Gwiazdozbiór Lwa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Lew
Lew
Nazwa łacińska Leo
Dopełniacz łaciński Leonis
Skrót nazwy łacińskiej Leo
Dane obserwacyjne (J2000)
Rektascensja 10 h 30 m
Deklinacja 15°
Charakterystyka
Powierzchnia 947 stopni kw.
Liczba gwiazd o obserwowanej wielkości gwiazdowej < 3 5
Najjaśniejsza gwiazda Regulus (1,36m)
Gwiazdozbiory sąsiadujące
Roje meteorów
Widoczny na szerokościach geograficznych
pomiędzy 59[1]° S a 90° N.
Grafika autorstwa Jana Heweliusza

Lew (łac. Leo, dop. Leonis, symbol Leo.svg, skrót Leo) – 12. co do wielkości konstelacja będąca jednym z 12 gwiazdozbiorów zodiaku. Słońce wędruje na tle tego gwiazdozbioru od 10 sierpnia do 16 września. W naszych czasach przez gwiazdozbiór Lwa przebiega 35,8° ekliptyki: 2/5 znaku Lwa 4/5 znaku Panny[2]. Liczba gwiazd widoczna nieuzbrojonym okiem: około 70.

Mity i legendy[edytuj | edytuj kod]

Nazwa wywodzi się od lwa, którego musiał pokonać Herkules aby wypełnić jedną ze swych dwunastu prac (zwykle zabicie lwa uważane było za pierwszą, gdyż wskutek niej heros zdobył zbroję z lwiej skóry, która czyniła go niewrażliwym na ciosy). Lew nemejski był zwierzęciem o niezwykłych cechach. Według mitologii żadne ostrze nie było w stanie nawet zadrapać jego skóry. Herkulesowi udało się jednak dokonać tego, co niemożliwe. Początkowo heros wystrzelił w kierunku Lwa nemejskiego grad strzał, połamał na nim maczugę oraz skrzywił miecz. Lwa pokonała dopiero przebiegłość Herkulesa. Po przegranej początkowo przez Herkulesa walce zwierzę wycofało się do jaskini o dwóch wejściach. Bohater zawiesił w jednym końcu sieć, a sam wszedł drugim wejściem. Walka rozgorzała na nowo, Herkules stracił w nie palec, zdołał jednak schwytać Lwa, objął ramieniem jego szyję i udusił zwierzę. Stojąc przed zleceniodawcą dwunastu prac, królem Eurysteuszem, ku zdumieniu wszystkich rozciął skórę Lwa nemejskiego, używając do tego lwiego pazura. Ściągnąwszy skórę lwa, herkules przyodział się w nią i w tym właśnie stroju bywał często przedstawiany[3]. Najjaśniejsza gwiazda Lwa, Regulus, była w starożytności symbolem Monarchii[1].

Wybrane gwiazdy[edytuj | edytuj kod]

W odróżnieniu od wielu innych gwiazdozbiorów Lew naprawdę przypomina swój pierwowzór. Głowę lwa reprezentuje skierowany do tyłu znak zapytania, asteryzm zwany Sierpem. Wyraźny trójkąt prostokątny jest zadem lwa, a linie gwiazd - nogami wylegującej się bestii. Gromada gwiazd Warkocza Bereniki reprezentuje kosmyk na końcu ogona[1].

  • α Leo (Regulus) wyobraża serce Lwa i ma jasność 1,36m (15 miejsce pod względem jasności wśród gwiazd). Jego położenie wskazuje miejsce lwiego serca. Łacińska nazwa gwiazdy oznacza „małego króla”[3]. Gwiazda nazwana tak przez Mikołaja Kopernika[4].
  • β Leo (Denebola, co z arabskiego można przetłumaczyć jako „koniec lwiego ogona”, gwiazda położona po drugiej stronie gwiazdozbioru, druga co do jasności[3].
  • γ Leo (Algieba), trzecia pod względem jasności oznaczająca z arabskiego „czoło”, co może być jednak mylące - Ptolemeusz, którego uznaje się za ojca obowiązującego do dzisiaj kształtu konstelacji, utożsamiał tę gwiazdę z lwim karkiem. To układ poczwórny gwiazd, gdzie dwiema centralnymi gwiazdami są olbrzymy. Pierwsza z nich (składnik A) ma średnicę 23, a druga (składnik B) 10 razy większą od Słońca. Obie oddalone są od siebie o 4,3 sekundy łuku i obiegają wspólny środek ciężkości w czasie 619 lat. Wokół tego układu znajdują się dwa dodatkowe składniki[3].
  • δ Leo (Zosma), gwiazda o jasności 2,56m.
  • ε Leo ma jasność 2,97m i jest żółtym olbrzymem.
  • ζ Leo jest układem wizualnie potrójnym, a więc systemem gwiazd nie związanych ze sobą fizycznie. Tworzy go gwiazda główna i para towarzyszy o jasności 6m[4].
  • ι Leo to gwiazda podwójna o jasności łącznej 4,0m, jej składniki mają jasności 4,1m i 7,0m, obiegają się z okresem 200 lat.
  • 83 Lwa to kolejna gwiazda podwójna o składnikach wielkości 6,2 i 7,9m[1].
  • R Leo jest gwiazdą zmienną, należącą do ważnego typu gwiazd zmiennych długookresowych typu Mira Ceti (zwanego tak od gwiazdy ο Ceti w gwiazdozbiorze Wieloryba). Zmienia ona swą jasność od 4,4m do 11,3m z okresem 309,95 dni[3].

