Zodiak

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy astronomii i zachodniej astrologii. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.

Zodiak w astronomii – pas na sferze niebieskiej w płaszczyźnie ekliptyki o szerokości ok. 16°. W jego obszarze znajduje się widoczne z Ziemi Słońce zataczające w ciągu roku pełen obieg. Kąt pełny (360°) podzielony został na 12 równych części, stąd w astronomii wyróżnia się 12 znaków zodiaku. W rzeczywistości gwiazdozbiorów widocznych w płaszczyźnie ekliptyki jest 13 i mają one różne rozmiary. Dlatego nie można jednoznacznie utożsamiać znaków zodiaku z gwiazdozbiorami.

Punkty przecięcia równika niebieskiego z ekliptyką nazywa się punktami równonocy: wiosennej i jesiennej. Chwilę przejścia Słońca przez punkt równonocy wiosennej przyjmuje się za kalendarzowy początek astronomicznej wiosny – Słońce wchodzi w znak zodiaku Barana (nie mylić z gwiazdozbiorem Barana). Analogicznie początkiem jesieni jest równonoc jesienna, kiedy Słońce wchodzi w znak Wagi.

Zodiak tropikalny (znaki zodiaku)[edytuj | edytuj kod]

Ekliptykę w starożytności podzielono na 12 równych części po 30°.

W czasach, gdy podzielono ekliptykę na znaki Zodiaku, punkt Barana, który rozpoczyna znak Barana, znajdował się w obrębie współczesnego gwiazdozbioru Barana. Położenie znaków zodiaku pokrywało się wówczas w przybliżeniu z położeniem gwiazdozbiorów. Na skutek precesji osi ziemskiej punkt Barana od tego czasu przesunął się o około 30°, czyli na początek gwiazdozbioru Ryb. Również w wyniku późniejszych reform map gwiazdozbiorów ich granice pozmieniały się, aż do objęcia części ekliptyki przez kolejny, trzynasty gwiazdozbiór.

Słońce przesuwa się o niecały 1° dziennie wzdłuż linii ekliptyki. W związku z różnicą roku zwrotnikowego i kalendarzowego Słońce wchodzi w dany stopień i znak zodiaku o innej porze dnia, a czasem w innym dniu miesiąca niż w roku ubiegłym. Pozycję Słońca w określonym czasie, względem określonego miejsca na Ziemi można sprawdzić w efemerydach.

W astrologii znakom zodiaku przypisano arbitralnie różne znaczenia wykorzystywane przy stawianiu horoskopów.

Motyw astrologicznego zodiaku był tematem przewodnim wielu filmów, m.in. serialu kryminalnego Horoskop śmierci. Łacińskie nazwy znaków zodiaku noszą kolonie z serialu Battlestar Galactica.

Długość
ekliptyczna
Nazwa
znaku
Symbol Chwila wstępowania Słońca w znak
dane dla roku 2005 (Katowice)
Uwagi
300° Wodnik Aquarius.svg 20 stycznia, godz. 00:22 (UTC+1)[1]
330° Ryby Pisces.svg 18 lutego, godz. 14:30 (UTC+1)[2]
Baran Aries.svg 20 marca, godz. 13:33 (UTC+1)[3] Słońce wchodzi w znak w chwili
równonocy wiosennej
30° Byk Taurus.svg 20 kwietnia, godz. 01:38 (UTC+2)[4]
60° Bliźnięta Gemini.svg 21 maja, godz. 00:49 (UTC+2)[5]
90° Rak Cancer.svg 21 czerwca, godz. 08:46 (UTC+2)[6] Słońce wchodzi w znak w chwili
przesilenia letniego
120° Lew Leo.svg 22 lipca, godz. 19:50 (UTC+2)[7]
150° Panna Virgo.svg 23 sierpnia, godz. 01:46 (UTC+2)[8]
180° Waga Libra.svg 23 września, godz. 00:23 (UTC+2)[9] Słońce wchodzi w znak w chwili
równonocy jesiennej
210° Skorpion Scorpio.svg 23 października, godz. 09:42 (UTC+2)[10]
240° Strzelec Sagittarius.svg 22 listopada, godz. 06:15 (UTC+1)[11]
270° Koziorożec Capricorn.svg 21 grudnia, godz. 19:35 (UTC+1)[12] Słońce wchodzi w znak w chwili
przesilenia zimowego

Gwiazdozbiory na ekliptyce[edytuj | edytuj kod]

Data "wchodzenia" Słońca w obszar danego gwiazdozbioru zmienia się w czasie. Jest to spowodowane ruchem precesyjnym Ziemi[13].

