Tellur

Tellur
antymon ← tellur → jod
Se ↑ Te ↓ Po 52 Te
Wygląd
srebrzystoszary
Ogólne informacje
Nazwa, symbol, l.a.	tellur, Te, 52
Grupa, okres, blok	16 (VIA), 5, p
Stopień utlenienia	−II, −I, IV, VI
Właściwości metaliczne	półmetal
Właściwości tlenków	średnio kwasowe
Masa atomowa	127,60 u
Stan skupienia	stały
Gęstość	6240 kg/m³
Temperatura topnienia	449,51 °C
Temperatura wrzenia	988 °C
Numer CAS	13494-80-9
PubChem	6327182
Właściwości atomowe Promień • atomowy • walencyjny • van der Waalsa 140 (obl. 123) pm 135 pm 206 pm Konfiguracja elektronowa [Kr]5s24d105p4 Zapełnienie powłok 2, 8, 18, 18, 6 (wizualizacja powłok) Elektroujemność • w skali Paulinga • w skali Allreda 2,10 2,01 Potencjały jonizacyjne I 869,3 kJ/mol II 1790 kJ/mol III 2698 kJ/mol
Właściwości fizyczne Ciepło parowania 52,55 kJ/mol Ciepło topnienia 17,49 kJ/mol Konduktywność 200×10−3 S/m Ciepło właściwe 202 J/(kg·K) Przewodność cieplna 2,35 W/(m·K) Układ krystalograficzny heksagonalny Twardość • w skali Mohsa 2,25 Prędkość dźwięku 2610 m/s (293,15 K) Objętość molowa 20,46×10−6 m³/mol
Najbardziej stabilne izotopy izotop wyst. o.p.r. s.r. e.r. MeV p.r. 120Te 0,096% >2,2×1016 lat 2×w.e. 1,701 120Sn 121Te {syn.} 16,78 dni w.e. 1,040 121 Sb 122Te 2,603% stabilny izotop z 70 neutronami 123Te 0,908% >1×1013 lat w.e. 0,051 123 Sb 124Te 4,816% stabilny izotop z 72 neutronami 125Te 7,139% stabilny izotop z 73 neutronami 126Te 18,952% stabilny izotop z 74 neutronami 128Te 31,687% 2,2×1024 lat β−β− 0,867 128 I 130Te 33,799% 7,90×1020 lat β−β− 2,528 130 I
Niebezpieczeństwa MSDS Zewnętrzne dane MSDS Globalnie Zharmonizowany System Klasyfikacji i Oznakowania Chemikaliów Zagrożenia według MSDS Niebezpieczeństwo Zwroty H H301 Zwroty EUH brak zwrotów EUH Zwroty P P301+P310 Europejska klasyfikacja substancji Zagrożenia według MSDS Toksyczny (T) Zwroty R R25 Zwroty S S45 NFPA 704 0 2 0   Numer RTECS WY2625000
Jeżeli nie podano inaczej, dane dotyczą warunków normalnych (0 °C, 1013,25 hPa)
Multimedia w Wikimedia Commons
Hasło tellur w Wikisłowniku

Tellur (Te, łac. tellurium) – pierwiastek chemiczny, z grupy półmetali w układzie okresowym. Nazwa pochodzi od łacińskiej nazwy Ziemi – tellus.

Charakterystyka

Kation tetratellurowy

Tellur w postaci krystalicznej jest srebrzystobiały i kruchy. Reaguje ze stężonym kwasem azotowym tworząc kwas tellurawy (H₂TeO₃), w reakcji telluru z wodą królewską powstaje kwas tellurowy (H₂TeO₄). Ze stężonym gorącym kwasem siarkowym tellur reaguje tworząc roztwór o barwie czerwonej, zawierający kationy tetratellurowe Te₄²⁺. Zabarwienie wynika z obecności 6 zdelokalizowanych elektronów π w płaskiej, kwadratowej strukturze kationów tetratellurowych. Kationy te pod wpływem wody hydrolizują z wydzieleniem czarnego osadu telluru.

Tworzy tellurki Te²⁻, telluryn TeO2−3 i tellurany TeO2−4. Tellurowodór H₂Te jest nietrwałym, trującym gazem, o nieprzyjemnym zapachu. Pył i pary telluru działają szkodliwie przy ich wdychaniu, drażnią także oczy.

Występowanie

W skorupie ziemskiej występuje on w ilości 0,005 ppm. Minerałem tego pierwiastka jest np. telluryt (TeO₂).

Odkrycie

Pierwiastek został odkryty w 1782 r. przez Franza-Josepha Müllera von Reichensteina.

Bibliografia

• Jerzy Minczewski, Zygmunt Marczenko: Chemia analityczna. T. 1: Podstawy teoretyczne i analiza jakościowa. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2001. ISBN 8301134992.