Wydziedziczeni

Wydziedziczeni The Dispossessed
Autor	Ursula K. Le Guin
Miejsce wydania	Stany Zjednoczone
Język	angielski
Data I wyd.	1974
Wydawca	Harper & Row
Typ utworu	fantastyka naukowa
Data I wyd. polskiego	1993
Pierwszy wydawca polski	Phantom Press International
Przekład	Łukasz Nicpan

Wydziedziczeni (tyt. oryg. ang. The Dispossessed) – wydana w 1974 r. powieść fantastyczna autorstwa Ursuli K. Le Guin rozgrywająca się w świecie Ekumeny. W Polsce po raz pierwszy wydana przez Phantom Press w 1993 w tłumaczeniu Łukasza Nicpana (ISBN 83-7075-502-X).

Powieść otrzymała najpoważniejsze nagrody w fantastyce: Nebulę w 1974 r. oraz Hugo i Locusa w 1975 r.

Opis fabuły

Akcja powieści rozgrywa się na rywalizujących planetach: Urras i jej satelicie Anarres. Mieszkańcy tej drugiej wywodzą się z rewolucjonistów, którzy sto kilkadziesiąt lat przed wydarzeniami tu opisywanymi wyzwolili się spod władzy urraskich kapitalistów i osiedlili na satelicie. Jako że wywodzili się oni z anarchistycznego ruchu Odo, obecnie na planecie nie ma żadnego rządu, panuje formalna anarchia, ale faktycznie polecenia wydają komitety rewolucyjne. Ustrój przypomina nieco izraelskie kibuce.

Bohaterem powieści jest fizyk Szevek, który próbuje stworzyć uniwersalną teorię czasu. By zrealizować swe dążenia, Szevek musi samotnie pokonać wiele przeciwności. W końcu leci na znienawidzoną przez swoich krajan planetę Urras, żegnany jako zdrajca. Tam odkrywa, że rozwinięte państwo kapitalistyczne także jest dalekie od ideału, i staje się działaczem podziemia, przez co musi uciekać z Urras przez ziemską ambasadę. Jednak zdobyta tu wiedza pozwala mu stworzyć dzieło swego życia – zasadę jednoczesności, dzięki której możliwy jest natychmiastowy transport materii do dowolnego miejsca wszechświata, a także działanie ansibla, urządzenia do natychmiastowej komunikacji. Idee swoje Szevek darowuje ludzkości.

Ciekawostki

• Tytuł oryginału (The Dispossessed) prawdopodobnie nawiązuje do powieści Fiodora Dostojewskiego Biesy (ang. The Possessed - Opętani).
• Autorka wciela tu w życie Hipotezę Sapira-Whorfa, która twierdzi, że używany język wpływa w mniejszym lub większym stopniu na sposób myślenia. Ze sztucznie stworzonego języka mieszkańców Annares usunięto sformułowania kojarzące się z Urras i panującym tam zwalczanym ustrojem, zwłaszcza dotyczące własności (pieniądz, religia, małżeństwo, wojsko, więzienie, prostytucja, żebractwo, służba, bank, zakupy, hazard). Sugeruje się także używanie określonych sformułowań, mających na celu wyplenienie poczucia posiadania czegokolwiek..
• W scenie z zabawą w więzienie autorka nawiązuje do słynnego eksperymentu więziennego przeprowadzonego w 1971 r. przez Philipa Zimbardo na Uniwersytecie Stanforda.