Okresy pobytu Słońca na tle kolejnych, nieregularnych odcinków ekliptyki:

Nazwa
gwiazdozbioru
Nazwa
łacińska
Symbol Słońce w gwiazdozbiorze –
dane dla roku 2011[14][15]
Uwagi
Wodnik Aquarius Aquarius.svg 16 lutego – 11 marca
Ryby Pisces Pisces.svg 11 marca – 18 kwietnia
Baran Aries Aries.svg 18 kwietnia – 13 maja
Byk Taurus Taurus.svg 13 maja – 21 czerwca
Bliźnięta Gemini Gemini.svg 21 czerwca – 20 lipca
Rak Cancer Cancer.svg 20 lipca – 10 sierpnia
Lew Leo Leo.svg 10 sierpnia – 16 września
Panna Virgo Virgo.svg 16 września – 30 października Słońce w tym gwiazdozbiorze przebywa
najdłużej (około 44 dni).
Waga Libra Libra.svg 30 października – 23 listopada
Skorpion Scorpio Scorpio.svg 23 listopada – 29 listopada Słońce w tym gwiazdozbiorze przebywa
najkrócej (około 6 dni).
Wężownik Ophiuchus Asclepius staff.svg 29 listopada – 17 grudnia
Strzelec Sagittarius Sagittarius.svg 17 grudnia – 20 stycznia
Koziorożec Capricornus Capricorn.svg 20 stycznia – 16 lutego
Wikimedia Commons
WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasła zodiak i znak zodiaku w Wikisłowniku

Przypisy

  1. Niebo w styczniu 2005 roku. Polskie Towarzystwo Miłośników Astronomii Oddział Śląski w Chorzowie. Kopia strony w bazie Internet Archive
  2. Niebo w lutym 2005 rokuu. Polskie Towarzystwo Miłośników Astronomii Oddział Śląski w Chorzowie. Kopia strony w bazie Internet Archive
  3. Niebo w marcu 2005 roku. Polskie Towarzystwo Miłośników Astronomii Oddział Śląski w Chorzowie. Kopia strony w bazie Internet Archive
  4. Niebo w kwietniu 2005 roku. Polskie Towarzystwo Miłośników Astronomii Oddział Śląski w Chorzowie. Kopia strony w bazie Internet Archive
  5. Niebo w maju 2005 roku. Polskie Towarzystwo Miłośników Astronomii Oddział Śląski w Chorzowie. Kopia strony w bazie Internet Archive
  6. Niebo w czerwcu 2005 roku. Polskie Towarzystwo Miłośników Astronomii Oddział Śląski w Chorzowie. Kopia strony w bazie Internet Archive
  7. Niebo w lipcu 2005 roku. Polskie Towarzystwo Miłośników Astronomii Oddział Śląski w Chorzowie. Kopia strony w bazie Internet Archive
  8. Niebo w sierpniu 2005 roku. Polskie Towarzystwo Miłośników Astronomii Oddział Śląski w Chorzowie. Kopia strony w bazie Internet Archive
  9. Niebo we wrześniu 2005 roku. Polskie Towarzystwo Miłośników Astronomii Oddział Śląski w Chorzowie. Kopia strony w bazie Internet Archive
  10. Niebo w październiku 2005 roku. Polskie Towarzystwo Miłośników Astronomii Oddział Śląski w Chorzowie. Kopia strony w bazie Internet Archive
  11. Niebo w listopadzie 2005 roku. Polskie Towarzystwo Miłośników Astronomii Oddział Śląski w Chorzowie. Kopia strony w bazie Internet Archive
  12. Niebo w grudniu 2005 roku. Polskie Towarzystwo Miłośników Astronomii Oddział Śląski w Chorzowie. Kopia strony w bazie Internet Archive
  13. Tomasz Rożek. Horoskopy kłamią (Cała prawda o znakach zodiaku). „Angora”. 39 (1058), s. 52, 26 września 2010. ISSN 08678162 (pol.). 
  14. Marta Kwasnicka: Twój horoskop 2011 jest nieważny. Polskie Radio, 2011-01-19. [dostęp 2012-05-16].
  15. Stephanie Pappas: Wobbly Earth Means Your Horoscope Is Wrong (ang.). LiveScience, 2011-01-13. [dostęp 2012-05-16].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

  • Znaki zodiaku 2000 – 2025 (uwaga: dane dla strefy czasowej UTC+1). dr Kazimierz Borkowski, Uniwersytet Mikołaja Kopernika Wydział Fizyki, Astronomii i Informatyki Stosowanej