Ľubovnianska vrchovina

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ľubovnianska vrchovina (słowacka część Beskidu Sądeckiego) na tle podziałów regionalnych słowackiego i polskiego
Widok z grzbietu Ośli Wierch – Wysoki Gruń
Krzyż na Oślim Wierchu
Kościół w miejscowości Hraničné
Magura Orłowska, widok z Zamku Pławiec
Zachodnia część pasma

Ľubovnianska vrchovina – region w Beskidach Zachodnich różnie określany w literaturze. Zgodnie z regionalizacją słowacką oraz częścią polskich geografów jest to słowacka nazwa Beskidu Sądeckiego[1][2][3][4]. Tak rozumiana Ľubovnianska vrchovina w granicach Słowacji składa się z dwóch osobnych części. Pierwsza ciągnie się od Gromadzkiej Przełęczy przez Eliaszówkę (1023 m) po dolinę Popradu w Muszynie, druga obejmuje wschodnie fragmenty Gór Leluchowskich. Według części polskich autorów nazwa Ľubovnianska vrchovina odnosi się zaś wyłącznie do pasma stanowiącego część Beskidu Sądeckiego będącego przedłużeniem na wschód Pasma Radziejowej, dla którego stosują jako polską nazwę Pasmo Lubowelskie, Góry Lubowelskie lub Pogórze Lubowelskie[5][6]. Inni twierdzą zaś, że jest to osobny mezoregion nie będący częścią Beskidu Sądeckiego i stosują dlań nazwę Pogórze Popradzkie[7]. Najwyższy szczyt – Eliaszówka znajduje się na zachodnim krańcu tego pasma[5].

Nazewnictwo[edytuj | edytuj kod]

Słowacka nazwa gór Ľubovnianska vrchovina, jak i spotykane jej polskie tłumaczenia Pasmo Lubowelskie, Góry Lubowelskie, Pogórze Lubowelskie, pochodzi od miasta Lubowla, które zresztą nie znajduje się na nim, lecz w Spišsko-šarišskim medzihoriu (zwanym w niektórych polskich opracowaniach Kotliną Lubowelską)[8]. W niektórych polskich publikacjach akceptuje się nazewnictwo słowackie, przy czym w przewodnikach i na mapach zwykle nie używa się nazwy Pogórze Lubowelskie, lecz Góry Lubowelskie[5]. Przed 1918 używało się zbiorczej nazwy tych pasm – Beskid Nadpopradzki.

Topografia[edytuj | edytuj kod]

Według części autorów nie można przeprowadzić żadnej topograficznej granicy między Pasmem Radziejowej a Ľubovnianską vrchoviną, gdyż jest to to samo pasmo górskie, a różnice w nazewnictwie związane są tylko z granicą państwową[5]. Jednak według innych granicę taką można przeprowadzić[7]. Według polskiej regionalizacji Jerzego Kondrackiego od wschodu i północnego wschodu naturalną granicę Ľubovnianskiej vrchoviny tworzy głęboka dolina Popradu[6][5]. Od zachodu umowną granicę między Pasmem Radziejowej a Ľubovnianską vrchoviną prowadzi się od Popradu doliną Czercza, przez Gromadzką Przełęcz i dolinę potoku Wielki Lipnik[7]. Od południa wzniesienia Gór Lubowelskich opadają do Kotliny Lubowelskiej[5]. Można w nich wyróżnić cztery grupy[9]:

Część Ľubovnianskiej vrchoviny stanowiącej przedłużenie Gór Leluchowskich ograniczona jest od południowego zachodu Górami Czerchowskimi, od południowego wschodu doliną Topľi, od wschodu doliną Sveržovki[1][10]. Geografowie polscy granicę Beskidu Sadeckiego, a zatem i Ľubovnianskiej vrchoviny, prowadzą Przełęczą Tylicką. Według podziałów słowackich granica ta znajduje się zaś bardziej na wschód na przełęczy Beskid. Głównym wzniesieniem tej części gór jest graniczny Kamienny Horb (826 m)[9].

Opis pasma[edytuj | edytuj kod]

Część leżąca na zachód od Popradu zbudowana jest głównie z fliszu karpackiego, jednak w dolinie potoku Wielki Lipnik i Mały Lipnik, a także na południowych stokach Szczoba występują skały wapienne. Wapienne tzw. Skałki Udolskie występują również w miejscowości Udol. W miejscowości Sulin znajduje się źródło wody mineralnej zwane Sulinką, dostępne również bezpłatnie dla turystów. Turystów mogą zaskakiwać tutaj ogromne, nieposzatkowane na poletka łąki i pastwiska, na których wypasane jest bydło, owce i nadal gospodarują tutejsze spółdzielnie produkcyjne[5].

