Sole

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy grupy związków chemicznych. Zobacz też: inne znaczenia tego słowa.
NaCl (sól kuchenna) wykrystalizowany na ściankach zlewki

Solezwiązki chemiczne będące produktami reakcji kwasu z zasadą, tak, że labilne atomy wodoru kwasu zostają w całości lub w części zastąpione innymi atomami bądź grupami o ładunku dodatnim[1][2]. Składają się z ujemnego anionu (tzw. reszty kwasowej) i dodatniego kationu[3].

Sole stosowane są jako nawozy mineralne, w budownictwie, komunikacji, przemyśle spożywczym i wielu innych. Występują w przyrodzie, np. jako minerały lub w organizmach żywych.

Ogólny wzór soli:

{\rm M}^{m+}_a {\rm A}^{a-}_m

gdzie:

  • M – kation metalu lub inny (np. jony amonowe NH+4 lub kationy organiczne typu XR+4, gdzie X = {N, P, As, ...}, R – dowolna grupa organiczna)
  • A – anion reszty kwasowej
  • m – wartościowość metalu
  • a – wartościowość reszty kwasowej

Systematyka soli[edytuj | edytuj kod]

Wyróżnia się:

  • sole nasycone, w których nie występują ani grupy hydroksylowe, ani kwaśne atomy wodoru;
  • sole nienasycone, które dzieli się na:
  • hydraty – sole posiadające wbudowane w sieć krystaliczną cząsteczki wody.

Właściwości soli[edytuj | edytuj kod]

Model sieci krystalicznej chlorku sodu, NaCl, o budowie jonowej
__ Na+     __ Cl

Sole mają zazwyczaj budowę jonową i tworzą często kryształy zawierające ułożone w sposób uporządkowany kationy i aniony, w których nie można wyróżnić pojedynczych cząsteczek soli. Znane są jednak sole o budowie kowalencyjnej, np. chlorek tytanu(IV), TiCl4[2].

Roztwory wodne soli mocnych kwasów i mocnych zasad mają odczyn obojętny. Sole mocnych kwasów i słabych zasad mają odczyn kwaśny, zaś sole mocnych zasad i słabych kwasów odczyn zasadowy. Sole słabych kwasów i słabych zasad mogą dawać odczyn zasadowy lub kwaśny w zależności od stałych dysocjacji danego kwasu i zasady.

Sole "zasadowe" i "kwaśne" mają zwykle odwrotny odczyn niżby się tego można było spodziewać na podstawie ich nazwy.

Nazewnictwo soli nieorganicznych[edytuj | edytuj kod]

Nazewnictwo soli nieorganicznych jest zgodne z ogólnymi zasadami nomenklatury chemii nieorganicznej.

Metody otrzymywania soli[edytuj | edytuj kod]

  • wodorotlenek metalu + kwas → sól + woda (zwana reakcją zobojętniania);
  • metal + kwas → sól + wodór(↑) (dla metali szlachetnych i półszlachetnych reakcja z kwasami zachodzi zwykle według innego mechanizmu);
  • tlenek metalu + kwas → sól + woda;
  • tlenek metalu + tlenek niemetalu → sól (dotyczy tylko soli kwasów tlenowych);
  • wodorotlenek metalu + tlenek niemetalu → sól + woda (dotyczy tylko soli kwasów tlenowych);
  • kwas1(rozp.) + sól1(rozp.) → sól2(*) + kwas2(*);
  • sól1(rozp.) + sól2(rozp.) → sól3(*) + sól4(*);
  • zasada1(rozp.) + sól1(rozp.) → zasada2(*) + sól2(*);
  • metal + niemetal → sól (dotyczy tylko soli kwasów beztlenowych);

Legenda:

(rozp.) – rozpuszczalny
(↓) – nierozpuszczalny (osad)
(↑) – produkt gazowy
(*) – przynajmniej jeden z reagentów opuszcza środowisko reakcji (↓/↑)
Przykłady
Siarczek miedzi(II)
  • Cu(OH)2 + H2S → CuS + 2H2O
  • Cu + S → CuS
  • H2S + CuCl2 → CuS↓ + 2HCl
  • Na2S + CuCl2 → CuS↓ + 2NaCl
Fosforan wapnia
  • 3 Ca + 2 H3PO4 → Ca3(PO4)2 + 3 H2
  • 3 CaO + 2 H3PO4 → Ca3(PO4)2 + 3 H2O
  • 3 Ca(OH)2 + 2H3PO4 → Ca3(PO4)2 + 6 H2O
  • 6 CaO + P4O10 → 2 Ca3(PO4)2
  • 6 Ca(OH)2 + P4O10 → 2Ca3(PO4)2 + 6 H2O
  • 2 H3PO4 + 3 CaCl2 → Ca3(PO4)2↓ + 6 HCl
  • 2 Na3PO4 + 3 CaCl2 → Ca3(PO4)2↓ + 6 NaCl
Sole kompleksowe

Metale amfoteryczne mogą tworzyć związki kompleksowe o charakterze soli, w których metal jest atomem centralnym, np. heksacyjanożelazian(III) potasu (żelazicyjanek potasu), K3[Fe(CN)6].

Nazwy potoczne niektórych soli[edytuj | edytuj kod]

Szereg popularnych związków chemicznych będących solami doczekało się nazw własnych: sól antymonowa, sól Bertholleta, sól czerwona, sól emska, sól Fischera, sól glauberska, sól gorzka (sól angielska), sól kamienna, sól karlsbadzka, sól kuchenna, sól mądrości, sól Mohra, sól pinkowa, sól Reineckego, sól z Rochelle (sól Seignette'a), sól Schlippego, sól szczawikowa, sól warzona, sól żółta.

Przypisy

  1. Encyklopedia techniki. Chemia. Warszawa: WNT, 1965.
  2. 2,0 2,1 A Dictionary of Chemistry. John Daintith (red.). Oxford University Press, 2008, s. 471. ISBN 978–0–19–920463–2.
  3. salt (ang.) [w:] A.D. McNaught, A. Wilkinson: IUPAC. Compendium of Chemical Terminology („Gold Book”). Wyd. 2. Oksford: Blackwell Scientific Publications, 1997. Wersja internetowa: M. Nic, J. Jirat, B. Kosata: salt (ang.), aktualizowana przez A. Jenkins. doi:10.1351/goldbook.S05447