał dopiero po przekuciu w czasach Amenemhata II[4].

Amerykański geolog Robert Schoch stwierdził, że ciało Sfinksa nosi ślady silne ślady erozji wodnej, która mogła mieć miejsce jedynie w czasach bardziej deszczowego klimatu. Na podstawie tego ogłosił, że monument liczy sobie ponad 10 tysięcy lat[3]. Za podobną starą datą powstania posągu opowiedzieli się Robert Bauval i Graham Hancock, zdaniem których cały kompleks w Gizie jest gigantyczną mapą nieba wzniesioną około 10500 roku p.n.e., zaś sam Sfinks stanowił odwzorowanie gwiazdozbioru Lwa[5].

Przypisy

  1. Giza - Great Sphinx of Khafra (ang.). [dostęp 2010-11-29].
  2. Egypt knocks years off the Sphinx. The Independent, 25 maja 1998. [dostęp 10 kwietnia 2012].
  3. 3,0 3,1 Kenneth L. Feder: Encyclopedia of Dubious Archaeology. Santa Barbara: ABC-CLIO, 2010, s. 127-130. ISBN 978-0-313-37918-5.
  4. Philip Coppens: The Sphinx Mystery (ang.). philipcoppens.com. [dostęp 2015-04-11].
  5. Peter James and Nick Thorpe: Ancient Mysteries. New York: Ballantine Books, 1999, s. 226-227. ISBN 0-345-43488-9.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Andrzej Niwiński: Na tropach legend. Spotkania z Egiptem w czasach Średniowiecza [w:] Czekając na Herhora..., PRO-EGIPT, 2003 Warszawa, ISBN 83-915941-3-0
  • Ian Shaw: Zagadka Sfinksa [w:] Fagan M. Brian Siedemdziesiąt Wielkich Tajemnic Świata Starożytnego, Debit, Bielsko-Biała, 2002, ISBN 83-7167-223-3