Witenes

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacji, wyszukiwania
Witenes
Vicień. Віцень (A. Guagnini, 1578).jpg
Wielki Książę Litewski
Okres panowania od 1295
do 1316
Poprzednik Butywid
Następca Giedymin
Dane biograficzne
Dynastia Giedyminowicze
Urodziny ok. 1260
Śmierć 1316
Ojciec Butywid
Żona Vikinda
Dzieci Žvelgaitis
Galeria w Wikimedia Commons Galeria w Wikimedia Commons
Miejsce bitwy z 1311 roku
Dawny cmentarz, gdzie znajduje się pamiątkowa tablica i głaz.
Dawny cmentarz, gdzie znajduje się pamiątkowa tablica i głaz.

Witenes (lit. Vytenis, brus. Віцень zm. 1316) – wielki książę litewski w latach 1295-1316, starszy brat (najprawdopodobniej stryjeczny) Giedymina.

Pochodzenie Witenesa jest dyskusyjne. Część badaczy uważa go za syna Butywida (Pukuwera)[1].

Z woli ojca w 1291 najechał Kujawy, a w 1294 roku Mazowsze. Wielkim księciem litewskim został między latem 1294 (wtedy żył jeszcze jego ojciec) a 1296.

Witenes ze swymi wojownikami dotarł w swoich łupieżczych wyprawach między innymi do Łęczycy. Tam w Zielone Świątki 1293 (albo 1294) zdołał zdobyć warowną kolegiatę w Tumie; część ludności, która się schroniła w kościele powiódł ze sobą w niewolę, a pozostałych wyciął w pień lub wraz z kolegiatą spalił. W bitwie pod Trojanowem powracający z łupieżczej wyprawy Litwini rozgromili ścigające ich wojska polskie pod wodzą Kazimierza II księcia łęczyckiego[2]. Bitwa ta, w której poległ książę piastowski, jest uważana za jedno z największych zwycięstw Litwinów nad wojskami polskimi[2].

W 1296, 1300, 1302 i 1306 najeżdżał ziemie polskie. W 1306 r. dotarł aż pod Kalisz, który znacznie spustoszył.

Musiał toczyć ciężkie walki z Krzyżakami. Ci ostatni w latach 1297-1315 zorganizowali co najmniej 27 wypraw na Litwę. W 1298 roku wmieszał się w konflikt między Rygą a Zakonem Krzyżackim. Ryżanie żyjący z handlu z Litwą i Połockiem chętnie wspierali Litwinów w walce z Krzyżakami[3]. Sojusz Litwy z Rygą osłabił poczynania Zakonu[3]. Z kolei, Krzyżacy usiłowali podburzyć możnych żmudzkich i lud przeciwko władcy Litwy, tak, że wielki książę musiał uśmierzać bunt swoich poddanych[3]. W konsekwencji Witenes najechał posiadłości zakonne zajął zamek Korkhaus[3] i rozbił Krzyżaków w bitwie pod Turaidą (Trejderą). Niestety, interwencja nie zakończył się sukcesem; w wyniku wsparcia pruskiej gałęzi Zakonu Krzyżackiego Litwini zostali rozbici w krawej bitwie Neuermühlen.

Wojska Witenesa pobite zostały na Krwawej Górze koło Wopławek w dniu 28 kwietnia 1311 r. przez marszałka zakonu krzyżackiego Heinricha von Plötzkaua. Krzyżacy odbili 1200 jeńców uprowadzonych z Warmii (między innymi Litwini spalili tam miasto Lidzbark)[4], a z czterotysięcznego oddziału litewskiego udało się zbiec tylko kilkudziesięciu wojom.

Bitwa odbyła się obok osady Góry (niem. Uri), a zakończyła przy osadzie Strzyże (niem. Streitz). Niedaleko tej osady przypuszczalnie znajdowała się kaplica związana z polem bitwy, o której zapomniano w czasie reformacji. Obok osady Góry w kępie drzew (dawny cmentarz) znajduje się głaz z wykutą datą "1311" oraz dwoma skrzyżowanymi mieczami.

W muzeum w Kętrzynie znajdują się znaleziska z pola bitwy: topory bojowe i groty strzał.

Ruskie źródła milczą o działaniach litewskich na Rusi za panowania Witenesa, stąd przypuszcza się, że na wschodzie prowadził politykę ugodową[5].

Zmarł w roku 1316, wedle legendy rażony piorunem na dowód wielkiej łaski Perkuna. Pochówek odbył się zgodnie z obyczajem pogańskim: ubrany w zbroję, z koniem i niewolnikami został spalony na stosie.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Marcin Murinius, Kronika mistrzów pruskich, Pojezierze, Olsztyn, 1989, ISBN 83-7002-290-1
  • Krzyżaniakowa J., Ochmański J., Władysław II Jagiełło, wyd. 2, Wrocław 2006, s. 26-27.

Przypisy

  1. J. Krzyżaniakowa, J. Ochmański, Władysław II Jagiełło, s. 26.
  2. 2,0 2,1 Bitwa pod Trojanowem. [dostęp 2014-08-17].
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 Jerzy Ochmański: Historia Litwy. Wrocław Warszawa Kraków: 1990, s. 52.
  4. Bitwa pod Wopławkami. [dostęp 2014-08-17].
  5. J. Krzyżaniakowa, J. Ochmański, Władysław II Jagiełło, s. 27.


Poprzednik
Butywid (Pukuwer)
Grand Ducal Coat of Arms of Lithuania.svg Wielki Książę Litwy
1295-1316
Grand Ducal Coat of Arms of Lithuania.svg Następca
Giedymin