Wielosiarczki

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Przykładowy wielosiarczek: pentasiarczek sodu, Na2S5

Wielosiarczki (nadsiarczki) – grupa związków chemicznych, soli kwasów wielosiarkowodorowych. Zawierają aniony o wzorze S2−n (n = 2–8), charakteryzujące się budową liniową: SSn−2S. Termin nadsiarczki często stosuje się tylko w odniesieniu do disiarczków, zawierających jon S2−2.

Wielosiarczki jako sole[edytuj | edytuj kod]

Wielosiarczki uzyskuje się przez rozpuszczenie siarki w roztworach siarczków amonu, metali alkalicznych i metali ziem alkalicznych, np.:

Na2S + S → Na2S2
Na2S + 5S → Na2S6

Inną metodą otrzymywania wielosiarczków jest utlenianie siarczków: 4Na2S + O2 + 2H2O → 2Na2S2 + 4NaOH

Roztwory wielosiarczków mają barwę żółtą. Wielosiarczki ulegają łatwo rozkładowi z wydzieleniem siarkowodoru i siarki, szczególnie w warunkach zasadowych. Z roztworów kwaśnych można wyizolować nietrwałe wielosiarczki wodoru, np. H2S2, H2S3, H2S4.

Znane są także wielosiarczki, w których rolę kationu pełni związek organiczny, np. N-metyloimidazol[1].

Wielosiarczki wykorzystuje się do produkcji barwników oraz w garbarstwie. Wielosiarczek wapnia stosowany jest jako fungicyd pod nazwą ciecz kalifornijska (ang. lime sulfur).

Wielosiarczkowe związki kompleksowe[edytuj | edytuj kod]

Wielosiarczki są częstymi ligandami w chemii koordynacyjnej, np. (C5H5)2TiS5, [Ni(S4)2]2− lub [Pt(S5)3]2−. Kompleksy tego typu tworzą zarówno metale przejściowe[2], jak i metale grup głównych[3].

Polimery wielosiarczkowe[edytuj | edytuj kod]

Polimery wielosiarczkowe zbudowane są z łańcuchów zawierających naprzemiennie reszty węglowodorową i wielosiarczkową: –[(CH2)m-Sx]n–, gdzie x oznacza liczbę atomów siarki w jednostce, a n – liczbę merów. Polimery takie można otrzymać przez kondensację dihalogenku alkilu z wielosiarczkiem:

n Na2S5 + n ClCH2CH2Cl → [CH2CH2S5]n + 2n NaCl

Polimery wielosiarczkowe są nierozpuszczalne w wodzie, olejach i wielu rozpuszczalnikach organicznych. Dzięki tej odporności stosowane są jako uszczelniacze nawierzchni, szyb pojazdów i samolotów.

Polisiarczki w produktach wulkanizowanych[edytuj | edytuj kod]

Wiele elastomerów zawiera mostki wielosiarczkowe wprowadzane w procesie wulkanizacji w celu usztywnienia i wzmocnienia materiału (gumy). W trakcie procesu łańcuchy siarkowe łączą ze sobą węgle allilowe (tzn. sąsiadujące z wiązaniem podwójnym C=C) sąsiadujących łańcuchów polimeru.

Podobne związki[edytuj | edytuj kod]

Inne pierwiastki 16 grupy układu okresowego również tworzą związki łańcuchowe. Tlen tworzy zwykle jony dwuatomowe np. (nadtlenki M2O2 i ponadtlenki MO2), lecz istnieją także jego trójatomowe jony ozonkowe, O3. Selen i tellur tworzą wieloselenki i wielotellurki będące analogami wielosiarczków.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Adam Bielański: Chemia ogólna i nieorganiczna. Warszawa: PWN, 1981, s. ?. ISBN 83-01-02626-X.
  • Słownik chemiczny angielsko-polski i polsko-angielski pod red. D. Kryt i B. Semeniuka, WNT, Warszawa 1979

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Dev, Somanath., Ramli, Emannuel., Rauchfuss, Thomas B., Wilson, Scott R.. Synthesis and structure of [M(N-methylimidazole)6]S8 (M = Mn, Fe, Ni, Mg). Polysulfide salts prepared by the reaction N-methylimidazole + metal powder + sulfur. „Inorganic Chemistry”. 30 (11), s. 2514-2519, 1991. doi:10.1021/ic00011a011. 
  2. Draganjac, Mark, Rauchfuss, Thomas B.. Transition Metal Polysulfides: Coordination Compounds with Purely Inorganic Chelate Ligands. „Angewandte Chemie International Edition in English”. 24 (9), s. 742-757, 1985. doi:10.1002/anie.198507421. 
  3. Steudel, Ralf, Takeda, Nobuhiro, Tokitoh, Norihiro, Okazaki, Renji. Polysulfido Complexes of Main Group and Transition Metals. „Topics in Current Chemistry”. 231, s. 153-202, 2003. doi:10.1007/b13184.