Interesujące obiekty[edytuj | edytuj kod]

Oprócz wielu mniej jasnych galaktyk, w gwiazdozbiorze Lwa leżą też następujące galaktyki widoczne przez większe lornetki:

  • Triplet Lwa – gromada galaktyk w skład której wchodzą galaktyki M65 (NGC 3623), M66 (NGC 3627) i NGC 3628. Poszczególne składniki oddalone są odpowiednio o około 22, 36 i 35 milionów lat świetlnych. Wszystkie składniki są galaktykami spiralnymi, a M 66 posiada dodatkowo poprzeczkę. Jasności widzialne tych galaktyk to odpowiednio 10,3, 9,7 i 14m.
  • Grupa galaktyk Lew I - zwana również jako grupa M96 (NGC 3368), składa się z ośmiu składników, wśród których dominującą rolę odgrywają obiekty M 96, M95 i M105 (NGC 3379). Galaktyki te zostały odkryte w roku 1781 przez Pierre'a Méchaina. M95 i M96 należą do grupy galaktyk spiralnych a M105 jest galaktyką eliptyczną[3].
  • NGC 2903 można już dostrzec 6-centymetrowym refraktorem, a 20-centymetrowym teleskopie widać już w tej wydłużonej spirali jądro podobne do gwiazdy. 40-centymetrowy teleskop uzupełnia obraz o wydłużone jądro, ciemniejsze pasmo na zachód od tego jądra i jasny węzeł, skatalogowany jako NGC 2905 na północnym krańcu galaktyki[1].

Planety pozasłoneczne[edytuj | edytuj kod]

Czerwony karzeł GJ 436 oddalony od Ziemi o około 33 lata świetlne o typie widmowym M2,5 i jasności 10,68m. W 2004 roku odkryto planetę GJ 436 b, której okres obiegu wynosi 2,64 dni, a masa jest niewiele większa od masy Neptuna.

Roje meteorów[edytuj | edytuj kod]

Leonidy – jeden z najciekawszych rojów meteorów. Można go obserwować od 10 do 21 listopada. Radiant roju znajduje się w okolicy gwiazdy Algieba (γ Leo). Pochodzenie zjawisk łączy się z kometą 55P/Tempel-Tuttle, która została odkryta przez Ernsta W. Tempela i Horace P. Tuttle'a na przełomie 1865 i 1866. W przypadku Leonidów w dniu jego największej aktywności dostrzec można do ośmiu zjawisk w ciągu godziny. Co około 33 lata rój staje się bardziej obfity. W 1945 obserwowane było 88 przelotów na godzinę, natomiast w 1966 obserwowano prawdziwy deszcz 100 tysięcy meteorów. W latach 1998-2002 obserwowano wzrost aktywności roju wynikający z przejścia komety przez peryhelium orbity. W 2001 było ich kilka tysięcy. Maksimum roju przypada na 17 listopada[3].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Wikimedia Commons
WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło Lew w Wikisłowniku

Przypisy

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 Praca zbiorowa: Kosmos. Warszawa: Buchmann Sp. z o.o., 2012, s. 394-395. ISBN 978-83-7670=323-7.
  2. Jan Desselberger, Szczepanik: Tablice astronomiczne. Bielsko-Biała: PPU „PARK” Sp. z o.o., 2002. ISBN 83-7266-156-1strony=109-111.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 3,4 3,5 3,6 Paweł Maksym: Kosmos.Niebiańskie historie.. Poznań: Oxford Educational Sp. z o.o., 2011, s. 19-20. ISBN 978-83-252-1256-8.
  4. 4,0 4,1 Przemysław Rudź: Niebo. Warszawa: Carta Blanca Sp. z o.o., 2008, s. 196-197. ISBN 978-83-60887-76-9.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]