Turystyka[edytuj | edytuj kod]

Ruch turystyczny jest znikomy, a dla turystów z Polski region ten jest praktycznie nieznany. Licznie odwiedzany jest jedynie Zamek Lubowelski, a po 1995 popularne i odwiedzane również przez Polaków stało się Sanktuarium Matki Boskiej Litmanowskiej na polanie Zvir[11]. Najciekawszymi widokowo są wielkie połoniny w Litmanowej, Jarzębinie, Kremná, czy na grzbiecie Ośli Wierch – Wysoki Gruń. W Jarzębinie znajdują się efektowne wapienne skałki oraz Jarzębiński Przełom na potoku Mały Lipnik. Bogdan Mościcki w swoim przewodniku o Górach Lubowelskich pisze: … to obszar spokojny. Z wyjątkiem otoczenia Starej Lubowli spotyka się niewielu ludzi, a turystów – prawie wcale. Najbardziej oddalone od spraw tego świata są Legnava i Starina[5]. Niektóre szlaki turystyczne są słabo oznakowane i wędrówka wymaga wnikliwego ich wyszukiwania oraz dobrej orientacji w terenie[5].

Niektóre szlak turystyczne[edytuj | edytuj kod]

szlak turystyczny niebieski – niebieski : Lubowla – przełęcz VabecČertova skala – Przełom Jarzębiński – Jarzębina. 3.25 h, ↓ 3.05 h
szlak turystyczny czerwony – czerwony: Lubowla – Zamek Lubowelski – Ośli Wierch – Sliboń – Sulinka. 4.40 h, ↓ 4.50 h
szlak turystyczny zielony – zielony: Mniszek nad Popradem – Ośli Wierch. 3.30 h, ↓ 3.10 h
szlak turystyczny zielony – zielony: Lubowla – Hruba klada – Matysowa. 2 h
szlak turystyczny niebieski – niebieski: Muszyna – Legnava – Magura Kurczyńska – Andrejovka (przysiółek Orlova). Z Legnavy 3 h, ↓ 3.05 h
szlak turystyczny żółty – żółty: Orlov – Magura Orłowska – Magura Kurczyńska. 2.15 h, ↓ 1.55 h
szlak turystyczny niebieski – niebieski: Sulinka – Mniszek nad Popradem. Trasa wzdłuż Popradu, po słowackiej stronie
szlak turystyczny żółty – żółty: VabecOśli Wierch. 1.10 h, ↓ 55 min.


Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b 16. Geomorfologicke jednotky. W: Atlas Slovenskej socialistickej republiky. Bratislava: Slovenská akadémia vied, Slovenský úrad geodézie a kartografie, 1980. ISBN 79-625-80.
  2. Slovensko – povrch. W: Slovenská republika.Zemepisný atlas. Bratislava: Mapa Slovakia, 2003. ISBN 80-8067-006-4.
  3. Jerzy Kondracki, Andrzej Rychling: 53.3 Regiony Fizycznogeograficzne. W: Atlas Rzeczypospolitej Polskiej. Warszawa: Główny Geodeta Kraju, 1994.
  4. Słowacja. W: Nazewnictwo geograficzne świata. T. 11: Europa – część I. Warszawa: Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 2009, s. 208. ISBN 978-83-254-0463-5.
  5. a b c d e f g h i Bogdan Mościcki: Beskid Sądecki i Małe Pieniny. Pruszków: Oficyna Wyd. „Rewasz”, 2007. ISBN 978-83-89188-65-6.
  6. a b Jerzy Kondracki: Geografia regionalna Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 1998. ISBN 83-01-12479-2.
  7. a b c Jarosław Balon, Miłosz Jodłowski: Regionalizacja fizycznogeograficzna pogranicza polsko-słowackiego. W: Perspektywy rozwoju regionu w świetle badań krajobrazowych. Kielce: 2004. ISBN 83-919881-7-1.
  8. Daniel Kollár, Jan Lacika: Pieniny. Spisz północny i Szarysz. Bratislava: Dajama, 2007. ISBN 978-80-89226-19-1.
  9. a b Beskid Sądecki. Mapa 1:50 000. Piwniczna: Agencja Wyd. „Wit” s.c.. ISBN 83-915737-3-7.
  10. Topografické mapy základné 1:50.000 i 1:25.000 z Geoportál Úradu geodézie, kartografie a katastra SR
  11. Józef Nyka: Pieniny. Przewodnik. Wyd. IX. Latchorzew: Wyd. Trawers, 2006. ISBN 83-915859-4-8.